Chuẩn bị cho tuổi già từ tuổi 40: "Đầu tư" sớm để sống khỏe khi về già

Điểm mới trong Thông tư cho thấy, chính sách không chỉ mở rộng nội dung chăm sóc người cao tuổi mà còn thay đổi về quan điểm: chuẩn bị cho tuổi già không phải khi đã già, mà cần bắt đầu từ tuổi trung niên, thậm chí sớm hơn, để mỗi người có thể sống khỏe, độc lập trong bối cảnh già hóa dân số diễn ra nhanh.

Quá trình lão hóa thực chất bắt đầu khá sớm

Bộ Y tế đề xuất trang bị kiến thức, kỹ năng chuẩn bị cho tuổi già đối với người từ 40 tuổi trở lên. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Đông Anh

Lâu nay, nhiều người vẫn xem tuổi già là câu chuyện của vài chục năm sau. Vì thế, việc chăm sóc sức khỏe, tích lũy tài chính hay chuẩn bị tâm lý thường chỉ được nghĩ đến khi sắp nghỉ hưu hoặc cơ thể bắt đầu xuất hiện bệnh tật.

Tuy nhiên, dự thảo Thông tư hướng dẫn thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035 đã đưa ra cách tiếp cận khác. Bộ Y tế đề xuất tổ chức hướng dẫn, cung cấp kiến thức, kỹ năng chuẩn bị cho tuổi già đối với người từ 40 tuổi trở lên. Nội dung bao gồm xây dựng lối sống lành mạnh, khám sức khỏe định kỳ, chuẩn bị tài chính, việc làm phù hợp, cũng như kỹ năng chăm sóc người cao tuổi tại gia đình.

Đây là lần đầu tiên việc chuẩn bị cho tuổi già được đặt vào giai đoạn trung niên thay vì chỉ tập trung chăm sóc khi người dân đã bước sang tuổi cao.

Theo ThS.BS Ngô Thị Giang, Trưởng khoa Lão khoa, Bệnh viện Đa khoa Đông Anh, quá trình lão hóa thực chất bắt đầu từ khá sớm.

"Bắt đầu từ sau tuổi 30, khối lượng cơ, mật độ xương và chuyển hóa đều giảm dần. Những thói quen như hút thuốc, lạm dụng rượu bia, ăn nhiều đường, nhiều chất béo hay ít vận động sẽ làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, đái tháo đường, ung thư và nhiều bệnh mạn tính khi về già", bác sĩ Giang cho biết.

Trong khi đó, nhiều người ở tuổi 40 vẫn chưa nghĩ mình đang bước vào giai đoạn cần chuẩn bị cho tuổi già.

Anh Vũ Tiến Hưng (41 tuổi, phường Việt Hưng, Hà Nội) chia sẻ, bản thân vẫn duy trì tập thể thao và làm việc để chăm lo cho gia đình, nhưng chưa từng xem đó là sự chuẩn bị cho tuổi già.

"Tôi vẫn tập vì thấy khỏe, vẫn cố gắng làm việc để gia đình có cuộc sống tốt hơn. Tôi chưa từng nghĩ những việc đó là chuẩn bị cho tuổi già", anh Hưng nói.

Theo các chuyên gia, đây cũng là thực tế phổ biến hiện nay. Nhiều người đã vô tình... chuẩn bị cho tuổi già thông qua những thói quen tích cực, nhưng chưa nhận thức đầy đủ rằng quá trình lão hóa bắt đầu từ rất sớm và cần chủ động thích ứng.

Đầu tư cho tuổi già cũng là đầu tư cho tương lai

Trong bối cảnh Việt Nam có tốc độ già hóa dân số nhanh, thay đổi nhận thức từ tuổi trung niên được xem là bước đi cần thiết để chuyển từ bị động sang chủ động đón nhận quán trình lão hóa.

Thậm chí, theo GS.TS Nguyễn Đình Cử, nguyên Viện trưởng Viện Dân số và Các vấn đề xã hội, việc chuẩn bị cho tuổi già thực tế không nên bắt đầu từ tuổi 40 mà cần sớm hơn.

"Không ai tránh khỏi tuổi già. Những vấn đề về sức khỏe, tài chính, tâm lý hay việc làm khi cao tuổi đều được hình thành từ trước đó rất lâu. Nếu đợi đến khi già mới chuẩn bị thì đã quá muộn", ông đánh giá.

Theo ông, việc chuẩn bị cần được nhìn nhận toàn diện: Một lối sống lành mạnh từ khi còn trẻ sẽ giúp giảm nguy cơ bệnh tật khi lớn tuổi. Tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và tích lũy tài chính sẽ tạo nguồn thu nhập ổn định sau khi hết tuổi lao động. Đồng thời, chuẩn bị về tâm lý cũng rất quan trọng trong bối cảnh khoảng cách giữa các thế hệ ngày càng lớn.

Ở góc độ y tế, ThS.BS Ngô Thị Giang cho rằng, nếu thay đổi lối sống (loại bỏ thói quen không lành mạnh) từ sớm, mỗi người sẽ giảm nguy cơ mắc bệnh mạn tính, hạn chế tàn tật, cải thiện sức khỏe tinh thần và giảm đáng kể chi phí điều trị khi về già. Điều này cũng góp phần giảm áp lực lên hệ thống y tế và an sinh xã hội.

Chuẩn bị cho tuổi già cần được bắt đầu sớm với lối sống lành mạnh và sự chủ động về điều kiện kinh tế, xã hội. Ảnh: Mai Khôi

Không chỉ các chuyên gia, nhiều người dân cũng mong muốn, nếu được triển khai, chương trình sẽ tập trung vào những kiến thức thực tế.

Anh Lê Xuân Hiệp (41 tuổi, xã Đông Anh, Hà Nội) cho biết, điều anh quan tâm nhất là được trang bị kiến thức về các bệnh thường gặp ở người cao tuổi, kỹ năng sơ cứu và chăm sóc cha mẹ tại nhà để chủ động hơn khi gia đình có người lớn tuổi.

Để chủ trương đi vào cuộc sống, dự thảo Thông tư cũng đề xuất xây dựng tài liệu hướng dẫn, tập huấn cho cán bộ y tế - dân số các cấp, đồng thời phổ biến kiến thức thông qua các câu lạc bộ chăm sóc người cao tuổi và các hoạt động cộng đồng nhằm giúp người dân dễ tiếp cận.

Theo GS.TS Nguyễn Đình Cử, cần đẩy mạnh truyền thông để thay đổi nhận thức, lan tỏa thông điệp chủ động chuẩn bị cho tuổi già ngay từ khi còn trẻ; đồng thời, cần nghiên cứu các chính sách như bảo hiểm chăm sóc dài hạn, phát triển mô hình chăm sóc người cao tuổi và tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục tham gia lao động khi còn khả năng...