Cơ chế tài chính mới mở đường cho nghiên cứu công nghệ chiến lược

Nghiên cứu công nghệ chiến lược thường có độ phức tạp cao, khó xác định trước phương án tối ưu và luôn đi kèm nguy cơ thất bại. Vì vậy, dự thảo Thông tư quy định cơ chế tài chính đối với nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược thuộc Chương trình quốc gia đặc biệt sử dụng ngân sách nhà nước đã đưa ra hai cơ chế tài chính đặc thù nhằm quản trị loại rủi ro này.

Theo Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia, kinh phí dự phòng không phải khoản cấp thêm để chấp nhận rủi ro một cách dàn trải. Ngay khi xây dựng dự toán, tổ chức chủ trì phải thuyết minh sự cần thiết; hội đồng xét tài trợ, đặt hàng đánh giá trước khi xem xét phê duyệt, với mức tối đa 10% tổng dự toán nhiệm vụ.

Khoản kinh phí này được sử dụng cho những thay đổi, phát sinh trong quá trình chế tạo, thử nghiệm sản phẩm, gồm nội dung và khối lượng công việc, trượt giá vật tư, nhân công theo quy định tại Nghị định số 267/2025/NĐ-CP.

Việc giải ngân gắn với sản phẩm đầu ra và từng mốc đánh giá, đồng thời chịu cơ chế giải trình, hậu kiểm và kiểm toán. Phần kinh phí không sử dụng hoặc sử dụng không hết phải hoàn trả ngân sách nhà nước.

Cùng với kinh phí dự phòng, việc triển khai nhiều phương án nghiên cứu chỉ được xem xét khi nhiệm vụ có rủi ro khoa học cao và chưa thể xác định trước giải pháp tối ưu. Mỗi phương án phải có mục tiêu, sản phẩm, mốc đánh giá và tiêu chí dừng hoặc tiếp tục rõ ràng.

Sau từng mốc, phương án không chứng minh được tính khả thi sẽ bị dừng; nguồn lực được chuyển cho những hướng có triển vọng hơn. Cơ chế này tạo dư địa cho thử nghiệm công nghệ đột phá, nhưng vẫn hạn chế đầu tư dàn trải và lãng phí ngân sách.

Khơi thông nguồn lực cho nghiên cứu

Trong 6 tháng đầu năm 2026, Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia đã giải ngân gần 700 tỷ đồng cho các nhiệm vụ khoa học và công nghệ. Tuy nhiên, tiến độ cấp kinh phí của một số nhiệm vụ còn chậm.

Một trong những nguyên nhân là hoạt động kiểm tra, đánh giá định kỳ để xác nhận khối lượng hoàn thành và kinh phí đã sử dụng tập trung vào tháng 8 và tháng 12/2026. Do chưa đến kỳ đánh giá, nhiều nhiệm vụ chưa đủ căn cứ để tiếp tục cấp kinh phí.

Đối với nhiệm vụ mở mới, Nghị định số 229/2026/NĐ-CP về tổ chức và hoạt động của Quỹ có hiệu lực từ ngày 25/6/2026. Vì vậy, việc tuyển chọn, thẩm định, phê duyệt và ký hợp đồng đối với nhiệm vụ đặt hàng năm 2026 chỉ được triển khai sau thời điểm này. Nguồn kinh phí dự kiến được giải ngân trong 6 tháng cuối năm khi các thủ tục hoàn tất.

Tiến độ chậm tại một số tổ chức chủ trì cũng khiến khối lượng công việc chưa đủ điều kiện xác nhận. Ngoài ra, những nhiệm vụ phải điều chỉnh nội dung hoặc thời gian thực hiện cần thêm thời gian xử lý hồ sơ thanh toán.

Để khơi thông dòng vốn cho nghiên cứu, Quỹ đang đẩy nhanh tuyển chọn, thẩm định, phê duyệt và ký hợp đồng đối với các nhiệm vụ đặt hàng; cấp kinh phí ngay sau khi đáp ứng đủ điều kiện.

Cùng với việc theo sát từng nhiệm vụ và phối hợp tháo gỡ vướng mắc cho tổ chức chủ trì, Quỹ sẽ rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, tổ chức đánh giá đúng kế hoạch và tăng cường giám sát quá trình sử dụng kinh phí.

Mục tiêu đặt ra không chỉ là đẩy nhanh giải ngân, mà phải bảo đảm nguồn lực ngân sách đến đúng nhiệm vụ, đúng thời điểm và tạo được kết quả nghiên cứu có giá trị.