Đưa hợp tác khoa học, công nghệ Việt Nam-Australia từ “chuyển giao” sang “cùng nghiên cứu, cùng phát triển”

Phát biểu tại Diễn đàn Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, đầu tư, giáo dục đào tạo Việt Nam-Australia, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh vai trò ngày càng quan trọng của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và giáo dục trong quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa hai nước.

Theo Bộ trưởng, Việt Nam và Australia đã xây dựng được nền tảng hợp tác vững chắc trong khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và giáo dục. Chương trình Aus4Innovation, với cam kết hợp tác 10 năm trong giai đoạn 2018-2028, đã trở thành cầu nối giữa cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và doanh nghiệp.

Trung tâm Công nghệ Chiến lược Australia-Việt Nam cũng đang mở rộng phạm vi nghiên cứu từ công nghệ 5G, 6G sang trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, an ninh mạng và công nghệ lượng tử.

Trong năm 2026, Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã phê duyệt Chương trình hợp tác nghiên cứu về công nghệ chiến lược giai đoạn 2026-2028.

Hai bên cũng sẽ ký Thỏa thuận hợp tác về kinh tế số và Thỏa thuận hợp tác nghiên cứu phát triển thủy sản bền vững tại Việt Nam, nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 20-NQ/TW của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh.

Ba chuyển dịch trong hợp tác khoa học, công nghệ

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng nền tảng hợp tác giữa hai nước đã được hình thành. Yêu cầu đặt ra trong giai đoạn tiếp theo là kết nối các chương trình, cơ sở nghiên cứu, nguồn vốn và thị trường thành một hệ thống có khả năng tạo ra tác động lớn hơn.

Theo đó, hợp tác Việt Nam-Australia cần thực hiện ba chuyển dịch quan trọng: Từ trao đổi kinh nghiệm sang cùng xác định, giải quyết những bài toán phát triển lớn; từ chuyển giao công nghệ sang cùng nghiên cứu, đồng tài trợ, tạo tài sản trí tuệ và sản phẩm mới; từ những dự án riêng lẻ sang xây dựng hệ sinh thái hợp tác lâu dài.

Trên tinh thần này, Bộ trưởng đề xuất ba hướng hợp tác trọng tâm.

Trước hết, hai bên cùng nghiên cứu, phát triển công nghệ chiến lược, đặt doanh nghiệp vào vị trí trung tâm của chuỗi đổi mới sáng tạo.

Nguồn lực cần được tập trung vào các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, an ninh mạng, công nghệ lượng tử, công nghệ sinh học, năng lượng sạch và công nghệ biển. Mỗi nhiệm vụ nghiên cứu cần hình thành chuỗi hợp tác liền mạch, bắt đầu từ bài toán của thị trường, qua thử nghiệm và tiến tới thương mại hóa.

Bộ trưởng đề nghị tiếp tục phát triển Trung tâm Công nghệ chiến lược thành nền tảng chung; đồng thời kết nối các quỹ đầu tư mạo hiểm và nguồn vốn công nghệ, tạo điều kiện đưa những sáng chế có tiềm năng từ phòng thí nghiệm ra thị trường.

Trong năm 2026, Việt Nam tài trợ 1 triệu USD cho Trung tâm Công nghệ chiến lược và khoảng 3 triệu USD cho 10 dự án nghiên cứu chung về công nghệ chiến lược, được lựa chọn từ hơn 100 đề xuất Bộ Khoa học và Công nghệ tiếp nhận.

Hướng hợp tác thứ hai là đẩy mạnh kinh tế số và chuyển đổi số, gắn với thương mại hóa công nghệ và kết nối thị trường cho doanh nghiệp.

Theo Bộ trưởng, hai nước cần lựa chọn một số ngành và doanh nghiệp cụ thể để triển khai các dự án chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Những dự án này vừa giải quyết bài toán thực tiễn của doanh nghiệp, vừa cung cấp dữ liệu và bằng chứng để Chính phủ xây dựng chính sách phù hợp.

Đây cũng là cách đưa khuôn khổ hợp tác kinh tế số mà hai bên chuẩn bị ký kết thành những kết quả cụ thể.

Hướng thứ ba là cùng đầu tư cho con người và năng lực nghiên cứu lâu dài.

Australia có các trường đại học, tổ chức nghiên cứu mạnh; Việt Nam có lực lượng kỹ sư trẻ, doanh nghiệp công nghệ phát triển nhanh và cộng đồng trí thức người Việt đông đảo tại Australia. Hai bên có thể phát triển các nhóm nghiên cứu chung, phòng thí nghiệm chung và chương trình đưa nhà khoa học làm việc trực tiếp với doanh nghiệp.

Kết nối trí thức Việt Nam tại Australia

Phát biểu với sinh viên, nhà khoa học Việt Nam đang học tập và làm việc tại Australia, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết, Việt Nam đang triển khai chính sách thu hút nhân tài tham gia nghiên cứu, làm chủ công nghệ chiến lược.

Chính sách thu nhập được xây dựng trên cơ sở tham chiếu mức thu nhập của Viện A-Star, Singapore. Việt Nam cũng đã ban hành danh mục trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm quốc gia và phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia; các trường đại học, viện nghiên cứu đang mở rộng cơ hội hợp tác.

Bộ trưởng kêu gọi sinh viên, nhà khoa học Việt Nam tại Australia trở về hoặc kết nối với các nhóm nghiên cứu trong nước, cùng tham gia phát triển công nghệ chiến lược.

“Tôi mong rằng Tech Connect sẽ trở thành nơi những ý tưởng gặp được người thực hiện, những bài toán gặp được công nghệ và những kết quả nghiên cứu gặp được doanh nghiệp, thị trường”, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nói.

Bộ trưởng kỳ vọng Tech Connect trở thành diễn đàn thường niên kết nối khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giữa Việt Nam và Australia, mở rộng cơ hội hợp tác giữa các nhà khoa học, cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp và tổ chức của hai nước.