Xung đột Iran thúc đẩy làn sóng điện khí hóa toàn cầu

Theo trang OilPrice, điện khí hóa đang trở thành trọng tâm của các cuộc đàm phán khí hậu toàn cầu khi Hội nghị lần thứ 31 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP31) đến gần.

Tại COP31, dự kiến diễn ra tại Thổ Nhĩ Kỳ vào tháng 11-2026, các quốc gia được kêu gọi cam kết đáp ứng 35% nhu cầu năng lượng toàn cầu bằng điện vào năm 2035, so với 23% hiện nay. Giới chuyên gia đánh giá mục tiêu đầy tham vọng này có thể đạt được nếu các nước đẩy nhanh quá trình điện khí hóa và triển khai các chính sách hỗ trợ đủ mạnh.

Động lực cho quá trình chuyển đổi còn đến từ những biến động địa chính trị tại Trung Đông. Khi Mỹ và Israel bắt đầu chiến dịch quân sự nhằm vào Iran hồi tháng 2 năm nay, Tehran đã đáp trả bằng việc đóng cửa eo biển Hormuz - tuyến hàng hải vận chuyển lượng dầu và khí đốt tương đương khoảng 20% tổng lượng giao dịch toàn cầu mỗi ngày. Việc khoảng 18 triệu thùng dầu/ngày đột ngột bị gián đoạn lưu thông đã gây ra cú sốc năng lượng nghiêm trọng, đặc biệt đối với các nền kinh tế đang phát triển phụ thuộc vào nhập khẩu nhiên liệu.

Trước những rủi ro về nguồn cung và giá năng lượng, nhiều nền kinh tế mới nổi đã điều chỉnh chiến lược bảo đảm an ninh năng lượng, đẩy mạnh phát triển năng lượng sạch nhằm chủ động nguồn cung năng lượng trong nước và giảm tác động từ biến động thị trường dầu khí.

Theo truyền thông Australia, kể từ tháng 3-2026, khoảng 25 quốc gia đã đưa ra các chính sách mang tính cơ cấu nhằm thúc đẩy điện khí hóa. Đáng chú ý, nhiều nền kinh tế đang phát triển, thậm chí cả một số quốc gia nghèo, đang đạt được những bước tiến nhanh hơn Mỹ ở một số khía cạnh của quá trình phát triển năng lượng sạch và điện khí hóa. Trong vài năm qua, các nước như: Brazil, Chile, El Salvador, Maroc, Kenya và Namibia đều vượt Mỹ ở một số chỉ số chuyển đổi năng lượng sạch.

Trang tin Yale Environment 360 đưa tin, tính đến cuối năm 2025, khoảng 63% các thị trường mới nổi được khảo sát ở châu Phi, châu Á, Mỹ Latinh có tỷ trọng điện sản xuất từ năng lượng mặt trời cao hơn Mỹ. Trong khi đó, Pakistan cũng đang trải qua quá trình chuyển đổi sang năng lượng sạch với tốc độ thuộc hàng nhanh nhất trong lịch sử và có thể là quốc gia có tốc độ mở rộng công suất điện mặt trời nhanh nhất từ trước đến nay.

Diễn biến này cho thấy nhận thức toàn cầu về an ninh năng lượng đang thay đổi nhanh chóng và sâu sắc. Tạp chí Time của Mỹ hồi tháng 6-2026 cho rằng sự chuyển dịch này cần được lý giải rõ ràng, khi sự quan tâm đối với năng lượng sạch tại Mỹ và trên thế giới đang tăng nhanh hơn bất kỳ thời điểm nào trong lịch sử, không chỉ nhờ những thành tựu của phong trào năng lượng sạch.

Lý do rất đơn giản: Dầu mỏ và khí đốt hiện không còn là nguồn năng lượng đáng tin cậy và có giá hợp lý khi nguồn nhiên liệu hóa thạch đang đối mặt với rủi ro lớn hơn về nguồn cung trong bối cảnh xung đột địa chính trị gia tăng. Trong khi đó, các nguồn năng lượng tái tạo trong nước giúp các quốc gia giảm phụ thuộc vào nguồn nhiên liệu nhập khẩu.

Theo ông David Frykman, đối tác quản lý tại Quỹ Đầu tư mạo hiểm Norrsken ở Stockholm (Thụy Điển), điện gió và điện mặt trời không thể bị một thế lực nước ngoài cấm vận, phong tỏa hoặc ngắt nguồn cung. Ông David Frykman cho rằng, mỗi terawatt giờ điện tái tạo được sản xuất trong nước cũng đồng nghĩa với việc giảm lượng năng lượng mà đối thủ có thể sử dụng để gây sức ép.

Bên cạnh đó, ông David Frykman cũng nhấn mạnh rằng năng lượng tái tạo đơn giản là đã trở nên quá rẻ để có thể thất bại trong cạnh tranh.

Tuy nhiên, quá trình phát triển năng lượng sạch cũng gây áp lực lớn lên hệ thống truyền tải và kết nối lưới điện. Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) ước tính thế giới cần xây mới hoặc cải tạo hơn 80 triệu ki lô mét lưới điện vào năm 2040, tương đương với tổng chiều dài lưới điện toàn cầu hiện nay.

Đây là thách thức đáng kể đối với các nền kinh tế có tốc độ phát triển hạ tầng truyền tải không theo kịp tốc độ mở rộng năng lượng tái tạo, đặc biệt tại Đông Nam Á, một trong những khu vực chịu tác động mạnh từ việc đóng cửa eo biển Hormuz. Theo báo cáo của Bain & Company và Standard Chartered, trong giai đoạn 2021-2025, khoảng

50-60% các dự án năng lượng tái tạo tại Việt Nam, Thái Lan và Indonesia đã bị hủy hoặc trì hoãn.

Như vậy, nút thắt hạ tầng có thể quyết định khả năng đạt được mục tiêu nâng tỷ trọng điện trong tổng mức tiêu thụ năng lượng cuối cùng toàn cầu lên 35% vào năm 2035. Cú sốc đóng cửa eo biển Hormuz có thể đã tạo thêm động lực cho điện khí hóa, nhưng chính hạ tầng điện sẽ quyết định thế giới có thể đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang năng lượng sạch đến mức nào.