Chuẩn hóa, liên thông dữ liệu quốc gia

Theo báo cáo sơ kết 1 năm 6 tháng triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, khoảng cách trong triển khai dịch vụ công trực tuyến giữa Trung ương và địa phương còn lớn. Các chỉ số tại địa phương đạt mức cao, còn ở bộ, ngành, tỷ lệ hồ sơ trực tuyến mới đạt 34,24%, số hóa hồ sơ đạt 19,23% và tỷ lệ tái sử dụng dữ liệu chỉ 5,29%.

Chính phủ số chỉ phát huy hiệu quả khi dữ liệu được liên thông, truy vết và tái sử dụng. Người dân và doanh nghiệp không phải cung cấp lại những thông tin mà cơ quan nhà nước đã có. Việc tái sử dụng dữ liệu thực chất là điều kiện tiên quyết để cắt giảm thủ tục, giảm nhập liệu thủ công và nâng cao năng suất công vụ tại cấp cơ sở. Để giải quyết triệt để tình trạng “giao diện số nhưng xử lý thủ công”, bảo đảm dữ liệu đạt yêu cầu “đúng, đủ, sạch, sống”, kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn triển khai tại các địa phương cho thấy cần thực thi triệt để nguyên tắc chỉ cung cấp thông tin một lần (once-only).

Thành phố Hà Nội là một trong những địa phương đi đầu thể chế hóa và tổ chức thực hiện nguyên tắc này. Thành phố đã tổ chức lại bộ máy theo hướng tinh gọn gắn liền với tinh gọn quy trình, triển khai mô hình Trung tâm Phục vụ hành chính công tập trung, thống nhất, không phụ thuộc vào địa giới hành chính. Đồng chí Nguyễn Văn Phong, Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội cho biết: “Hà Nội ưu tiên thiết kế lại cách thức phục vụ người dân theo nguyên tắc chuẩn hóa trước khi số hóa. Liên thông trách nhiệm trong toàn bộ quy trình phục vụ người dân, doanh nghiệp. Không đưa nguyên quy trình cũ lên môi trường điện tử”.

Tính đến tháng 7/2026, Hà Nội hoàn thành tái cấu trúc hơn 2.000 thủ tục hành chính, giải quyết hơn 700 nghìn hồ sơ không phụ thuộc nơi cư trú và nâng tỷ lệ tái sử dụng dữ liệu đạt hơn 97%. Nhờ kết nối giao diện lập trình ứng dụng (API) từ bộ phận một cửa cấp xã với các cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, đất đai, hộ tịch, bảo hiểm và loại bỏ các trường thông tin dư thừa, người dân không phải nộp lại bản sao giấy tờ, thời gian và chi phí tuân thủ được cắt giảm rõ rệt. Nhờ tái cấu trúc quy trình và áp dụng nguyên tắc “once-only”, riêng năm 2025, Hà Nội tiết kiệm khoảng 1.600 tỷ đồng cho người dân và ngân sách nhà nước.

Để nguyên tắc “once-only” vận hành thông suốt, hạ tầng kỹ thuật giữ vai trò quyết định chính là Kho dữ liệu dùng chung (Data Lakehouse), nơi đóng vai trò tập hợp toàn bộ dữ liệu từ các sở, ngành, xã, phường, được phân quyền chặt chẽ và ghi nhật ký giám sát tự động, trở thành nền tảng để cán bộ cơ sở tra cứu thông tin tức thời.

Tuy nhiên, xây dựng kho dữ liệu mới chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ là nguồn dữ liệu bên trong phải đạt chuẩn “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”. Tại Phú Thọ, địa phương đã xây dựng Đề án Chuyển đổi số giai đoạn 2026-2030, triển khai phương thức điều hành dựa trên dữ liệu thời gian thực, liên thông 4 trục 2 cấp và vận hành Hệ thống quản trị, điều hành tăng trưởng dựa trên dữ liệu. Theo đồng chí Phạm Đại Dương, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Phú Thọ, để xử lý triệt để các điểm nghẽn về dữ liệu phân tán, tỉnh tập trung xây dựng Kho dữ liệu dùng chung của tỉnh. Địa phương triển khai chiến dịch 90 ngày xây dựng, hoàn thiện Kho dữ liệu tỉnh, tổng rà soát, làm sạch và chuẩn hóa toàn bộ các cơ sở dữ liệu chuyên ngành từ tỉnh đến cơ sở, bảo đảm dữ liệu phục vụ kịp thời công tác lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành, phát triển kinh tế-xã hội.

Từ thực tiễn tại các địa phương và những vấn đề được chỉ ra qua sơ kết 1 năm 6 tháng triển khai Nghị quyết số 57, điểm then chốt là tập trung chuyển từ số hóa từng phần sang tổ chức lại toàn bộ quy trình trên nền tảng dữ liệu; cần hình thành môi trường làm việc số thống nhất cho cấp xã, hạn chế xây dựng các hệ thống trùng lặp, hướng tới điểm truy cập thống nhất, xác thực một lần và tự động điền biểu mẫu các thông tin đã có. Cùng với đó là phát triển nền tảng trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ công vụ, giúp cán bộ phân tích dữ liệu, tra cứu văn bản và xử lý hồ sơ. Tại Hà Nội, việc ứng dụng AI xử lý văn bản đã giúp cán bộ giảm từ 60% đến 70% thời gian xử lý giấy tờ hành chính.

Các bộ, ngành phải đẩy nhanh tiến độ xây dựng, hoàn thiện, sớm nhất đưa vào vận hành và liên thông các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành. Ưu tiên làm sạch, chuẩn hóa dữ liệu đất đai, y tế, giáo dục, an sinh xã hội, hộ tịch để kết nối chia sẻ thực chất. Một yêu cầu quan trọng khác là đổi mới phương thức kiểm tra, giám sát và thước đo đánh giá kết quả thực thi; phân biệt rõ giữa hoàn thành về thủ tục và hoàn thành có sản phẩm vận hành, tạo ra giá trị thực tế.