Định danh điện tử phải thuận tiện, an toàn, không phát sinh thêm thủ tục

Không để người dân chịu thiệt vì sai lệch dữ liệu, lỗi xác thực

Góp ý dự án Luật Định danh và xác thực điện tử, đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Lâm Đồng) cho rằng, việc mở rộng đối tượng định danh điện tử cần đi đôi với xác định rõ phạm vi, điều kiện áp dụng, tránh phát sinh thêm thủ tục và chi phí cho người dân, doanh nghiệp.

Theo đại biểu, Điều 7 quy định đối tượng định danh khá rộng, bao gồm cá nhân, tổ chức, tài sản, dữ liệu, sự kiện, giao dịch, hành vi, địa điểm và không gian. Vì vậy, cần làm rõ ranh giới giữa trường hợp bắt buộc và trường hợp thực hiện theo nhu cầu.

Đại biểu đề nghị chỉ yêu cầu định danh bắt buộc khi thật sự cần thiết cho quản lý nhà nước, có căn cứ pháp luật rõ ràng; kế thừa mã định danh, kết quả đăng ký chuyên ngành đã có, không phát sinh thêm thủ tục, chi phí hoặc làm lộ bí mật kinh doanh.

Đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Lâm Đồng).

Đối với việc thu thập, chuẩn hóa và cập nhật thông tin, đại biểu đề nghị xác định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý dữ liệu gốc, cơ quan đồng bộ và đầu mối xử lý sai lệch. Đặc biệt, phải có phương án xác minh thay thế trong thời gian xử lý sai sót không do người dân gây ra, bảo đảm người dân vẫn thực hiện được các giao dịch, thủ tục cần thiết.

Liên quan Điều 20, đại biểu cho rằng không nên yêu cầu mọi giao dịch đều phải liên kết với danh tính điện tử. Việc liên kết bắt buộc cần căn cứ tính chất, mức độ rủi ro của giao dịch, đồng thời bảo đảm quyền kiểm tra, yêu cầu sửa hoặc hủy liên kết sai.

Cùng quan tâm đến quyền lợi của các chủ thể giao dịch, đại biểu Trần Mạnh Huy (Đoàn thành phố Đà Nẵng) đề nghị làm rõ hậu quả pháp lý khi kết quả xác thực điện tử của nước ngoài bị tạm dừng hoặc chấm dứt công nhận.

Dẫn chứng trường hợp doanh nghiệp Việt Nam ký hợp đồng dựa trên kết quả xác thực nước ngoài đã được công nhận, hàng hóa đã giao, tiền đã thanh toán nhưng sau đó kết quả xác thực bị hủy bỏ công nhận, đại biểu đặt vấn đề: Những giao dịch trước đó được xử lý thế nào, ai chịu trách nhiệm thông báo, bảo toàn chứng cứ và khắc phục thiệt hại?

Theo đại biểu, việc thay đổi trạng thái công nhận kết quả xác thực không được tự động làm mất hiệu lực của những giao dịch đã xác lập trước đó.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung tại Điều 38 các nguyên tắc về phạm vi, thời điểm có hiệu lực của quyết định tạm dừng hoặc chấm dứt công nhận; trách nhiệm thông báo, bảo toàn chứng cứ, phối hợp xác minh và bồi thường thiệt hại khi có căn cứ.

Siết chặt trách nhiệm bảo vệ dữ liệu và quản lý dịch vụ xác thực

Đại biểu Tô Ái Vang (Đoàn thành phố Cần Thơ) quan tâm đến việc bảo đảm an toàn dữ liệu khi doanh nghiệp cung cấp dịch vụ định danh, xác thực điện tử giải thể, phá sản hoặc ngừng hoạt động.

Theo đại biểu, việc để doanh nghiệp tự thực hiện chuyển giao, hủy bỏ dữ liệu khi chấm dứt hoạt động là chưa hợp lý nếu thiếu sự giám sát trực tiếp của cơ quan quản lý nhà nước.

Vì vậy, đại biểu đề nghị dữ liệu danh tính điện tử tự chủ và chứng thư xác thực phải được đồng bộ theo thời gian thực về kho lưu trữ thứ cấp thuộc cơ sở dữ liệu quốc gia về định danh và xác thực điện tử. Khi doanh nghiệp ngừng hoạt động, cơ quan quản lý phải có biện pháp kỹ thuật khóa ngay quyền truy cập vào dữ liệu trên hệ thống của doanh nghiệp.

Góp ý Điều 36, đại biểu cho rằng quy định bảo đảm an ninh mạng ở mức độ tương xứng với loại dịch vụ còn mang tính định tính. Trong khi đó, hệ thống định danh, xác thực điện tử liên quan trực tiếp đến các lĩnh vực nhạy cảm như ngân hàng, chứng khoán, viễn thông.

Từ đó, đại biểu kiến nghị hệ thống kỹ thuật của tổ chức cung cấp dịch vụ phải được bảo vệ theo yêu cầu đối với hệ thống thông tin quan trọng về an ninh quốc gia hoặc hệ thống thông tin từ cấp độ 4 trở lên; đồng thời bắt buộc kiểm toán an ninh mạng độc lập định kỳ 6 tháng một lần.

Đối với việc công nhận danh tính điện tử nước ngoài, đại biểu Tô Ái Vang đề nghị tổ chức cung cấp dịch vụ tại Việt Nam không được tự quyết định công nhận, mà chỉ chấp nhận danh tính thuộc danh mục hệ thống đã được Bộ Công an cấp phép hoặc công nhận trên cơ sở các điều ước, thỏa thuận quốc tế có liên quan.

Đáng chú ý, đại biểu cũng đề nghị làm rõ trách nhiệm khi hệ thống trí tuệ nhân tạo xác thực sai.

Đại biểu Tô Ái Vang (Đoàn thành phố Cần Thơ).

Theo đại biểu, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa chỉ sử dụng sản phẩm trí tuệ nhân tạo thương mại, không có khả năng can thiệp hoặc sửa chữa lỗi thuật toán của nhà cung cấp. Vì vậy, tổ chức cung cấp dịch vụ trí tuệ nhân tạo phải chịu trách nhiệm liên đới đối với thiệt hại do lỗi của chính hệ thống mình tạo ra, trừ trường hợp chứng minh được bên sử dụng cố ý gây ra sai sót.

Liên quan thẩm quyền quản lý, đại biểu Phạm Thế Anh (Đoàn Thanh Hóa) đề nghị làm rõ quy định về truy vết danh tính điện tử tại Điều 31.

Theo đại biểu, dự thảo chưa xác định cụ thể chủ thể có quyền yêu cầu truy vết, cơ quan phê duyệt và đơn vị được thực hiện. Trong khi đó, truy vết có phạm vi rộng hơn xác thực, có thể liên quan đến lịch sử hình thành, nguồn gốc và những đối tượng liên kết với danh tính điện tử.

Do đó, đại biểu đề nghị quy định ngay trong luật thẩm quyền yêu cầu, phê duyệt và thực hiện truy vết, thay vì chỉ giao Chính phủ quy định chi tiết.

Đối với khoản 5 Điều 32, đại biểu đề nghị phân định rõ hoạt động truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa với truy vết danh tính điện tử của sản phẩm, hàng hóa, tránh chồng chéo với hệ thống truy xuất nguồn gốc theo pháp luật chuyên ngành, nhất là lĩnh vực an toàn thực phẩm.

Ở góc độ bảo vệ quyền riêng tư, đại biểu Dương Khắc Mai cũng đề nghị chỉ đồng bộ những trường thông tin tối thiểu phục vụ xác minh, truy vết; giới hạn mục đích khai thác, phân quyền truy cập và thời hạn lưu giữ nhật ký xác thực. Đồng thời, cần có cơ chế kiểm tra độc lập và bảo đảm quyền yêu cầu giải trình của người dân đối với việc khai thác dữ liệu của mình.

Giải trình về dự án Luật Định danh và xác thực điện tử, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Công an cho biết, dự thảo luật quy định rõ các nhóm đối tượng được định danh điện tử. Trường hợp thông tin đã đầy đủ, chính xác trong cơ sở dữ liệu quốc gia hoặc cơ sở dữ liệu chuyên ngành, cơ quan nhà nước sẽ tự động tạo lập danh tính điện tử, cấp mã định danh quốc gia, không yêu cầu người dân, tổ chức cung cấp lại thông tin hoặc thực hiện thủ tục đăng ký.

Về bảo vệ quyền riêng tư, nguyên tắc thu thập dữ liệu tối thiểu, đồng bộ dữ liệu định danh xác thực, Bộ trưởng cho biết, tại dự thảo luật đã thiết kế nhiều lớp bảo vệ quyền riêng tư: thu thập dữ liệu tối thiểu phải có sự đồng ý của chủ thể; không đồng bộ nội dung giao dịch; không chia sẻ kết quả xác thực ngoài phạm vi cho phép.

Bộ trưởng nhấn mạnh, định danh và xác thực điện tử phải tuân thủ Hiến pháp và pháp luật, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Việc khai thác, sử dụng danh tính điện tử phải bảo mật thông tin, tuân thủ pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Theo Bộ trưởng, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát các quy định liên quan, tham mưu Chính phủ quy định chi tiết về việc thu thập, khai thác, sử dụng dữ liệu về định danh và xác thực điện tử để bảo đảm chặt chẽ, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể.

Đối với các giao dịch trực tuyến trong lĩnh vực có rủi ro cao như ngân hàng, chứng khoán, thương mại điện tử, y tế, dự thảo quy định phải xác thực và liên kết tài khoản giao dịch với danh tính điện tử quốc gia nhằm phòng ngừa giả mạo, bảo đảm an toàn cho người dân, doanh nghiệp.