Bảo hộ sở hữu trí tuệ trong kỷ nguyên số: Từ chiến lược quốc gia đến hành động của doanh nghiệp

Mới đây, tại Thành phố Hồ Chí Minh, Hội thảo "Bảo hộ sở hữu trí tuệ trong bối cảnh hội nhập quốc tế" do Tạp chí Sở hữu trí tuệ và Sáng tạo tổ chức đã thu hút sự tham dự của đông đảo chuyên gia, nhà quản lý, luật sư, doanh nghiệp và các cơ quan báo chí.

Tầm nhìn chiến lược từ chính sách mới

Theo Tiến sĩ Lê Văn Út, Phó Hiệu trưởng Trường đại học Hoa Sen, trong bối cảnh cả nước đang quyết liệt triển khai Nghị quyết số 57 về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, vấn đề bảo hộ sở hữu trí tuệ ngày càng trở thành một chủ đề có ý nghĩa chiến lược. Đây không chỉ là câu chuyện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể sáng tạo, mà còn là điều kiện tiên quyết thúc đẩy nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ và phát triển nền kinh tế tri thức.

Tiến sĩ Lê Văn Út, Phó Hiệu trưởng Trường đại học Hoa Sen cho hay, bảo hộ sở hữu trí tuệ là điều kiện tiên quyết thúc đẩy nghiên cứu khoa học, phát triển nền kinh tế tri thức.

Tiến sĩ Lê Văn Út cho rằng, nghiên cứu khoa học không thể chỉ dừng ở số lượng công bố, mà cần được chuyển hóa thành những sản phẩm, giải pháp và giá trị thực tiễn để phục vụ xã hội, nâng cao chất lượng đào tạo và gia tăng năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Đồng quan điểm, ông Đinh Quang Tuấn, Tổng Biên tập Tạp chí Sở hữu Trí tuệ và Sáng tạo, chỉ ra rằng trong một thế giới phẳng đầy biến động, sở hữu trí tuệ là yếu tố duy nhất giúp định danh và định giá năng lực cạnh tranh của mỗi cá nhân, doanh nghiệp và quốc gia.

Tổng Biên tập Tạp chí Sở hữu Trí tuệ và Sáng tạo Đinh Quang Tuấn nhấn mạnh tầm quan trọng của sở hữu trí tuệ trong việc định giá năng lực cạnh tranh của mỗi cá nhân, doanh nghiệp và quốc gia.

Tổng Biên tập Đinh Quang Tuấn nhấn mạnh: Hội thảo lần này được tổ chức sau một tháng thực hiện Công điện 38 ngày 5/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Đây là dịp để nhìn nhận, đánh giá một cách có hệ thống về các vấn đề mới của sở hữu trí tuệ hiện nay, góp phần xây dựng, hướng tới một nền sở hữu trí tuệ minh bạch và trách nhiệm, nơi các giá trị sáng tạo của các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp, doanh nhân được ghi nhận và bảo vệ.

Áp lực thực thi và bài toán bản quyền trên không gian số

Phác thảo bức tranh toàn cảnh về hệ thống thực thi liên ngành từ trung ương đến địa phương, ông Trần Giang Khuê, Trưởng Văn phòng đại diện Cục Sở hữu trí tuệ Thành phố Hồ Chí Minh chỉ ra, sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử đã đẩy hoạt động vi phạm sở hữu trí tuệ dịch chuyển lên không gian mạng với tính chất ngày càng tinh vi. Để đối phó với các hành vi xâm phạm xuyên biên giới, ông Khuê đề xuất cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) trong công tác quản lý.

Ông Trần Giang Khuê, Trưởng Văn phòng đại diện Cục Sở hữu trí tuệ Thành phố Hồ Chí Minh.

Điểm qua kết quả sơ kết chiến dịch theo Công điện 38 tính đến ngày 30/5/2026, ông Khuê đã ghi nhận những chuyển biến mang tính bước ngoặt về chất lượng, đánh dấu sự chuyển dịch từ tâm thế ứng phó thụ động sang chủ động tấn công, đấu tranh và triệt phá.

Các lực lượng liên ngành đã phát hiện 2.036 vụ việc có dấu hiệu xâm phạm, tiến hành xử lý 1.606 tổ chức, cá nhân vi phạm. Trong số đó, các cơ quan chức năng đã ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với 1.616 vụ việc với tổng số tiền xử phạt hành chính đạt chính xác 17.879,125 triệu đồng. Tổng trị giá hàng hóa vi phạm bị thu giữ và xác định trong đợt này lên tới con số ấn tượng 115.566,903 triệu đồng.

Đáng chú ý, hơn 98% số vụ việc xử lý hành chính tập trung vào hành vi vi phạm về nhãn hiệu, phần lớn trong số đó là giả mạo các nhãn hiệu nổi tiếng từ nước ngoài đã được bảo hộ tại Việt Nam.

Hệ thống cơ quan tố tụng đã phê duyệt quyết định khởi tố 43 vụ án hình sự trong tổng số 44 vụ bị khởi tố, vượt qua tổng số vụ khởi tố của cả năm trước đó. Trong tiến trình xử lý, đã có 5 vụ án có quyết định truy tố và Tòa án nhân dân các cấp đã nhanh chóng thụ lý, đưa ra xét xử công khai hoàn toàn 4 vụ. Phân loại theo lĩnh vực đặc thù, các cơ quan chức năng cũng đã mạnh tay xử lý hình sự đối với 7 vụ việc liên quan trực tiếp đến quyền tác giả và quyền liên quan.

Dưới góc nhìn quốc tế, ông Phan Vũ Tuấn, Trưởng Văn phòng Luật sư Phan Law Vietnam, Phó chủ tịch Hội Sở hữu trí tuệ Thành phố Hồ Chí Minh đã phân tích những tác động từ các khuyến cáo của Đại diện thương mại Hoa Kỳ (Báo cáo 301) đối với uy tín thương mại và dòng vốn đầu tư vào Việt Nam. Trong đó, đề cập tới các giải pháp công nghệ tiên tiến như DeepMatch AI – một hệ thống được ví như "radar giám sát bản quyền không ngủ", có khả năng tự động rà quét và ngăn chặn hành vi vi phạm bản quyền trực tuyến.

Thạc sĩ, Luật sư Vũ Duy Nam.

Đề cập tới xử lý tranh chấp và thực thi quyền sở hữu trí tuệ trên không gian số đối với nhãn hiệu và quyền tác giả, Thạc sĩ, Luật sư Vũ Duy Nam, Giám đốc Công ty Luật trách nhiệm hữu hạn một thành viên Kim Ngọc kiến nghị, doanh nghiệp cần nắm vững ba giai đoạn cốt lõi gồm: Ghi nhận và bảo toàn chứng cứ; Đánh giá và lựa chọn biện pháp xử lý; Thực thi và theo dõi sau xử lý để bảo đảm vị thế pháp lý của doanh nghiệp.

Đột phá nguồn nhân lực phục vụ hội nhập thế hệ mới

Xác định yếu tố nhân lực có vai trò then chốt, Thạc sĩ, Luật sư Phạm Bá Thiên, Giám đốc chương trình Luật Kinh tế, Trường đại học Hoa Sen đã mang đến góc nhìn cấp thiết liên quan tới hoàn thiện chương trình đào tạo chuyên sâu về pháp luật sở hữu trí tuệ tại Việt Nam, đáp ứng yêu cầu hội nhập thế hệ mới, trong đó, nhấn mạnh tới yêu cầu cấp bách cho các cơ sở đào tạo luật trong việc cải tạo, nâng cấp và chuẩn hóa chương trình đào tạo chuyên môn cho lĩnh vực pháp luật sở hữu trí tuệ nhằm cung ứng đội ngũ chuyên gia pháp lý chất lượng cao đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.

Bà Nguyễn Thị Chúc Quỳnh, Chuyên viên pháp lý Công ty Cổ phần Nhựa Bình Minh.

Không chỉ là câu chuyện của các nhà quản lý hay chuyên gia pháp lý, bảo hộ sở hữu trí tuệ đã trở thành vấn đề sống còn của các doanh nghiệp sản xuất như chia sẻ của bà Nguyễn Thị Chúc Quỳnh, Chuyên viên pháp lý Công ty Cổ phần Nhựa Bình Minh. Dịp này, đánh giá cao nỗ lực gần đây của Chính phủ trong việc tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ gần đây, bà Quỳnh cho rằng, đây không chỉ là một chỉ đạo hành chính mà còn là tín hiệu tích cực đối với cộng đồng đầu tư, bởi nó thể hiện quyết tâm xây dựng một môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và tôn trọng đổi mới sáng tạo.

Trong khuôn khổ hội thảo, phiên tọa đàm chuyên sâu "Sở hữu trí tuệ trước áp lực hội nhập và chuyển đổi số", quy tụ những chuyên gia, luật sư và nhà quản lý hàng đầu về sở hữu trí tuệ và chuyển đổi số tại Việt Nam đã cung cấp góc nhìn đa dạng từ cơ quan quản lý nhà nước, đơn vị thực thi pháp luật cho đến đại diện doanh nghiệp. Phiên tọa đàm đã phân tích chi tiết, tìm ra lời giải cho bài toán bảo hộ tài sản trí tuệ của doanh nghiệp Việt trong kỷ nguyên số hóa và hội nhập toàn cầu.

Cùng nhìn nhận sở hữu trí tuệ dưới góc độ rộng hơn những quy định pháp luật hay các vụ tranh chấp, các diễn giả nhất trí rằng, sở hữu trí tuệ ngày nay không còn chỉ là công cụ bảo vệ quyền lợi mà đã trở thành tài sản chiến lược và động lực tăng trưởng của doanh nghiệp.

Ông Lương Hoàng Hưng, Chủ tịch Hội đồng biên tập, Nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Sở hữu Trí tuệ và Sáng tạo.

Giá trị của thương hiệu, sáng chế, công nghệ và các tài sản vô hình ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế, đòi hỏi doanh nghiệp phải chuyển từ tư duy bảo hộ sang tư duy quản trị, khai thác và đầu tư vào tài sản trí tuệ để nâng cao năng lực cạnh tranh và góp phần đưa đổi mới sáng tạo trở thành lợi thế phát triển của Việt Nam trong thời đại mới.

Bày tỏ kỳ vọng những bước tiến đồng bộ, bám sát nhu cầu doanh nghiệp về sở hữu trí tuệ, ông Lương Hoàng Hưng, Chủ tịch Hội đồng biên tập, Nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Sở hữu Trí tuệ và Sáng tạo ghi nhận những chuyển biến tích cực của nước ta gần đây liên quan tới sở hữu trí tuệ, trong đó đề cập tới quy trình cấp bằng sáng chế đã được đẩy nhanh rõ rệt khi bản thân Cục Sở hữu trí tuệ đã có những bước chuyển mình rất nhanh, bám sát nhu cầu cốt lõi của doanh nghiệp.