Bài 2: Tiềm năng lớn nhưng vẫn ít “sao”

Tuyên Quang hiện có 9 sản phẩm du lịch cộng đồng được chứng nhận OCOP, gồm: Làng Văn hóa du lịch thôn Nậm Hồng, xã Thông Nguyên; Làng Văn hóa du lịch thôn Nặm Đăm, xã Quản Bạ; Làng Văn hóa du lịch thôn Nà Ràng, xã Khuôn Lùng; Làng Văn hóa du lịch thôn Quảng Hạ, xã Quảng Nguyên; Làng Văn hóa du lịch thôn Lô Lô Chải và thôn Ma Lé, xã Lũng Cú; Làng Văn hóa du lịch thôn Bản Lạn, xã Bắc Mê; Làng Văn hóa du lịch thôn Tha, phường Hà Giang 1; Làng Văn hóa du lịch thôn Sà Phìn, xã Thanh Thủy và Tổ hợp tác Homestay 99 Ngọn Núi, xã Thượng Lâm.

Trong số hơn 400 sản phẩm OCOP được chứng nhận, số sao dành cho nhóm dịch vụ du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái, điểm du lịch còn quá khiêm tốn. Các làng này cũng mới chỉ dừng lại ở OCOP 3 sao, chưa có làng nào chạm được đến 4 sao.

Văn hóa truyền thống bản địa là lợi thế để các làng văn hóa thu hút khách du lịch (Trong ảnh: Khách du lịch thích thú với nghề dệt thổ cẩm truyền thống của đồng bào Tày ở Lâm Bình).

Thực trạng này không riêng gì ở Tuyên Quang. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hiện cả nước có khoảng hơn 600 mô hình du lịch nông nghiệp, nông thôn, nhưng mới chỉ hơn 200 sản phẩm OCOP về dịch vụ du lịch cộng đồng và điểm du lịch được công nhận đạt từ 3 sao trở lên trong tổng số gần 21 nghìn sản phẩm.

Con số này một mặt cho thấy dư địa để hoàn thiện sản phẩm, mở rộng mạng lưới các điểm đến đạt chuẩn OCOP còn rất lớn; mặt khác cũng phản ánh thực tế nhiều mô hình còn phát triển tự phát, thiếu nhận diện thương hiệu, chất lượng dịch vụ không đồng đều dẫn đến khó tiếp cận thị trường dù sở hữu nhiều lợi thế về tài nguyên. Trong bối cảnh đó, việc đưa ra bộ tiêu chí để xếp hạng sản phẩm OCOP được xem là bước đi chiến lược để các địa phương, điểm đến phải rà soát, hoàn thiện toàn bộ chuỗi giá trị chất lượng dịch vụ.

Nhìn vào nhiều mô hình du lịch thành công như Bản Lác (Phú Thọ), làng rau Trà Quế (Đà Nẵng), Làng Văn hóa Thái Hải (Thái Nguyên), Sin Suối Hồ (Lai Châu)…, có thể thấy, định hướng phát triển OCOP đã giúp các điểm đến hình thành chuỗi liên kết giữa du lịch, nông nghiệp và văn hóa; từ đó tạo giá trị tổng hợp giúp nâng cao năng suất lao động, giá trị nông sản, góp phần hoàn thành các mục tiêu xây dựng nông thôn mới.

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, trong số 9 làng được gắn sao, cũng chỉ một số làng có “số má” trên bản đồ du lịch. Với những người quản lý, việc được gắn sao OCOP cho làng văn hóa du lịch là bước khởi đầu tuyệt vời cho những người làm du lịch cộng đồng địa phương. Nhiều làng văn hóa, sau khi được gắn sao đã thành lập đội văn nghệ, lên kế hoạch bảo tồn gìn giữ những ngôi nhà, khôi phục nghề truyền thống cũng như văn hóa bản địa.

Thế nhưng không phải làng nào sau khi được công nhận sao cũng vụt sáng trong bản đồ du lịch.

Homestay Nà Muông, xã Thượng Lâm được chứng nhận OCOP 3 sao từ năm 2020. Đây cũng là Homestay được chứng nhận OCOP 3 sao sớm nhất tỉnh. Đáng nói, sau khi hết hạn, Homestay chưa làm các thủ tục đánh giá, chứng nhận lại. Ông Chẩu Văn Tụy, chủ Homestay thừa nhận, việc được công nhận OCOP đã mở ra nhiều cơ hội quảng bá, giúp lượng khách tăng lên rõ rệt trong những năm đầu. Tuy nhiên, sau khi đạt chứng nhận, việc duy trì và nâng hạng sản phẩm không hề dễ dàng.

Du lịch cộng đồng thay đổi rất nhanh, trong khi nhiều tiêu chí OCOP đòi hỏi cơ sở phải thường xuyên đầu tư, cải thiện chất lượng dịch vụ, bảo đảm vệ sinh môi trường, ứng dụng công nghệ số trong quảng bá và đặt phòng. Nguồn lực của hộ làm homestay còn hạn chế nên việc tái đầu tư gặp không ít khó khăn.

Theo ông Tụy, nếu chỉ dừng lại ở danh hiệu mà không liên tục làm mới trải nghiệm cho du khách thì sản phẩm sẽ nhanh chóng mất sức hút. Bởi vậy, gia đình ông vẫn duy trì các hoạt động trải nghiệm như hát Then, thưởng thức ẩm thực truyền thống, hướng dẫn du khách làm bánh, dệt thổ cẩm, đồng thời tích cực quảng bá trên mạng xã hội để giữ chân khách cũ và thu hút thêm những đoàn khách mới. Tuy nhiên số lượng khách đến với cơ sở nói riêng và khu vực nói chung chưa đạt như kỳ vọng, khiến nguồn lực quay trở lại đầu tư cũng như quảng bá hạn chế.

Đây cũng là thực trạng ở Làng Văn hóa du lịch cộng đồng thôn Quảng Hạ, xã Quảng Nguyên. Thôn Quảng Hạ nằm dưới chân của Đèo Gió, sở hữu những thửa ruộng bậc thang trùng điệp, những đồi chè Shan tuyết xanh mướt và nguồn suối nóng khoáng bên dòng suối Nậm Lỳ yên bình. So với nhiều địa phương, Quảng Hạ có rất nhiều lợi thế về thu hút khách du lịch. Thế nhưng, theo ông Lý Chàn Quyên, Giám đốc Hợp tác xã Quảng Hạ chia sẻ: Số lượng khách du lịch đến với địa phương vẫn còn rất hạn chế. Nguyên nhân rất lớn là những trở ngại về hạ tầng giao thông.

Theo các chuyên gia du lịch cộng đồng, ngày nay, du khách không tìm kiếm một điểm tham quan riêng lẻ mà mong muốn trải nghiệm cả hành trình. Vì thế, một sản phẩm dù được gắn sao nhưng nếu thiếu tính kết nối vẫn không thể đủ sức bật để phát triển. Điều này đặt ra yêu cầu các điểm đến cần đẩy mạnh liên kết vùng, liên kết với các doanh nghiệp lữ hành để tạo ra hành trình liền mạch, hấp dẫn, nhất là khai thác được những yếu tố “DNA bản địa” để tạo câu chuyện riêng, khẳng định lợi thế cạnh tranh.

Nhiều làng ở Tuyên Quang đã phát huy tốt lợi thế về địa hình và bản sắc dân tộc trong nếp sống, kiến trúc… để biến cuộc sống hằng ngày của người dân thành trải nghiệm ấn tượng. Thêm nữa, đây đều là những điểm đến nhận được sự đồng thuận cao của người dân, có sự tổ chức chặt chẽ thông qua các hợp tác xã hoặc tổ hợp tác. Việc quản trị tốt giúp duy trì sự ổn định về giá cả, vệ sinh môi trường và chất lượng dịch vụ, tránh được “bẫy” thương mại hóa quá đà làm mất vẻ đẹp vốn có.

Để được công nhận, các làng phải đáp ứng hệ thống tiêu chí toàn diện, từ tổ chức cộng đồng, cơ sở vật chất, chất lượng dịch vụ, vệ sinh môi trường đến bảo tồn văn hóa, xây dựng sản phẩm và khả năng quảng bá. Sau thời hạn 36 tháng, sản phẩm tiếp tục được đánh giá, thẩm định lại. Điều đó đồng nghĩa với việc một ngôi làng không thể chỉ nỗ lực trong thời điểm xét hạng rồi dừng lại, mà phải duy trì chất lượng và liên tục hoàn thiện nếu muốn giữ được giá trị của “sao”.

Theo Tiến sĩ Trần Hữu Sơn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu ứng dụng Văn hóa và Du lịch: Một danh hiệu chỉ thực sự có giá trị khi tạo ra động lực để cộng đồng thay đổi cách làm và giúp các làng có thêm cơ sở để đầu tư vào những yếu tố trước đây còn thiếu hoặc chưa đồng bộ. Song đây cũng là giai đoạn đòi hỏi các địa phương phải tỉnh táo trong lựa chọn hướng phát triển. Nguy cơ lớn nhất của du lịch cộng đồng là thương mại hóa bản sắc. Khi nhu cầu của thị trường tăng lên, nếu chỉ chạy theo số lượng khách mà bỏ qua sức chịu tải của cộng đồng, cảnh quan và văn hóa thì chính yếu tố làm nên sức hấp dẫn của điểm đến sẽ bị suy giảm. Vì vậy, phát triển phải đi cùng bảo tồn và người dân phải là chủ thể thực sự của sản phẩm.

Đồng chí Nguyễn Thị Hoài, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết: Việc đưa các làng văn hóa du lịch vào Chương trình OCOP giúp thay đổi căn bản cách tiếp cận du lịch cộng đồng. Sự khác biệt giữa một làng được công nhận OCOP và một điểm du lịch cộng đồng thông thường vì thế không nằm ở tấm giấy chứng nhận. Khi được xếp hạng, sản phẩm có thêm cơ sở để nhận diện trên thị trường, thuận lợi hơn trong hoạt động quảng bá, kết nối doanh nghiệp lữ hành, tham gia các chương trình xúc tiến và tiếp cận những sân chơi, giải thưởng du lịch tầm cỡ lớn. Tuy nhiên, làm thế nào để giữ sao và nâng hạng, lại đòi hỏi một chiến lược bài bản và dài hơi hơn từ ngành chức năng đến chính quyền địa phương.

(Còn nữa)

Bài, ảnh: Trần Liên, Đoàn Thư, Hạ Hòa

► Bài 1: Văn hóa bản địa thành lợi thế hút khách