Bảo tồn chè cổ Lũng Phìn

Toàn xã Lũng Phìn hiện có gần 30 ha chè Shan tuyết, trong đó khoảng 2 ha chè cổ thụ, tuổi cây bình quân khoảng 300 năm. Những cây chè cổ không chỉ tạo nên cảnh quan đặc trưng trên miền đá mà còn lưu giữ nguồn gen quý, mang đến sản phẩm có hương vị riêng biệt, khó trộn lẫn với các vùng chè khác, nhất là hương thơm đặc trưng, vị không chát gắt, hậu ngọt giữ lâu.

Từ những búp chè được thu hái, chế biến thủ công, sản phẩm đang ngày càng được người tiêu dùng biết đến. Giá trị của chè không chỉ nằm ở chất lượng mà còn ở khả năng tạo thu nhập cao cho người dân. Với những hộ có diện tích chè cổ thụ, đây đang là một trong những cây trồng mang lại hiệu quả kinh tế nổi bật, góp phần thay đổi cách nghĩ, cách làm trong sản xuất nông nghiệp ở vùng cao.

Người dân xã Lũng Phìn thu hái chè Shan tuyết.

Gia đình anh Giàng Mí Lình, dân tộc Mông, thôn Cán Pẩy Hở hiện có hơn 100 cây chè Shan tuyết cổ thụ. Từ tháng 4 đến tháng 9 hằng năm, gia đình anh thu hái khoảng 4 vụ. Mỗi năm, gia đình thu được khoảng 100 kg chè khô, với giá bán bình quân từ 1,5 - 2,5 triệu đồng/kg, mang lại nguồn thu khoảng 200 triệu đồng. Theo anh Lình, thu nhập từ chè cao hơn nhiều lần so với trồng ngô. Chè của gia đình được khách hàng ở nhiều tỉnh, thành phố như Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Thái Nguyên, Hải Phòng tìm mua; nhiều thời điểm khách phải đặt trước mới có sản phẩm.

Không chỉ mang lại giá trị kinh tế, những cây chè cổ còn gắn với ký ức và cuộc sống của người dân qua nhiều thế hệ. Ông Giàng Vả Pó, thôn Cán Pẩy Hở cho biết, từ khi ông sinh ra đã thấy những cây chè Shan tuyết hiện diện trên vùng đất này. Đến nay, khi đã ngoài 60 tuổi, nhiều cây chè vẫn còn đó, dáng cây không lớn thêm nhiều nhưng năm nào cũng cho búp. Với ông, những cây chè ấy đã trở thành một phần quen thuộc của cuộc sống và là tài sản được cha ông để lại.

Nhận thấy giá trị của cây chè Shan tuyết, những năm qua, xã Lũng Phìn tập trung bảo tồn diện tích chè cổ thụ, đồng thời từng bước nhân rộng vùng chè. Trong hơn 10 năm qua, toàn xã đã nhân rộng được hơn 5 ha chè Shan tuyết. Cùng với duy trì những cây chè cổ, địa phương chú trọng hướng dẫn người dân phát triển diện tích mới, từng bước hình thành vùng nguyên liệu ổn định. Để nâng cao hiệu quả sản xuất, xã tổ chức các lớp tập huấn, tuyên truyền, hướng dẫn người dân kỹ thuật trồng, chăm sóc, thu hái và chế biến chè Shan tuyết; đồng thời hỗ trợ giống, phân bón cho các hộ trồng chè. Qua đó, người dân từng bước thay đổi phương thức sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và giá trị kinh tế từ cây chè.

Đồng chí Nguyễn Văn Chinh, Chủ tịch UBND xã Lũng Phìn cho biết: Hiện nay, xã đang tập trung phát triển cây chè Shan tuyết nhằm tận dụng lợi thế, thế mạnh của địa phương. Cùng với bảo tồn giống chè bản địa, địa phương hướng tới phát triển sản phẩm gắn với du lịch, xây dựng thương hiệu riêng, nổi bật cho chè Lũng Phìn; qua đó tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập và góp phần giảm nghèo bền vững.

Từ những cây chè cổ thụ đã vượt qua hàng trăm mùa mưa nắng, người dân Lũng Phìn đang có thêm niềm tin vào một hướng đi mới. Bảo tồn chè cổ vì thế không chỉ là giữ lại những thân cây, gốc chè của cha ông, mà còn là giữ gìn một sản vật đặc trưng, một nguồn sinh kế và những giá trị văn hóa của vùng đất.

Bài, ảnh: TRẦN KẾ