Đề xuất hình sự hóa hoặc bổ sung tội danh với một số hành vi vi phạm

Sáng 20-8, tiếp tục chương trình kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội nghe tờ trình và báo cáo thẩm tra về dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Quang cảnh phiên họp sáng 20-8. Ảnh: media.quochoi.vn

Trình bày tờ trình, Ủy viên Bộ Chính trị, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an cho biết, dự thảo Bộ luật gồm 3 phần, 25 chương, 415 điều; so với Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2024, 2025) đã bỏ 8 điều luật, bổ sung 14 điều luật mới, sửa đổi 307 điều luật, giữ nguyên 100 điều luật.

Cụ thể, dự thảo Bộ luật sửa đổi, bổ sung quy định liên quan đến tội phạm, dự thảo Luật mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội đối với 13 tội danh, tập trung vào các nhóm tội trật tự quản lý kinh tế; trật tự, an toàn công cộng...

Mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại đối với 20 tội danh, tập trung vào các lĩnh vực thuế, tài chính, chứng khoán, bảo hiểm, đất đai, lao động, an toàn lao động... Bổ sung quy định về nhóm tội phạm có tổ chức và bổ sung tội thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm có tổ chức

Dự thảo Bộ luật bổ sung 9 tội danh mới, tập trung vào các lĩnh vực: trật tự quản lý kinh tế, an ninh mạng, công nghệ cao, môi trường, an toàn công cộng, phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt...; đồng thời bổ sung vào cấu thành của các tội danh hiện hành một số hành vi khách quan mới, đặc biệt là các tội danh trong lĩnh vực công nghệ thông tin, mạng viễn thông, lĩnh vực kinh tế, thương mại, lĩnh vực sở hữu trí tuệ...

Đại tướng Lương Tam Quang cho biết, dự thảo Bộ luật cũng sửa đổi, bổ sung các quy định về hình phạt. Trong đó, thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với 6 tội, chỉ giữ lại hình phạt tử hình tại 4 tội gồm: Phản bội Tổ quốc; giết người; khủng bố; sản xuất trái phép chất ma túy.

Dự thảo cũng bỏ hình phạt cấm huy động vốn đối với pháp nhân thương mại phạm tội; cơ bản nâng gấp đôi mức phạt tiền và mức định lượng bằng tiền trong cấu thành định tội, định khung hình phạt tại các tội danh. Mở rộng phạm vi áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ tại khung cơ bản đối với 10 tội danh về xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng, xâm phạm hoạt động tư pháp...bổ sung tình tiết tăng nặng “người phạm tội bỏ trốn và có quyết định truy nã” và “phạm tội nhằm chống chính quyền nhân dân”.

Dự thảo bổ sung biện pháp tư pháp tịch thu, tiêu hủy dữ liệu số trái phép; buộc dừng hoạt động tên miền, địa chỉ IP, thu hồi khóa mật mã; khôi phục lại tình trạng ban đầu, đáp ứng yêu cầu xử lý tội phạm trên không gian mạng, tội phạm sử dụng công nghệ cao.

Bên cạnh đó, dự thảo Bộ luật cũng sửa đổi, bổ sung các quy định về loại trừ trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự và thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự.

Trong đó, mở rộng phạm vi loại trừ trách nhiệm hình sự trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng công nghệ mới, thử nghiệm có kiểm soát công nghệ, quy trình, giải pháp, sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới trong phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo; đồng thời mở rộng phạm vi loại trừ trách nhiệm hình sự trong thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, đấu tranh phòng, chống tội phạm của lực lượng vũ trang.

Đồng thời, bổ sung quy định về tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, cho thời gian khắc phục hậu quả đối với các hành vi vi phạm gắn với điều kiện cụ thể. Trên cơ sở đó, dự thảo bổ sung căn cứ miễn trách nhiệm hình sự đối với trường hợp được tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, đã khắc phục xong hậu quả và mang lại hiệu quả kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu trình bày báo cáo thẩm tra. Ảnh: media.quochoi.vn

Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu nhận thấy, bên cạnh các chính sách giảm nhẹ, nhiều chính sách hình sự được sửa đổi theo hướng nghiêm khắc, thể hiện ở cả 3 mức độ: hình sự hóa nhiều hành vi vi phạm (bổ sung tội danh mới và hành vi mới); mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội và trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại; quy định hình phạt nghiêm khắc hơn (cả phạt tù và phạt tiền).

“Sự điều chỉnh nêu trên có thể tác động lớn đến môi trường đầu tư, kinh doanh, phát triển kinh tế tư nhân, thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo… Vì vậy, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, cân nhắc kỹ lưỡng việc thay đổi các chính sách hình sự nêu trên”, ông Phan Chí Hiếu nói.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội cho biết, có ý kiến đề nghị nghiên cứu việc hình sự hóa hoặc bổ sung tội danh riêng để xử lý các hành vi vi phạm ở một số lĩnh vực có tác động lớn đến hiệu quả quản lý nhà nước, tác động xấu đến an ninh, trật tự xã hội, gây bức xúc dư luận thời gian qua, như hành vi vi phạm quy định về điều khiển tàu bay không người lái hoặc phương tiện bay khác; hành vi vi phạm các quy định của pháp luật việc thi, kiểm tra, đánh giá, tuyển sinh, đào tạo (lĩnh vực giáo dục, đào tạo).