Chính sách mới tạo động lực cho người làm nghệ thuật

Nghị định có hiệu lực ngay từ ngày 1/7/2026, và nhận được sự quan tâm của đông đảo giới nghệ sĩ, đây là sự điều chỉnh cần thiết, góp phần tháo gỡ phần nào khó khăn trong đời sống nghệ sĩ.

Nhiều năm qua, người làm nghệ thuật biểu diễn, nhất là ở các loại hình truyền thống luôn đứng trước sức ép kép: vừa phải giữ nghề, giữ chuẩn mực chuyên môn, vừa phải xoay xở với thu nhập còn hạn chế. Đằng sau ánh đèn sân khấu là những giờ tập luyện khắc nghiệt, những chấn thương nghề nghiệp, những chuyến lưu diễn xa nhà với khó khăn không dễ bày tỏ.

Nghị định 261 đã cụ thể hóa quan điểm coi văn hóa là nguồn lực nội sinh, con người làm văn hóa là chủ thể cần được chăm lo, bồi dưỡng và tạo điều kiện cống hiến. Chính sách đãi ngộ đối với nghệ sĩ bên cạnh câu chuyện tiền lương, phụ cấp, còn thể hiện sự trân trọng đối với lao động sáng tạo đặc thù.

Đáng chú ý, chính sách mới ban hành có độ phủ rộng: viên chức chuyên ngành nghệ thuật biểu diễn, hoạt động nghề nghiệp nghệ thuật biểu diễn; người lao động làm việc theo chế độ hợp đồng lao động tại đơn vị sự nghiệp công lập nghệ thuật biểu diễn được xếp lương hoặc thỏa thuận áp dụng bảng lương viên chức theo quy định của pháp luật và trực tiếp thực hiện hoạt động nghệ thuật biểu diễn; đồng thời bao gồm lực lượng nghệ thuật biểu diễn trong Công an nhân dân, Quân đội nhân dân. Cách tiếp cận này phù hợp với thực tế sân khấu vì để có một vở diễn, một chương trình nghệ thuật, không chỉ có nghệ sĩ đứng trước công chúng, mà còn có cả đội ngũ âm thanh, ánh sáng, phục trang, đạo cụ, hậu đài,… âm thầm góp sức.

Về phụ cấp ưu đãi nghề, Nghị định 261 thiết kế lộ trình hai bước. Từ ngày 1/7/2026 đến hết ngày 30/6/2027, mức phụ cấp được áp dụng theo từng nhóm chức danh, từ 20% đến 50%. Từ ngày 1/7/2027 cho đến khi thực hiện chế độ tiền lương mới, mức phụ cấp được nâng lên, cao nhất là 60%, tiếp đó là 50%, 40%, 30% và 20% tùy nhóm đối tượng. Sự phân tầng này phản ánh tính chất lao động khác nhau giữa các loại hình, trong đó những công việc đòi hỏi kỹ năng cao, cường độ lớn, rủi ro nghề nghiệp nhiều hoặc cần bảo tồn trong môi trường cạnh tranh khắc nghiệt được đặt ở mức ưu đãi cao hơn.

Nghị định cũng quy định riêng mức phụ cấp đối với Nghệ sĩ Nhân dân và Nghệ sĩ Ưu tú: lần lượt 50% và 40% trong giai đoạn đầu, tăng lên 60% và 50% từ tháng 7/2027. Song song đó, người làm nghệ thuật tại khu vực biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng đặc biệt khó khăn được hưởng cao hơn 5 điểm phần trăm so với mức quy định, nhưng không vượt quá 60%. Đây là điểm nhân văn của chính sách, vừa tôn vinh những cống hiến bền bỉ, vừa chia sẻ với những nghệ sĩ đang hoạt động xa trung tâm, nơi điều kiện biểu diễn và thụ hưởng văn hóa còn nhiều hạn chế. Bên cạnh phụ cấp thường xuyên, Nghị định thực hiện chế độ bồi dưỡng theo buổi luyện tập và biểu diễn, nguồn thu nhập gắn trực tiếp với cường độ lao động nghệ thuật.

Tác động dễ thấy nhất của Nghị định 261 là cải thiện thu nhập thường xuyên và thu nhập theo hoạt động nghề nghiệp. Tuy nhiên, ý nghĩa sâu xa hơn đó là phản ánh sự chuyển dịch trong tư duy quản lý: nghệ thuật biểu diễn được nhìn nhận là một lĩnh vực lao động đặc thù, có cơ chế đãi ngộ đủ sức giữ chân nhân lực chất lượng cao. Với các đơn vị nghệ thuật công lập, đây là cơ sở quan trọng giúp hạn chế tình trạng “chảy máu chất xám”, nhất là khi khu vực tư nhân và thị trường giải trí đang tạo ra nhiều lựa chọn nghề nghiệp hấp dẫn hơn.

Tuy nhiên, chính sách chỉ thật sự phát huy giá trị khi được triển khai minh bạch, đúng đối tượng, chi trả kịp thời và gắn với một môi trường sáng tạo lành mạnh. Đãi ngộ cần đi cùng cơ chế đặt hàng, đầu tư vở diễn, mở rộng không gian biểu diễn, đào tạo lớp kế cận và phát triển khán giả. Khi nghệ sĩ có cơ hội sáng tạo, tác phẩm có đời sống, nhà hát có nguồn lực vận hành, chính sách mới sẽ trở thành động lực cho sự phát triển.