Chip bảo mật “Make in Vietnam”:Từ khát vọng công nghệ lõi đến lá chắn chủ quyền số

Khoảng trống chiến lược và lời giải từ sự kết hợp lịch sử

Trên thế giới, quy trình sản xuất chip cực kỳ phức tạp, nguồn lực chủ yếu tập trung ở các quốc gia dẫn đầu như Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc. Thực tế ghi nhận nhiều sự cố nghiêm trọng khi mã bí mật bị cài sẵn vào vi mạch ngay từ khâu thiết kế, tạo điều kiện cho tin tặc chiếm quyền điều khiển và đánh cắp dữ liệu. Trong bối cảnh các mối đe dọa an ninh mạng ngày càng tinh vi, tự chủ công nghệ đối với các sản phẩm thông tin thiết yếu đã trở thành yêu cầu bắt buộc để bảo đảm chủ quyền số quốc gia.

Đối với Việt Nam, sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng toàn cầu và công nghệ bên ngoài đối với các thành phần quan trọng tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn thông tin, gián đoạn nguồn cung. Đây là thách thức lớn trong quá trình tự chủ công nghệ của đất nước.

Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá hàng đầu, trong đó công nghệ lõi giữ vai trò then chốt. Tiếp đó, Quân ủy Trung ương ban hành nghị quyết về đột phá phát triển khoa học công nghệ trong quân đội, giao nhiệm vụ phát triển chip bán dẫn và các sản phẩm an toàn thông tin. Cụ thể hóa chủ trương này, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng giao cho Ban Cơ yếu Chính phủ hợp lực cùng Tập đoàn Viettel phát triển nền tảng bán dẫn bảo mật với tinh thần "đi sau vượt trước, chọn đúng ngay từ nền móng".

Theo Trung tướng Vũ Ngọc Thiềm, Trưởng ban Cơ yếu Chính phủ, ngành Cơ yếu có nhiệm vụ chính trị bất biến là bảo đảm bí mật, an toàn, chính xác và kịp thời cho thông tin phục vụ sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước và lực lượng vũ trang. Để đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới, Việt Nam không thể chỉ dừng ở các giải pháp mật mã trên phần mềm mà cần từng bước làm chủ các thành phần bảo mật cốt lõi trên nền tảng phần cứng.

Tuy nhiên, tự chủ công nghệ không có nghĩa là tự làm tất cả, mà là xác định đúng khâu chiến lược để làm chủ, từ kiểm chứng, tích hợp đến phát triển, nâng cấp, đồng thời chủ động hợp tác quốc tế để khai thác tối đa nguồn lực.

Về phía Tập đoàn Viettel, Trung tâm Bán dẫn Viettel đã hiện thực hóa mục tiêu làm chủ công nghệ lõi thông qua việc chủ động thiết kế vi mạch và phát triển chip dựa trên kiến trúc tập lệnh mở.

Sự hợp tác này tạo nên một cái “bắt tay” lịch sử, một bên làm chủ mật mã, một bên có năng lực thiết kế chip và công nghiệp hóa sản phẩm. Hai khát vọng gặp nhau ở cùng một đích đến tạo ra nền tảng công nghệ do Việt Nam hoàn toàn làm chủ.

Đột phá VGC v1.0 và hành trình kiến tạo nền tảng chủ quyền số

Để hiện thực hóa sứ mệnh, đội ngũ kỹ sư hai bên đã giải quyết ba bài toán công nghệ nền tảng. Thứ nhất, chọn kiến trúc tập lệnh mở RISC-V thay vì các kiến trúc bản quyền hạn chế, giúp kỹ sư Việt Nam chủ động phát triển bộ xử lý và tích hợp chức năng bảo mật riêng. Thứ hai, đưa thuật toán mật mã Việt Nam MKV trực tiếp vào phần cứng dưới dạng mạch chuyên dụng; khóa mã được sinh ra, cất giữ và sử dụng ngay bên trong silicon. Thứ ba, áp dụng kỹ thuật mã hóa bản mô tả các mối nối trong mạch để bảo vệ thiết kế trước nguy cơ rò rỉ hay dịch ngược trong quá trình chế tạo, đồng thời lựa chọn tiến trình 28 nanometer phù hợp với nhà máy chip bán dẫn Viettel đã xây dựng.

Sự phối hợp giữa Ban Cơ yếu Chính phủ và Trung tâm Bán dẫn Viettel, với hơn 40 kỹ sư, chuyên gia, đã tạo ra nền tảng bán dẫn bảo mật, trong đó sản phẩm đầu tiên là chip VGC v1.0. Chip có kích thước nhỏ bằng đầu ngón tay nhưng chứa tới 300 triệu transistor, tích hợp cơ chế ống truyền dữ liệu tự động giúp giảm thời gian chờ. Lô chip đầu tiên ra đời trong quý I-2026 đã vượt qua các hạng mục đo kiểm kỹ thuật và được Ban Cơ yếu Chính phủ cấp giấy chứng nhận đạt yêu cầu. Thuật toán MKV256X tích hợp trên chip được kiểm định có khả năng kháng lượng tử, với tốc độ xử lý nhanh gấp 15 lần giải pháp cũ.

Sự kiện này đưa Việt Nam lên cấp độ 3 trong 4 cấp độ bán dẫn bảo mật thế giới, thuộc nhóm hơn 15 quốc gia có thuật toán mật mã riêng nằm trong chip tự thiết kế. Hai bên cũng đặt mục tiêu hướng tới cấp độ 2 trong 3-5 năm tới và cấp độ 1 khi nhà máy chế tạo bán dẫn do Viettel đang xây dựng vận hành.

Theo Trung tướng Tào Đức Thắng, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Tập đoàn Viettel, chip bảo mật VGC v1.0 bước đầu được ứng dụng trong USB lưu trữ an toàn phục vụ các cơ quan Đảng, Nhà nước và quốc phòng. Chip cũng có tiềm năng mở rộng ứng dụng trong hệ thống chữ ký số quốc gia với hơn 2 triệu chứng thư số; bảo vệ dữ liệu tài chính, ngân hàng, thiết bị IoT như camera, cảm biến, trạm quan trắc và các hệ thống thông tin hạ tầng trọng yếu trong lĩnh vực điện, nước, dầu khí, viễn thông.

Tại lễ ra mắt chip bảo mật VGC v1.0 và nền tảng bán dẫn bảo mật ngày 3-11 vừa qua, Đại tướng Phan Văn Giang, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng nhấn mạnh, chip là trái tim của thiết bị số, mật mã là lá chắn của thông tin. Không làm chủ được chip thì khó làm chủ mật mã và không làm chủ mật mã thì khó bảo vệ vững chắc chủ quyền số. Việc làm chủ nền tảng bán dẫn bảo mật không chỉ là nhiệm vụ khoa học công nghệ mà là nhiệm vụ chính trị, bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa bằng biện pháp hòa bình.