Xây dựng Luật Phát triển công nghiệp văn hóa theo trình tự, thủ tục rút gọn

Chỉ đạo nhất quán, quyết liệt từ Trung ương

Sau 6 tháng triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, nhận thức và hành động của các cấp, các ngành, địa phương chuyển biến tích cực; xây dựng, hoàn thiện thể chế đạt kết quả bước đầu. Tuy nhiên, tổ chức thực hiện còn hạn chế, bất cập, đặc biệt là 4 “khoảng trống” mà đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ ra.

Quán triệt chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước về “ba chuyển dịch” lớn, Ban Chỉ đạo xác định 4 nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới.

Cụ thể, tiếp tục hoàn thiện thể chế, tạo đột phá nhằm giải phóng sức sáng tạo của toàn xã hội; huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực cho phát triển văn hóa.

Đồng thời, đẩy mạnh xây dựng chủ quyền văn hóa trên không gian số; nâng cao sức hấp dẫn, khả năng lan tỏa và bảo vệ các giá trị văn hóa dân tộc.

Thúc đẩy chuyển hóa di sản và vốn văn hóa thành tri thức, tài sản trí tuệ, sản phẩm sáng tạo và nguồn lực cho giáo dục, khoa học, công nghệ, công nghiệp văn hóa và đổi mới sáng tạo.

Phát triển công nghiệp văn hóa thành một động lực tăng trưởng mới, chuyển sức mạnh văn hóa thành năng lực cạnh tranh quốc gia.

Ban Chỉ đạo giao Đảng ủy Quốc hội phối hợp chặt chẽ với Đảng ủy Chính phủ hoàn thiện các dự án Luật trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp không thường lệ (tháng 8/2026) và Kỳ họp thứ 2 (tháng10/2026).

Thế giới hành động nhanh, cuộc đua tăng tốc từng tuần

Thế giới đang trong tiến trình xác lập trật tự mới với những chuyển biến nhanh, phức tạp chưa từng có, nổi bật là cạnh tranh giữa các nền văn hóa, trong đó có cạnh tranh giá trị và ảnh hưởng của công nghiệp văn hóa. Nhiều quốc gia coi công nghiệp văn hóa là ngành công nghiệp quan trọng quốc gia và ưu tiên phát triển. Hàn Quốc, Trung Quốc sử dụng khái niệm “công nghiệp văn hóa”; Anh, Nepal và Đài Loan (Trung Quốc) sử dụng khái niệm “công nghiệp văn hóa và sáng tạo”. Hàn Quốc đã ban hành Luật khung về thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa từ năm 1999. Trung Quốc đang dự thảo Luật, nhưng đã ban hành nhiều văn bản dưới luật.

Các quốc gia đi trước liên tục bổ sung nguồn lực và chính sách mới. Ngày 22/7/2026, Hàn Quốc bổ sung 150 tỷ won (khoảng 108 triệu USD) cho Quỹ Phát triển Giá trị Văn hóa, lấy AI và sở hữu trí tuệ làm động lực cốt lõi cho làn sóng K-pop tiếp theo: khoảng 100 tỷ won (2/3 tổng số tiền) dành cho AI và sở hữu trí tuệ, trong đó ít nhất 25% phải dành cho doanh nghiệp ứng dụng AI vào sáng tạo nội dung, chuyển thể tài sản trí tuệ trong âm nhạc, trò chơi, video; 50 tỷ won còn lại hỗ trợ sản xuất, phân phối nội dung truyền thống.

Ngày 28/7/2026, Trung Quốc mở dữ liệu về các di tích văn hóa thuộc sở hữu nhà nước nhằm thúc đẩy phát triển sở hữu trí tuệ văn hóa trong nước

Chỉ trong 1 tuần cuối tháng 7/2026, 2 nền công nghiệp văn hóa hàng đầu châu Á đều công bố chính sách lớn xoay quanh AI và tài sản trí tuệ. Việt Nam chậm ban hành chính sách mang tính thúc đẩy, kiến tạo của Nhà nước thì sẽ bị chậm lại trong cuộc cạnh tranh này.

Trong nước: Quản lý đã đủ, kiến tạo cần bổ sung mạnh mẽ hơn

Trong nước, hệ thống luật chuyên ngành về điện ảnh, di sản văn hóa, sở hữu trí tuệ, quảng cáo, xuất bản... đã hoàn thiện hành lang pháp lý để quản lý nhà nước. Tuy nhiên, các chính sách mang tính kiến tạo để thúc đẩy phát triển kinh tế chưa rõ, nên chuỗi giá trị công nghiệp văn hóa còn đứt gãy ở từng khâu.

Tiềm năng rất lớn nhưng đứt gãy cũng rất rõ. Ví dụ, khoảng 80% vốn đầu tư cho các startup game Việt Nam chảy về Singapore; hơn 60% studio hoạt hình chủ yếu nhận gia công cho dự án toàn cầu thay vì sở hữu tài sản trí tuệ riêng. Sáng tạo có, thị trường có, nhưng giá trị gia tăng và quyền tài sản chưa ở lại với người Việt Nam.

Việt Nam hiện thiếu một văn bản luật đưa ra chính sách từ góc nhìn giá trị kinh tế để thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa bằng cách kết nối liên ngành: văn hóa với sáng tạo; sáng tạo với quyền; quyền với vốn; vốn với sản xuất; sản xuất với phân phối; phân phối với doanh thu; doanh thu với tái đầu tư và xuất khẩu. Khi từng mắt xích liền mạch, vốn văn hóa mới chuyển hóa thành giá trị kinh tế và quay trở lại nuôi dưỡng văn hóa.

Cần thiết, cấp thiết, đủ điều kiện trình theo thủ tục rút gọn

Vì vậy, thực tiễn khách quan và yêu cầu phát triển đòi hỏi cần thiết và cấp thiết phải xây dựng, ban hành Luật Phát triển công nghiệp văn hóa. Việc trình Quốc hội thông qua theo trình tự, thủ tục rút gọn tại Kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026).

Yêu cầu thể chế hóa kịp thời: Nghị quyết số 80-NQ/TW và kết luận Phiên họp thứ hai đã xác định rõ định hướng, nhiệm vụ, tiến độ; chậm thể chế hóa là chậm đưa chủ trương của Đảng vào cuộc sống.

Cửa sổ cơ hội của thị trường: Công nghiệp văn hóa toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh theo hướng AI và tài sản trí tuệ; mỗi năm chậm trễ là một năm nhường lợi thế cho các quốc gia đi trước.

Nền tảng đã chín muồi: Hệ thống luật chuyên ngành hiện hành, kinh nghiệm trong nước và kinh nghiệm quốc tế cho phép xây dựng một luật kiến tạo phát triển, không chồng chéo với các luật quản lý chuyên ngành.

Dự án Luật dự kiến tập trung vào các chính sách lớn: tài sản trí tuệ văn hóa; hạ tầng công nghiệp văn hóa; nhân lực và nhân tài; thị trường công nghiệp văn hóa; thu hút đầu tư nước ngoài. Cách tiếp cận xuyên suốt là theo chuỗi giá trị, lấy doanh nghiệp và người sáng tạo làm trung tâm, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, dẫn dắt.

Với vai trò Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang phối hợp các bộ, ngành, địa phương, các cơ quan, tổ chức, chuyên gia, doanh nghiệp, văn nghệ sĩ, người sáng tạo và các tầng lớp nhân dân tích cực góp ý, hiến kế cho dự án Luật, khẩn trương hoàn thiện hồ sơ dự án Luật, tổ chức lấy ý kiến rộng rãi trong tháng 8/2026 để kịp trình Chính phủ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Quốc hội theo đúng tiến độ.

Việc ban hành Luật Phát triển công nghiệp văn hóa tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI là bước đi cấp thiết để phát triển công nghiệp văn hóa thành một động lực tăng trưởng mới, chuyển sức mạnh văn hóa thành năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.