Để trường học hạnh phúc không chỉ dừng ở khẩu hiệu

Một giờ lên lớp của học sinh THPT tại Hà Nội. Ảnh: Tường Vân

Cả nước đang trong giai đoạn cao điểm của việc sắp xếp, tinh gọn mạng lưới trường lớp và phải hoàn thành trước 30.8. Đây cũng là giai đoạn toàn ngành chuẩn bị cho năm học mới 2026 - 2027.

Cùng với việc tinh gọn đầu mối, ngành giáo dục sẽ thực hiện cơ cấu lại đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên. Sau sắp xếp, hơn 20.000 cán bộ quản lý dự kiến được điều chuyển, bố trí lại nhiệm vụ; trong đó, khoảng 11.000 người sẽ trực tiếp tham gia giảng dạy.

Bài toán đặt ra với ngành giáo dục lúc này không chỉ ở khâu tổ chức, mà làm thế nào để sự thay đổi về bộ máy trở thành động lực nâng cao chất lượng, để ngày càng nhiều trường học thực sự là nơi giáo viên được cống hiến, học sinh được phát triển và mọi thành viên cảm thấy được tôn trọng.

Thầy Nguyễn Văn Lực - nguyên giáo viên Trường THCS Trịnh Phong (Khánh Hòa) - nhận định, một trường học sau sắp xếp không chỉ cần bộ máy mới, mà cần một người đứng đầu có khả năng kết nối con người, xây dựng sự đồng thuận và dẫn dắt sự thay đổi.

Theo thầy Lực, người hiệu trưởng chính là nhân tố quyết định để biến sự thay đổi về tổ chức thành sự phát triển về chất lượng. Để làm được điều đó, người đứng đầu nhà trường cần hội đủ năng lực, phẩm chất, tầm nhìn chiến lược và khả năng ra quyết định phù hợp. Hiệu trưởng trong giai đoạn hiện nay không chỉ là người quản lý, mà phải là người lãnh đạo tốt, quản lý giỏi và có năng lực quản trị nhà trường.

“Nếu hiệu trưởng có tâm, có tài, có tầm nhìn thì giáo viên, học sinh sẽ được hưởng lợi từ một môi trường giáo dục tích cực. Ngược lại, nếu người đứng đầu thiếu trách nhiệm, thiếu năng lực quản trị, đó có thể trở thành rào cản đối với sự phát triển của nhà trường. Hiệu trưởng đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng trường học hạnh phúc là vậy” - thầy Lực nói.

GS.TS Huỳnh Văn Sơn - Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm TPHCM phân tích, trong mỗi nhà trường, quy định là nền tảng không thể thiếu. Quy định giúp xác lập nguyên tắc, phân định trách nhiệm, duy trì kỷ cương và bảo đảm tổ chức vận hành thống nhất. Tuy nhiên, một nhà trường chỉ được điều hành bằng quy định chưa chắc đã là một nhà trường được dẫn dắt hiệu quả.

Ông Sơn khẳng định, quản trị nhà trường theo hướng hạnh phúc không có nghĩa là loại bỏ các quy định hay làm cho mọi người luôn hài lòng, mà là tạo ra môi trường trong đó mỗi thành viên được tôn trọng, được tin tưởng và có cơ hội phát huy năng lực.

“Quy định tạo nên hành lang cho tổ chức, còn niềm tin tạo nên động lực để con người tự nguyện bước đi trong hành lang ấy bằng năng lực và trách nhiệm của chính mình” - GS.TS Huỳnh Văn Sơn nhìn nhận.

Theo ông, một nhà trường có thể vận hành bằng quy định, nhưng để phát triển bền vững cần có niềm tin, sự công bằng và trách nhiệm được chia sẻ. Người lãnh đạo không nên xem quy định là công cụ duy nhất để kiểm soát con người, mà cần đặt quy định trong một nền văn hóa của niềm tin, trách nhiệm và sự tôn trọng.

Ông nêu thực tế, ở một số tổ chức giáo dục, khi mọi hoạt động đều được quy định quá chi tiết, mọi nhiệm vụ đều gắn với quy trình, biểu mẫu, việc quản lý có thể trở nên chặt chẽ hơn nhưng cũng dễ tạo ra tâm lý dè dặt, ngại đổi mới. Giáo viên có thể hoàn thành yêu cầu, nhưng chưa chắc đã có động lực để sáng tạo và cống hiến nhiều hơn.

“Giáo dục cần những con người dám nghĩ, dám thử nghiệm, dám chịu trách nhiệm và dám học từ những điều chưa thành công. Muốn vậy, nhà trường phải tạo được cảm giác an toàn tâm lý để mỗi người được đề xuất, được khác biệt và được hỗ trợ hoàn thiện” - GS.TS Huỳnh Văn Sơn chia sẻ.

Theo GS.TS Huỳnh Văn Sơn, một nhà trường có thể có đầy đủ quy chế nhưng vẫn thiếu niềm tin. Ngược lại, niềm tin nếu không đặt trong những nguyên tắc rõ ràng cũng có thể trở thành sự dễ dãi. Vì vậy, lãnh đạo hạnh phúc cần sự kết hợp hài hòa giữa kỷ cương và niềm tin: Dùng quy định để giữ nền nếp, dùng công bằng để tạo sự tin tưởng, dùng sự tử tế để khơi dậy trách nhiệm.

Trong quá trình đổi mới giáo dục, trường học hạnh phúc không được tạo nên từ những khẩu hiệu, mà bắt đầu từ cách người lãnh đạo đối xử với con người mỗi ngày. Khi giáo viên được tin tưởng, được tôn trọng và được tạo điều kiện phát triển, đó cũng là nền tảng để học sinh được học tập trong một môi trường thực sự hạnh phúc.