Xung đột Ukraine - Nga: Đàm phán trở lại vai trò trung tâm

Tổng thống Nga Vladimir Putin và Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff. Ảnh: Điện Kremlin

Theo truyền thông nhà nước Nga ngày 6-9, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã tiếp các đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner tại Điện Kremlin trong hơn 3 giờ. Cố vấn Điện Kremlin Yuri Ushakov cho biết, các đại diện Mỹ đã đưa ra một số ý tưởng về hướng giải quyết xung đột và cuộc gặp được đánh giá là “hữu ích”. Nội dung cụ thể chưa được tiết lộ, song việc các đề xuất được đưa trực tiếp tới nhà lãnh đạo Nga cho thấy, Washington đang thúc đẩy tiến trình ngoại giao theo hướng thực chất hơn.

Tín hiệu tích cực là Mátxcơva không bác bỏ bất kỳ ý tưởng nào của Washington. Tổng thống Nga Vladimir Putin thậm chí công khai đánh giá cao nỗ lực của Tổng thống Mỹ Donald Trump trong việc tìm kiếm giải pháp cho cuộc chiến. Tuy điều này chưa đồng nghĩa với việc ông chủ Điện Kremlin đã thay đổi các yêu cầu cốt lõi, nhưng cho thấy Mátxcơva vẫn coi Washington là một trong những kênh hiệu quả để hướng tới một thỏa thuận cuối cùng.

Mặt khác, hai bên cũng thảo luận các vấn đề kinh tế và khả năng triển khai những dự án Nga - Mỹ mang lại lợi ích chung. Chi tiết này cho thấy hai bên đang nhìn nhận cuộc chiến không chỉ dưới góc độ quân sự, mà còn như một bài toán rộng hơn về quan hệ song phương sau chiến tranh.

Theo kế hoạch, sau cuộc gặp tại Mátxcơva, hai đặc phái viên Mỹ sẽ tới Ukraine để làm việc với Tổng thống Volodymyr Zelensky. Việc Washington lần lượt tiếp xúc với Mátxcơva và Kiev cho phép Mỹ đóng vai trò trung gian, truyền tải đề xuất giữa hai bên, đồng thời tìm kiếm những điểm có thể dung hòa. Đây chính là thay đổi đáng chú ý nhất của tình hình hiện nay, khi các bên đang từng bước hình thành lại những kênh liên lạc đủ tin cậy để thăm dò giới hạn của nhau.

Một tín hiệu tích cực nữa là Nga và Ukraine đã ra lệnh tạm ngừng các cuộc tấn công nhằm vào thủ đô của nhau trong thời gian ngắn, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động của các đặc phái viên. Tuy chưa phải là lệnh ngừng bắn trên toàn chiến tuyến, động thái này vẫn mang giá trị biểu tượng rất lớn. Những ngày trước đó, Kiev liên tục hứng chịu các đợt tập kích bằng tên lửa và UAV, trong đó có cuộc tấn công ngày 4-9 nhằm vào trụ sở Cơ quan An ninh Ukraine (SBU) ở trung tâm thủ đô.

Dĩ nhiên, sẽ là quá sớm nếu coi những tiến triển mới là dấu hiệu cho thấy chiến tranh sắp kết thúc, bởi khoảng cách quan điểm giữa Nga và Ukraine vẫn còn rất lớn. Vấn đề lãnh thổ, an ninh tương lai của Ukraine và cơ chế bảo đảm thực thi bất kỳ thỏa thuận nào vẫn là những nút thắt khó tháo gỡ. Dẫu vậy, một yếu tố đang thay đổi là bản thân chiến trường ngày càng khó tạo ra một giải pháp quân sự nhanh chóng cho bất kỳ bên nào.

Điều này có thể tạo ra một nghịch lý tích cực đối với nỗ lực tìm kiếm giải pháp ngoại giao: Càng khó giành chiến thắng quyết định trên chiến trường, nhu cầu tìm kiếm một kết quả có thể chấp nhận được trên bàn đàm phán càng lớn. Với Nga, một cuộc chiến kéo dài đồng nghĩa với việc chi phí quân sự, kinh tế và nhân lực tiếp tục gia tăng. Với Ukraine, dù vẫn có khả năng phòng thủ, việc duy trì chiến tranh cường độ cao trong nhiều năm cũng là một thách thức khổng lồ.

Với Mỹ, một cuộc xung đột kéo dài không chỉ tiêu tốn nguồn lực mà còn hạn chế khả năng Washington tập trung vào những ưu tiên chiến lược khác. Vì vậy, lợi ích của việc tìm kiếm một thỏa thuận đang dần xuất hiện ở cả ba phía, dù mỗi bên vẫn có cách hiểu hoàn toàn khác nhau về một mô hình “hòa bình chấp nhận được”.

Kịch bản thực tế nhất có lẽ không phải là một giải pháp hòa bình toàn diện được công bố đột ngột, mà là một quá trình hạ nhiệt từng bước: Giảm các cuộc tấn công, hình thành những thỏa thuận nhân đạo hoặc quân sự hạn chế, mở rộng trao đổi tù binh, thiết lập cơ chế kiểm soát ngừng bắn và sau đó mới giải quyết những vấn đề khó nhất như lãnh thổ và bảo đảm an ninh. Một tiến trình như vậy có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí lâu hơn, nhưng vẫn tốt hơn việc chiến tranh tiếp tục mà không có lối ra. Tất nhiên, con đường phía trước vẫn còn nhiều rủi ro. Đàm phán có thể đổ vỡ nếu các bên cho rằng chiến trường vẫn có thể mang lại thêm lợi thế so với bàn thương lượng.

Nhìn chung, những diễn biến mới nhất có thể được xem là một chuỗi tín hiệu tích cực: Chiến tranh vẫn tiếp diễn, nhưng cánh cửa đối thoại chưa đóng lại. Với một cuộc xung đột kéo dài như xung đột Ukraine - Nga, việc cánh cửa ấy tiếp tục mở có thể chính là điều kiện đầu tiên để các bên tìm thấy một lối ra.