Giá dầu giảm mạnh nhất trong nhiều năm: Nguy cơ gián đoạn nguồn cung vẫn hiện hữu

Nhà máy lọc dầu của Tập đoàn Dầu khí quốc gia Saudi Aramco tại Dammam (Saudi Arabia). Ảnh: THX/TTXVN

Theo Reuters, trong phiên giao dịch đầu tuần, giá dầu kéo dài đà giảm sau khi ghi nhận mức sụt giảm mạnh nhất theo tuần kể từ tháng 4-2020. Giá dầu Brent giao tháng gần nhất có thời điểm giảm xuống mức gần 97 USD/thùng, sau khi mất hơn 16% trong tuần trước đó; dầu WTI của Mỹ giao dịch quanh mức 91 USD/thùng.

So với mức cao nhất trong vòng 6 tháng ghi nhận vào cuối tháng 10, giá dầu đã giảm đáng kể, một phần nhờ kỳ vọng căng thẳng Mỹ - Iran sẽ không leo thang nghiêm trọng sau chiến thắng của Đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ.

Tâm lý thị trường được cải thiện sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump phát tín hiệu hạ nhiệt căng thẳng với Iran nếu đàm phán đạt tiến triển đáng kể. Tuy nhiên, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio lại tỏ ra thận trọng hơn, cho rằng triển vọng đột phá trong đàm phán vẫn còn hạn chế, bởi những yêu cầu mà Tehran đưa ra đến nay vẫn khó đi đến đồng thuận.

Sự khác biệt trong thông điệp từ Washington cho thấy con đường đi tới thỏa thuận vẫn còn nhiều trở ngại. Các vòng đàm phán kéo dài nhiều tháng nhưng chưa giải quyết được xung đột, vốn gây sức ép lớn lên hoạt động xuất khẩu năng lượng từ vịnh Ba Tư.

Giới phân tích cho rằng, việc gia tăng sức ép nhằm đạt được thỏa thuận không đồng nghĩa với khả năng thỏa thuận sẽ sớm trở thành hiện thực. Nếu xung đột tái leo thang, phần lớn mức giảm giá dầu trong tuần trước có thể nhanh chóng bị đảo ngược.

Thực tế, các điểm nóng trong khu vực vẫn liên tục phát sinh. Cơ quan Điều hành thương mại hàng hải Anh cho biết, một tàu chở dầu đã bị một vật thể chưa xác định tấn công khi rời eo biển Hormuz vào cuối tuần qua. Tại Yemen, lực lượng Houthis được Iran hậu thuẫn đã tấn công, gây hư hại các văn phòng của Tập đoàn Dầu khí quốc gia Saudi Aramco ở Riyadh.

Dù các vụ tấn công nhằm vào tàu thuyền qua eo biển Hormuz vẫn tiếp diễn, xuất khẩu dầu từ vịnh Ba Tư đã phục hồi gần bằng mức trước chiến tranh. Theo khảo sát của Bloomberg (tập đoàn hàng đầu thế giới về tài chính, phần mềm, dữ liệu và truyền thông), sản lượng dầu của các thành viên Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) trong tháng trước đã tăng lên tương đương 88% mức sản lượng của chính các nước này hồi tháng 2-2026. Tuy nhiên, sản lượng dầu của Iran giảm mạnh do lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ.

Theo phân tích từ Ngân hàng Commonwealth Bank of Australia, nếu đạt được thỏa thuận dỡ bỏ lệnh phong tỏa, giá dầu Brent có thể giảm về khoảng 70-85 USD/thùng. Dù vậy, dầu Brent hiện vẫn mang mức phụ phí rủi ro do thị trường chưa loại trừ khả năng Mỹ và Iran tái đối đầu.

Đáng chú ý, cuộc khủng hoảng năng lượng còn làm lộ rõ sự phân hóa trong cách các nhóm lợi ích hưởng lợi và gánh chịu chi phí. Trong khi giá dầu và các sản phẩm nhiên liệu tăng cao đẩy chi phí sinh hoạt, vận tải và sản xuất lên mức mới, một số tập đoàn dầu khí lại ghi nhận lợi nhuận đột biến.

Một phân tích về phân phối lợi nhuận của các doanh nghiệp dầu khí niêm yết cho thấy, trong năm 2022, các công ty có trụ sở tại Mỹ thu về phần lợi nhuận lớn nhất. Đáng chú ý, khoảng 50% lợi nhuận của các doanh nghiệp này thuộc về 1% số người giàu nhất nước Mỹ. Trong khi đó, hàng triệu người tiêu dùng trên thế giới phải trả nhiều tiền hơn cho xăng, dầu và các mặt hàng thiết yếu.

Sự đối lập này đang thúc đẩy lời kêu gọi đánh thuế lợi nhuận bất thường của các tập đoàn nhiên liệu hóa thạch. Tại Mỹ, hơn 70 tổ chức vận động Quốc hội áp dụng thuế đối với phần lợi nhuận vượt mức của các doanh nghiệp dầu khí khi giá dầu cao hơn mức bình quân của năm trước. Mô hình đề xuất tương tự chính sách mà Mỹ từng áp dụng trong thập niên 1980, với nguồn thu được sử dụng để hỗ trợ người dân, thay vì tiếp tục tập trung vào cổ đông và lãnh đạo doanh nghiệp.

Tại Pháp, các tổ chức vận động chính sách kêu gọi áp dụng lâu dài thuế lợi nhuận bất thường đối với ngành nhiên liệu hóa thạch. Quốc hội Pháp cũng triệu tập lãnh đạo TotalEnergies Patrick Pouyanné để giải trình về mức lợi nhuận cao của tập đoàn. Trong khi đó, Bồ Đào Nha đã thông qua mức thuế 33% đối với lợi nhuận bất thường của các doanh nghiệp dầu khí và lọc dầu phát sinh từ cuộc chiến Iran...

Giá dầu giảm có thể giúp hạ nhiệt lạm phát và giảm áp lực lên chi phí sinh hoạt trong ngắn hạn. Nhưng nếu các nền kinh tế vẫn phụ thuộc vào những nguồn cung dễ bị tổn thương trước xung đột, sự bình ổn đó khó có thể kéo dài.