Chuyển từ gia công sang làm chủ công nghệ lõi

Tối thiểu có 10 doanh nghiệp công nghệ chiến lược quy mô lớn vào năm 2030

Phối cảnh nhà máy chip bán dẫn Viettel tại Khu CNC Hòa Lạc, khởi công xây dựng tháng 1-2026. Ảnh: Viettel

Theo Đề án hình thành các doanh nghiệp công nghệ chiến lược quy mô lớn trong nước để phát triển hạ tầng số, nhân lực số, dữ liệu số, công nghệ chiến lược, an ninh mạng giai đoạn 2026-2030, đến năm 2030 hình thành tối thiểu 10 doanh nghiệp công nghệ chiến lược quy mô lớn trong nước.

Doanh nghiệp này có tổng doanh thu năm từ 1 tỷ USD trở lên; số lượng lao động từ 5.000 người trở lên; có tối thiểu 1 tổ chức khoa học và công nghệ được thành lập và hoạt động theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thuộc doanh nghiệp công nghệ số; tỷ lệ chi cho R&D (nghiên cứu và phát triển) trên tổng doanh thu của doanh nghiệp đạt từ 3% trở lên; doanh nghiệp có tối thiểu 1 bằng sáng chế được cấp bởi một trong năm cơ quan sở hữu trí tuệ uy tín trên thế giới.

Các doanh nghiệp công nghệ chiến lược quy mô lớn sẽ làm chủ, phát triển và thương mại hóa một số công nghệ chiến lược then chốt, đủ năng lực giải quyết các nhiệm vụ trọng điểm quốc gia về khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, bảo đảm chủ quyền công nghệ.

Việt Nam phấn đấu vào nhóm 3 quốc gia dẫn đầu khu vực Đông Nam Á về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Phát triển tối thiểu 6 hệ thống trí tuệ nhân tạo dựa trên dữ liệu của Việt Nam.

Theo đánh giá của Bộ Khoa học và Công nghệ, doanh nghiệp công nghệ Việt Nam đã đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế và là lực lượng quan trọng để thúc đẩy các động lực tăng trưởng mới.

Kỹ thuật VNPT triển khai lắp đặt mạng 5G tại Hà Nội. Ảnh: VNPT

Doanh nghiệp công nghệ có sự lớn mạnh về quy mô, từng bước làm chủ công nghệ. Đã có trên 80.000 doanh nghiệp, tăng 1,4 lần so với năm 2020, số lượng lao động trên 1,9 triệu người. Trong đó nhiều sản phẩm, dịch vụ số đã được xuất khẩu, chinh phục các thị trường khó tính như Mỹ, châu Âu, Nhật Bản...

Doanh thu từ thị trường nước ngoài ước đạt 15 tỷ USD, với trên 2.100 doanh nghiệp công nghệ đã khẳng định trí tuệ Việt Nam trên thị trường quốc tế và sẵn sàng giải quyết bài toán toàn cầu.

Hoàn thiện cơ chế chính sách để tạo thị trường cho sản phẩm công nghệ trong nước

Không gian nghiên cứu AI mở tại thành phố Hồ Chí Minh (Saigon AI Hub). Ảnh: N.H

Trao đổi với báo chí, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Tập đoàn Viettel Tào Đức Thắng cho biết, trong danh mục công nghệ chiến lược quốc gia hiện nay có nhiều lĩnh vực Viettel đang tham gia như bán dẫn, công nghệ lượng tử, 5G/6G, AI, thiết bị bay không người lái (UAV), vật liệu tiên tiến và công nghệ không gian.

Hiện Viettel đã làm chủ thiết bị viễn thông 4G và 5G và đưa sản phẩm thử nghiệm tại các thị trường nước ngoài với quy mô hàng triệu người dùng. Viettel đặc biệt quan tâm đến các ngành công nghiệp nền tảng như vật liệu tiên tiến, hóa chất công nghệ cao hay các lĩnh vực phục vụ trực tiếp cho bán dẫn và công nghệ quốc phòng.

Tập đoàn VNPT, cách đây 7 năm, đã đầu tư mạnh mẽ vào AI và đến cuối năm 2025, chính thức thành lập Công ty VNPT AI. Theo ông Huỳnh Quang Liêm, Tổng giám đốc tập đoàn, VNPT đã phát triển hơn 100 mô hình AI chuyên biệt, xử lý trên 2 tỷ lượt yêu cầu, phục vụ khoảng 40 triệu người dân, đồng hành cùng hơn 200 doanh nghiệp và nhiều cơ quan nhà nước.

“Việc thành lập VNPT AI phục vụ định hướng chuyển đổi theo mô hình ‘Data Driven, AI-first,’ đồng thời góp phần bảo đảm chủ quyền số, giảm sự phụ thuộc vào các nền tảng công nghệ bên ngoài trong những lĩnh vực then chốt,” ông Liêm nhấn mạnh.

Nền tảng VNPT eKYC đã ghi nhận số người dùng vượt ngưỡng 2 tỷ lượt xử lý yêu cầu. Ảnh: VNPT

Cuối năm 2025, FPT công bố đầu tư 5 công nghệ chiến lược: Lượng tử và trí tuệ nhân tạo , an ninh mạng, máy bay không người lái, dữ liệu và công nghệ đường sắt. Đồng thời, thành lập 5 đơn vị liên quan đến 5 công nghệ chiến lược trên.

Cũng theo các doanh nghiệp, song song với việc xây dựng doanh nghiệp công nghệ chiến lược, Nhà nước cần có những cơ chế ưu tiên đủ mạnh cho sản phẩm trong nước, đặc biệt ở các lĩnh vực liên quan đến hạ tầng số, quốc phòng, viễn thông và chuyển đổi số quốc gia.

Viettel giới thiệu một số sản phẩm chip 5G tại Triển lãm ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam 2025-SEMIEXPO 2025 tại Hà Nội. Ảnh: T.H

Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Tập đoàn Viettel Tào Đức Thắng đề xuất, Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách để tạo thị trường cho sản phẩm công nghệ trong nước. Thực tế, nhiều sản phẩm gặp khó không phải vì chất lượng kém, mà vì quy mô sản xuất nhỏ khiến giá thành cao hơn các sản phẩm ngoại nhập, dẫn đến khó cạnh tranh. Ngoài ra, các quy định đấu thầu, hay yêu cầu kinh nghiệm nhiều năm cũng đang trở thành rào cản khiến doanh nghiệp công nghệ Việt khó tiếp cận các dự án lớn…

Các ý kiến cũng cho rằng, bài toán phát triển doanh nghiệp công nghệ chiến lược cần một quá trình dài hạn, đòi hỏi sự kết hợp giữa năng lực khoa học cơ bản, doanh nghiệp dẫn dắt, chính sách phù hợp và một tinh thần dám đi con đường riêng.

Theo Đề án hình thành các doanh nghiệp công nghệ chiến lược quy mô lớn trong nước để phát triển hạ tầng số, nhân lực số, dữ liệu số, công nghệ chiến lược, an ninh mạng giai đoạn 2026-2030, Chính phủ đưa ra các nhiệm vụ, giải pháp hỗ trợ hình thành doanh nghiệp công nghệ chiến lược quy mô lớn. Trong đó có các chính sách về hỗ trợ nghiên cứu, phát triển thị trường cho doanh nghiệp, như áp dụng thử nghiệm (sandbox) trước khi triển khai quy mô lớn…