551 dự án đưa khoa học và công nghệ trở thành động lực phát triển nông thôn, miền núi

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định tham quan các gian hàng trưng bày sản phẩm hình thành từ chương trình. Ảnh PV

Khoa học và công nghệ tạo sinh kế, nâng cao đời sống người dân

Sáng 26-6, tại Hà Nội, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội nghị tổng kết 10 năm Chương trình hỗ trợ ứng dụng, chuyển giao tiến bộ khoa học và công nghệ thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội nông thôn, miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số giai đoạn 2016-2025.

Theo ông Chu Thúc Đạt, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo (Bộ Khoa học và Công nghệ), phát triển nông nghiệp, nông dân và kinh tế nông thôn luôn là nhiệm vụ chiến lược, có ý nghĩa quyết định đối với sự ổn định và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Với Việt Nam - quốc gia có hơn 70% dân số sinh sống ở khu vực nông thôn, miền núi và gắn với sản xuất nông nghiệp - việc đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn chỉ có thể thành công khi khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn.

Ông Chu Thúc Đạt, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo (Bộ Khoa học và Công nghệ) phát biểu tại hội nghị. Ảnh PV

Thông qua việc đưa các tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất, chương trình đã góp phần phát triển các sản phẩm hàng hóa có lợi thế vùng miền, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người lao động ở khu vực nông thôn, miền núi.

Bên cạnh nguồn kinh phí từ ngân sách nhà nước, chương trình còn phát huy vai trò là "vốn mồi", thu hút mạnh mẽ nguồn lực xã hội đầu tư cho hoạt động ứng dụng, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật tại địa phương. Nhờ đó, người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số, có điều kiện tiếp cận và thụ hưởng trực tiếp các thành quả của khoa học và công nghệ.

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định nhấn mạnh, sau 10 năm triển khai, chương trình đã hoàn thành tốt các mục tiêu đề ra và tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đối với phát triển nông nghiệp, nông thôn cũng như nâng cao đời sống người dân.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định phát biểu tại hội nghị. Ảnh PV

Theo Thứ trưởng, trong giai đoạn 2016-2025, chương trình đã triển khai 551 dự án tại toàn bộ 34 tỉnh, thành phố; xây dựng 1.426 mô hình ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ; chuyển giao 2.354 quy trình công nghệ mới, tiên tiến, phù hợp với điều kiện của từng vùng miền, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội khu vực nông thôn, miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Nhiều mô hình phát huy hiệu quả rõ nét và được nhân rộng như mô hình trồng trọt tại Ninh Bình; sản xuất nấm ăn, nấm dược liệu tại Hà Tĩnh và Quảng Trị; sản xuất lúa gạo chất lượng cao tại Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An... Đặc biệt, các doanh nghiệp và hợp tác xã tham gia chương trình đều ghi nhận sự tăng trưởng về doanh thu, lợi nhuận, khẳng định hiệu quả của việc gắn ứng dụng khoa học và công nghệ với phát triển sản xuất và thị trường.

Chương trình cũng đào tạo hơn 1.800 cán bộ quản lý, hơn 4.000 kỹ thuật viên cơ sở và tập huấn cho trên 82.000 lượt nông dân về các quy trình kỹ thuật, công nghệ được chuyển giao. Đây là lực lượng nòng cốt giúp duy trì, vận hành và nhân rộng các mô hình sau khi dự án kết thúc. Các mô hình ứng dụng công nghệ đạt mức tăng giá trị kinh tế trung bình trên 30% so với công nghệ cũ, góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm và đưa sản phẩm tham gia các chuỗi liên kết tiêu thụ bền vững.

Giải quyết bài toán phát triển của địa phương

Tại hội nghị, đại diện các địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp đã chia sẻ nhiều kết quả ứng dụng công nghệ trong sản xuất hoa, cây cảnh, dược liệu, khoai tây, nha đam, nuôi ong, chế biến gỗ và nông nghiệp công nghệ cao...

Các ý kiến cũng nhấn mạnh vai trò của sự liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và người dân trong quá trình đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất. Đồng thời, hội nghị thẳng thắn chỉ ra những khó khăn như thiên tai, dịch bệnh, biến động thị trường, thủ tục quản lý, năng lực tiếp nhận công nghệ và khả năng duy trì, nhân rộng mô hình sau khi dự án kết thúc.

Trong giai đoạn 2016-2025, các công nghệ được chuyển giao tập trung vào những lĩnh vực có tác động trực tiếp đến phát triển kinh tế - xã hội địa phương như giống cây trồng, vật nuôi, thủy sản và dược liệu; công nghệ sản xuất nông nghiệp tiên tiến, nông nghiệp hữu cơ; công nghệ bảo quản, chế biến nông sản; công nghệ sinh học...

Đáng chú ý, tỷ lệ dự án do doanh nghiệp và hợp tác xã chủ trì đạt khoảng 70,7% - cao nhất trong các nhóm tổ chức chủ trì - cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của doanh nghiệp trong hoạt động ứng dụng và chuyển giao công nghệ.

Quang cảnh hội nghị. Ảnh PV

Theo Thứ trưởng Lê Xuân Định, thành công lớn nhất của chương trình không chỉ nằm ở số lượng mô hình hay quy trình công nghệ được chuyển giao, mà quan trọng hơn là đã đưa khoa học và công nghệ đến gần hơn với người dân, doanh nghiệp và chính quyền cơ sở; biến tri thức thành năng suất, công nghệ thành sinh kế và đổi mới sáng tạo thành động lực phát triển của địa phương.

Thứ trưởng cho rằng, trong giai đoạn tới, chương trình cần chuyển từ hỗ trợ xây dựng mô hình sang giải quyết các bài toán phát triển của từng địa phương; từ chuyển giao công nghệ sang làm chủ công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; từ hỗ trợ riêng lẻ sang phát triển chuỗi giá trị và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Đồng thời, việc đánh giá hiệu quả cũng cần chuyển từ số lượng mô hình sang hiệu quả kinh tế - xã hội và khả năng nhân rộng, trong đó mỗi mô hình phải trả lời được câu hỏi đóng góp như thế nào vào mục tiêu tăng trưởng của địa phương.

Thứ trưởng Lê Xuân Định thăm quan các gian hàng trưng bày sản phẩm hình thành từ chương trình. Ảnh PV

Thứ trưởng đề nghị các địa phương chủ động xác định những bài toán lớn cần giải quyết, huy động doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học cùng tham gia để hình thành các mô hình phát triển có sức lan tỏa, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển nhanh, bền vững.