Cuộc đua trí tuệ nhân tạo và bài toán quản trị toàn cầu

Nhìn vào chương trình nghị sự của Kỳ họp lần thứ 81 Đại hội đồng Liên hợp quốc, có thể thấy, AI đang là vấn đề nhận được sự quan tâm đặc biệt của các nước.

Chủ tịch Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 81 Khalilur Rahman chỉ ra rằng, nếu như cách đây 4 năm, chỉ có 5 phái đoàn đề cập vấn đề AI tại Đại hội đồng, thì tại kỳ họp năm nay đã tăng lên thành 128, với rất nhiều câu hỏi về kiểm soát, trách nhiệm giải trình đối với phát triển AI.

Con số này cho thấy, những lo ngại về các rủi ro xuất hiện song hành sự phát triển vượt trội của công nghệ là không thể phớt lờ.

Điều này đang tạo ra một nghịch lý trên thị trường công nghệ khi các tập đoàn lớn, vốn tham gia cuộc đua quyết liệt phát triển mô hình AI, lại lên tiếng kêu gọi giảm tốc phát triển và nâng cấp.

Không dừng lại ở lời kêu gọi, công ty OpenAI còn xác nhận không phát hành mô hình AI mới nhất của hãng, sau khi các thử nghiệm nội bộ cho thấy không đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn.

AI hiện cũng không còn là câu chuyện công nghệ đơn thuần, mà đang trở thành vấn đề ảnh hưởng lớn đến tình hình hòa bình, an ninh thế giới.

AI không chỉ là vấn đề của từng quốc gia riêng lẻ, mà đang trở thành bài toán quản trị toàn cầu với những câu hỏi chung như: Ai thiết kế công nghệ, ai được hưởng lợi, ai chịu rủi ro và ai sẽ chịu trách nhiệm khi xảy ra thiệt hại?

Ngày càng xuất hiện nhiều lời kêu gọi về xây dựng một khuôn khổ toàn cầu về quản lý rủi ro AI. Nhưng thực tế cho thấy, xây dựng “luật chơi” chung cho công nghệ tiên tiến này không hề dễ dàng.

Một số ý kiến cho rằng, các cơ chế ràng buộc toàn cầu có thể kìm hãm sự phát triển, đổi mới sáng tạo.

Một nguyên nhân khác đến từ sự khác biệt quan điểm của chính phủ các nước về cách thức quản lý, khi mà việc phát triển AI liên quan chặt chẽ đến lợi thế cạnh tranh của mỗi quốc gia trong lĩnh vực công nghệ, kinh tế.

Mỹ, một trong những trung tâm phát triển AI hàng đầu, hiện có xu hướng hạn chế các quy định pháp lý mang tính ràng buộc đối với ngành công nghệ và đặt kỳ vọng nhiều vào khả năng tự kiểm soát của giới doanh nghiệp.

Bản thân các doanh nghiệp công nghệ cũng đứng trước bài toán khó. Các sản phẩm AI tiên tiến vốn được coi là sản phẩm chủ chốt, là “gà đẻ trứng vàng” cho một số doanh nghiệp. Nếu một doanh nghiệp lựa chọn giảm tốc phát triển AI trong khi đối thủ của mình duy trì mở rộng phát triển, họ sẽ đứng trước rủi ro mất vị trí trên thị trường.

Rõ ràng là khi lợi ích về kinh tế, an ninh công nghệ hay mức độ phát triển giữa các nước, các doanh nghiệp công nghệ còn chênh lệch, việc đi đến một bộ quy tắc chung về quản trị AI cho toàn thế giới là điều không dễ dàng.

Cuộc đua AI trên toàn cầu đang bước vào giai đoạn mới, khi các tập đoàn chuyển hướng từ phát triển nhanh chóng mô hình công nghệ sang kiểm soát tốc độ và rủi ro.

Tương lai của lĩnh vực AI không chỉ được quyết định bởi các phòng thí nghiệm, mà còn bởi sự phối hợp hành động, trách nhiệm của chính phủ, cơ quan quản lý và doanh nghiệp để đưa ra các biện pháp quản trị không kìm hãm đổi mới, phát triển, nhưng cũng không buông lỏng kiểm soát nguy cơ.