An cư để lạc nghiệp

Đoàn công tác của Đảng ủy, UBND xã Đồng Văn kiểm tra tiến độ Dự án tái định cư thôn Tà Làng.

Bước vào mùa mưa bão năm 2026, Trung tâm Khí tượng Thủy văn quốc gia đã sớm phát đi những cảnh báo về một năm đầy rủi ro với nguy cơ cao xảy ra lũ quét, lũ ống và sạt lở đất tại các vùng trọng điểm. Không để bị động trước thiên tai, ngay từ đầu năm, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã liên tiếp ban hành các văn bản chỉ đạo quyết liệt gửi UBND các xã, phường.

Từ các văn bản về việc chấn chỉnh tình trạng di cư tự do, rà soát quỹ đất, cho đến các chỉ đạo khẩn trương trước mùa mưa bão, thông điệp rất rõ ràng: Phải di dời bằng được các hộ dân nằm trong khu vực nguy hiểm, quy hoạch lại điểm dân cư tập trung hoặc xen ghép có công trình bảo vệ an toàn như kè, bờ bao, tường chắn taluy.

Đơn cử như ngày 3 - 7, áp thấp nhiệt đới mạnh lên thành bão số 1 (Maysak). Hoàn lưu bão lập tức tác động tiêu cực đến nhiều địa bàn toàn tỉnh. Theo báo cáo nhanh, chỉ trong thời gian ngắn đã có tới 200 ngôi nhà bị thiệt hại, tốc mái, 28 hộ dân nằm trong vùng nguy cơ rủi ro cao buộc phải đối mặt với lằn ranh sinh tử. Trước tình hình đó, Văn bản số 4548/SNNMT-PTNT&QLCL của Sở Nông nghiệp - Môi trường được ban hành bắt buộc phải cắm biển cảnh báo, kiên quyết sơ tán người dân tại khu vực ven sông, suối, chân taluy. Việc bố trí tái định cư được kích hoạt với nguyên tắc tối thượng: Ưu tiên số một cho hộ nghèo, cận nghèo, hộ mất nhà cửa do thiên tai hỏa hoạn. Chính quyền trực tiếp hỗ trợ kinh phí, đảm bảo sinh kế bền vững cho người dân.

Song song với nhiệm vụ phòng, chống thiên tai, Tuyên Quang đang chuyển mình mạnh mẽ với hàng loạt dự án trọng điểm. Để những công trình này thành hình, một khối lượng giải phóng mặt bằng lớn phải được thực hiện.

Bài học kinh nghiệm từ nhiều nơi cho thấy: Giải phóng mặt bằng luôn là “nút thắt” khó gỡ nhất. Nhưng tại Tuyên Quang, tư duy “tái định cư phải đi trước một bước” đã tạo nên sự khác biệt. Các khu tái định cư không còn là những bãi đất san gạt tạm bợ, mà được quy hoạch thành những khu dân cư hiện đại, đồng bộ về hạ tầng. Tại phường Mỹ Lâm, nơi hội tụ các dự án trọng điểm, địa phương đã khẩn trương quy hoạch 4 khu tái định cư với diện tích gần 6,9 ha, bố trí hơn 540 lô đất. Giao thông nội bộ, hệ thống cấp thoát nước, điện chiếu sáng và cây xanh được đầu tư bài bản, khang trang không kém các khu đô thị mới. Việc này giúp người dân chuyển từ tâm lý “bị di dời” sang “được nâng cấp” không gian sống. Đến nay, các khu tái định cư cơ bản hoàn thành hạ tầng kỹ thuật, các đơn vị chức năng đang rà soát, hoàn thiện hồ sơ để bàn giao, đưa vào khai thác sử dụng.

Đơn vị thi công đang dồn sức thi công khu tái định cư Trung Sơn thuộc Dự án đường Hồ Chí Minh đoạn Chợ Chu (Thái Nguyên) - Ngã ba Trung Sơn (Tuyên Quang).

Theo đồng chí Vũ Văn Hiệp, Chủ tịch UBND phường Mỹ Lâm, địa phương đang phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành và chủ đầu tư khẩn trương hoàn thiện hạ tầng 4 khu tái định cư nhằm sớm bố trí chỗ ở cho trên 500 hộ dân bị ảnh hưởng bởi các dự án trên địa bàn. Điều đáng chú ý là tư duy tái định cư hiện nay không còn dừng ở việc bố trí nơi ở mới, mà hướng tới xây dựng các khu dân cư có hạ tầng đồng bộ, điều kiện sinh hoạt tốt hơn nơi ở cũ, từng bước hình thành không gian đô thị mới. Đây được xem là yếu tố quan trọng để người dân yên tâm chuyển đến nơi ở mới và thích ứng với quá trình đô thị hóa.

Đồng chí Đỗ Tấn Sơn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết: Sự đồng thuận của người dân không tự nhiên mà có, nó bắt nguồn từ những chủ trương, chính sách thực sự vì dân, đặt lợi ích của người dân lên hàng đầu. Ngày 31 - 5 - 2026, UBND tỉnh Tuyên Quang ban hành Quyết định số 61/2026/QĐ-UBND mang tính đột phá về bồi thường, hỗ trợ tái định cư. Bên cạnh đền bù vật chất, chính quyền còn chú trọng vấn đề chuyển đổi nghề nghiệp. Người dân bị thu hồi đất được nhà nước đài thọ học phí các trường cao đẳng nghề, hỗ trợ vay vốn đi làm việc ở nước ngoài.

Đến các khu tái định cư hôm nay, diện mạo đô thị mới đã hiển hiện rõ nét. Thay cho những âu lo là không khí hối hả, nhộn nhịp của những công trường xây dựng tổ ấm mới, đan xen nụ cười rạng rỡ của cư dân. “Người dân rất mong các khu tái định cư sớm hoàn thiện đồng bộ hạ tầng và các công trình phụ trợ để ổn định cuộc sống lâu dài. Chuyển ra đây giao thông thuận tiện, đường sá rộng rãi, chúng tôi rất yên tâm làm ăn” - Ông Trần Văn Hải, tổ dân phố Mỹ Lâm 5, phường Mỹ Lâm chia sẻ.

Tại xã Nhữ Khê, để phục vụ 7,4 km đường cao tốc, khu tái định cư Cây Thị rộng 6,2 ha đã được bàn giao thực địa. Anh Giàng A Lầu, một người dân tộc thiểu số phải di dời không giấu được xúc động. Trong quá trình chuyển nhà, anh được cấp ủy, chính quyền hỗ trợ từng chuyến xe, từng nhân công. Sự ấm áp của tình làng nghĩa xóm đã giúp gia đình nhanh chóng bắt nhịp với nơi ở mới.

Gia đình anh Vương Văn Phương, khu tái định cư Cây Thị, xã Nhữ Khê ổn định cuộc sống tại nơi ở mới.

Những trận mưa lũ đầu mùa khiến nhiều thôn trên địa bàn xã Đồng Văn như Thiên Hương, Má Tỉa, Má Lủ, Tà Làng xuất hiện nguy cơ sạt lở cao. Đặc biệt, tại thôn Tà Làng, nhiều vết nứt, sụt lún đã xuất hiện, tác động trực tiếp đến cuộc sống của 22 hộ dân. Được sự quan tâm của tỉnh, cuối năm 2025 UBND xã Đồng Văn đã quyết định đầu tư Dự án di dời dân cư ra khỏi vùng có nguy cơ sạt lở khẩn cấp tại thôn Tà Làng, phấn đấu hoàn thành dự án trước mùa mưa bão năm 2026. Dự án có tổng mức đầu tư trên 19 tỷ đồng. Toàn bộ dự án gồm các hạng mục, mở mới 1,9 km đường giao thông, san mặt bằng khu tái định cư với diện tích 1 ha và một số hạng mục phụ trợ. Đồng chí Giàng Mì Nô, Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Đồng Văn chia sẻ, UBND xã huy động tối đa các nguồn lực, phấn đấu hoàn thành dự án để người dân yên tâm ổn định cuộc sống tại nơi ở mới. Tất cả vì sự yên vui của nhân dân.

Từ những cuộc sơ tán chạy đua với bão lũ, đến những đại công trường nhường đất cho siêu dự án, người dân Tuyên Quang đang bước vào một cuộc chuyển mình lịch sử. Những khu tái định cư mang dáng dấp của các khu đô thị sinh thái đang mọc lên, minh chứng cho một tầm nhìn chiến lược nhân văn: Tái định cư không đơn thuần là cấp một mảnh đất, đền bù một mái nhà, mà là hành trình kiến tạo một môi trường sống mới, nơi hạ tầng đi trước, sinh kế đi liền.

Bài, ảnh: Lê Duy

Bảo đảm quyền lợi người dân

Đồng chí Vương Thị Hương Đại biểu Quốc hội khóa XVI tỉnh

Khung pháp lý về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ngày càng được hoàn thiện, tạo nền tảng quan trọng để bảo đảm quyền lợi của người dân khi Nhà nước thu hồi đất. Tuy nhiên, để chính sách đi vào cuộc sống hiệu quả hơn, hoạt động giám sát của Quốc hội cần tiếp tục được đổi mới theo hướng thực chất, toàn diện và theo sát toàn bộ chu trình tái định cư, từ khâu ban hành chính sách, tổ chức thực hiện đến xử lý những vấn đề phát sinh sau giám sát.

Với những khu tái định cư còn bất cập về vị trí, môi trường, hạ tầng hoặc tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến đời sống người dân, cần kịp thời rà soát, đánh giá và đề xuất giải pháp khắc phục theo tinh thần “6 rõ”: Rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền. Các kiến nghị sau giám sát phải được theo dõi đến cùng; những vấn đề chưa xử lý dứt điểm cần tiếp tục đưa vào chương trình tái giám sát. Đối với những khó khăn vượt thẩm quyền, cần tổng hợp, kiến nghị cấp có thẩm quyền hoàn thiện chính sách, pháp luật phù hợp với thực tiễn. Chỉ khi quyền và lợi ích chính đáng của người dân được bảo đảm bằng kết quả cụ thể, công tác tái định cư mới tạo được đồng thuận, củng cố niềm tin và trở thành động lực cho phát triển bền vững.

Ưu tiên đảm bảo sinh kế

Đồng chí Trần Hải Tuyên Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn và quản lý chất lượng, Sở Nông nghiệp và Môi trường

Để ổn định bền vững đời sống Nhân dân vùng tái định cư, giúp bà con thực sự “an cư lạc nghiệp”, chúng ta cần ưu tiên đảm bảo sinh kế lâu dài thông qua việc hỗ trợ đào tạo nghề, chuyển giao kỹ thuật sản xuất phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng mới và cung cấp nguồn vốn vay ưu đãi để người dân tái thiết kinh tế. Có phương án hoàn thiện đồng bộ hệ thống cơ sở hạ tầng thiết yếu như điện, đường, trường học, trạm y tế trước khi di dời, đảm bảo điều kiện sống tối thiểu phải bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ. Tuyên Quang là địa bàn vùng cao, có nhiều dân tộc thiểu số, việc quy hoạch và bố trí dân cư cần đặc biệt chú trọng bảo tồn không gian văn hóa, tôn trọng cấu trúc cộng đồng để đồng bào duy trì bản sắc và tín ngưỡng truyền thống.

Quyết tâm hoàn thành đúng tiến độ

Đồng chí Trịnh Quốc Sáng Chủ tịch UBND xã Yên Phú

Trên địa bàn xã hiện đang triển khai dự án tái định cư thôn Ngõa, với tổng mức đầu tư 22,81 tỷ đồng, bố trí nơi ở an toàn cho 30 hộ dân thuộc khu vực có nguy cơ sạt lở đất. Hiện dự án đã hoàn thành giải phóng mặt bằng; công tác san nền đạt khoảng 65%, đang triển khai thi công nền đường và các hạng mục hạ tầng. Ban quản lý dự án, chính quyền địa phương và các đơn vị thi công đang dồn toàn lực với quyết tâm cao, đưa dự án về đích. Dù phải đối mặt với nhiều thách thức về thời tiết khắc nghiệt hay khó khăn trong khâu tổ chức thi công, tinh thần “vượt nắng, thắng mưa” luôn được đặt lên hàng đầu. Đội ngũ cán bộ, kỹ sư và công nhân đang bám sát công trường không kể ngày đêm, tổ chức tăng ca liên tục. Đồng thời, mọi hạng mục đều được giám sát chặt chẽ, đảm bảo tiến độ luôn đi đôi với chất lượng.

Quan tâm đào tạo nghề

Anh Lộc Tiến Vân Thôn Khiềm, xã Bắc Quang

Khi Dự án cao tốc Tuyên Quang - Hà Giang được triển khai, gia đình tôi là hộ đầu tiên trong 7 hộ dân thôn Minh Thượng (nay là thôn Khiềm) chủ động di dời nhà ở, bàn giao gần 14.900 m2 đất sản xuất.

Từ hơn 780 triệu đồng tiền bồi thường cùng chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề, gia đình tôi đã dựng được căn nhà sàn mới, ổn định nơi ở. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, có chỗ ở mới chỉ là bước đầu của “an cư”; điều quan trọng hơn là người dân phải có sinh kế bền vững để “lạc nghiệp” trên chính quê hương mình. Vì vậy, tôi mong chính sách sau thu hồi đất tiếp tục quan tâm đào tạo nghề gắn với nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp, mở rộng nguồn vốn vay ưu đãi, hỗ trợ người dân tái sản xuất, tạo việc làm tại chỗ.