Việt Nam-Philippines: Đối tác chiến lược vì hòa bình và phát triển

Nhận lời mời của Tổng thống Cộng hòa Philippines Ferdinand Romualdez Marcos Jr. và Phu nhân, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Tô Lâm và Phu nhân cùng đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam sẽ thăm cấp Nhà nước tới Philippines từ ngày 31/5-1/6.

Lễ bàn giao 15 xe buýt THACO thương hiệu Việt Nam xuất khẩu sang Philippines, tháng 12/2019. (Ảnh: Trần Tĩnh/TTXVN)

Đây là chuyến thăm mang ý nghĩa lịch sử bởi lần đầu tiên một Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam thăm Philippines, đồng nghĩa với việc lần đầu tiên lãnh đạo cao nhất của hai nước sẽ có cuộc gặp chính thức.

Chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh quan hệ giữa Việt Nam và Philippines đang bước vào giai đoạn phát triển năng động và thực chất nhất kể từ khi hai nước chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao ngày 12/7/1976.

Trải qua gần nửa thế kỷ đồng hành, từ những tiếp xúc ban đầu mang tính hữu nghị, quan hệ song phương đã không ngừng được củng cố, mở rộng và nâng tầm, đặc biệt sau khi hai nước thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược vào tháng 11/2015.

Trong bối cảnh khu vực và thế giới đang có nhiều biến động sâu sắc về địa chính trị, an ninh và kinh tế, việc Việt Nam và Philippines tiếp tục tăng cường hợp tác toàn diện không chỉ mang ý nghĩa song phương mà còn góp phần củng cố đoàn kết ASEAN, thúc đẩy hòa bình, ổn định và phát triển bền vững tại khu vực Đông Nam Á.

Nền tảng hữu nghị lâu đời và nhiều điểm tương đồng

Là hai quốc gia cùng nằm ở Đông Nam Á, Việt Nam và Philippines có nhiều điểm tương đồng về lịch sử, văn hóa và khát vọng phát triển. Từ nhiều thế kỷ trước, nhân dân hai nước đã có quan hệ giao thương qua các tuyến hàng hải trong khu vực.

Dù trải qua những điều kiện lịch sử khác nhau, cả hai dân tộc đều đề cao tinh thần độc lập, tự cường và luôn coi trọng hợp tác khu vực.

Philippines có vị trí địa chính trị quan trọng, có đường biển 35.400km với hơn 7.000 đảo. Philippines là nước đa dạng về văn hóa, sắc tộc và tôn giáo, trong đó chiếm đa số là người nói tiếng Tagalog và có nguồn gốc Đông Nam Á tại phía Bắc (Luzon) và người Hồi giáo ở phía Nam (Mindanao và Sulu).

Dù có những khác biệt về mô hình phát triển hay định hướng đối ngoại, hai nước vẫn tìm được nhiều điểm giao thoa chiến lược, nhất là trong việc thúc đẩy vai trò trung tâm của ASEAN và bảo đảm hòa bình, ổn định trên Biển Đông.

Khác với hầu hết các nước Đông Nam Á, Philippines không có lịch sử đấu tranh vũ trang giành độc lập (thuộc địa của Tây Ban Nha (1565-1898) và Hoa Kỳ (1898-1946). Đặc điểm này khiến văn hóa-xã hội và hệ thống hành chính của Philippines chịu ảnh hưởng sâu sắc của phương Tây (Công giáo La Mã là tôn giáo chủ đạo).

Trong chính sách đối ngoại, Philippines theo đuổi ba mục tiêu xuyên suốt gồm bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm an ninh kinh tế và bảo hộ công dân ở nước ngoài. Trong khi đó, Việt Nam kiên trì đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế.

Dù có những khác biệt về mô hình phát triển hay định hướng đối ngoại, hai nước vẫn tìm được nhiều điểm giao thoa chiến lược, nhất là trong việc thúc đẩy vai trò trung tâm của ASEAN và bảo đảm hòa bình, ổn định trên Biển Đông.

Sau khi Việt Nam gia nhập ASEAN năm 1995, quan hệ giữa hai nước bước sang giai đoạn phát triển mạnh mẽ hơn. Các chuyến thăm và tiếp xúc cấp cao được duy trì thường xuyên trên tất cả các kênh Đảng, Nhà nước, Chính phủ, Quốc hội và giao lưu nhân dân. Đây chính là nền tảng chính trị quan trọng tạo động lực cho quan hệ song phương ngày càng đi vào chiều sâu.

Đối tác chiến lược ngày càng thực chất

Dấu mốc quan trọng nhất trong quan hệ hai nước là việc thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược vào tháng 11/2015. Từ đó đến nay, hợp tác giữa Việt Nam và Philippines phát triển nhanh chóng, toàn diện trên nhiều lĩnh vực.

Hai bên duy trì đều đặn các chuyến thăm và tiếp xúc cấp cao và các cấp trên tất cả các kênh Đảng, Nhà nước, Chính phủ, Quốc hội và giao lưu nhân dân.

Về phía Việt Nam, những chuyến thăm đáng chú ý gần đây gồm chuyến thăm Philippines của Phó Chủ tịch nước Võ Thị Ánh Xuân nhân dịp tham dự lễ nhậm chức của Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. vào tháng 7/2022; chuyến thăm chính thức Philippines của Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ tháng 11/2022.

Về phía Philippines, các chuyến thăm của Tổng thống Rodrigo Duterte vào các năm 2016 và 2017, Bộ trưởng Ngoại giao Enrique Manalo năm 2023 cùng nhiều cuộc tiếp xúc cấp cao khác đã góp phần tạo xung lực mới cho quan hệ song phương.

Dưới thời Tổng thống Ferdinand Marcos Jr., quan hệ Việt Nam-Philippines tiếp tục duy trì đà phát triển ổn định. Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Việt Nam của Tổng thống Marcos vào tháng 1/2024 được xem là dấu mốc quan trọng, khẳng định quyết tâm của cả hai nước trong việc thúc đẩy hợp tác chiến lược.

Thời gian qua, hai bên đã tích cực triển khai các cơ chế hợp tác song phương, gần nhất là tổ chức thành công Kỳ họp lần thứ 10 Ủy ban hỗn hợp cấp Bộ trưởng Ngoại giao về Hợp tác song phương (Hà Nội, 8/2023).

Ngoài quan hệ tốt đẹp trên lĩnh vực chính trị-ngoại giao, hợp tác quốc phòng-an ninh, hợp tác biển và đại dương giữa hai nước cũng ngày càng phát triển thực chất, hiệu quả.

Hai bên có cơ chế Nhóm công tác chung về Biển và Đại dương, họp thường kỳ hàng năm và được nâng cấp thành Ủy ban Hỗn hợp về Biển và Đại dương cấp Thứ trưởng Ngoại giao (2/2012).

Về hợp tác hàng hải, hai bên đang thúc đẩy đàm phán Hiệp định Vận tải thương mại nhằm thay thế Hiệp định Vận tải biển Việt Nam-Philippines ký 2/1992…

Việt Nam và Philippines đang thúc đẩy đàm phán Hiệp định Vận tải thương mại. (Ảnh: Hồng Đạt/TTXVN)

Bên cạnh đó, hai bên cũng chia sẻ nhu cầu mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực tiềm năng, như ứng phó biến đổi khí hậu, tăng trưởng xanh, chuyển đổi số, thương mại điện tử.

Nhằm đẩy mạnh thực chất quan hệ và nâng cao hiệu quả hợp tác, hai bên đã ký kết nhiều thỏa thuận quan trọng, tiêu biểu như: Khuôn khổ hợp tác song phương trong 25 năm đầu thế kỷ 21 và thời kỳ tiếp theo, Chương trình Hành động giai đoạn 2007-2010, 2011-2016.

Hai bên đã hoàn thành Chương trình hành động triển khai quan hệ Đối tác Chiến lược giai đoạn 2019-2024.

Việt Nam và Philippines cũng phối hợp chặt chẽ và ủng hộ lẫn nhau tại các diễn đàn đa phương. Hai nước đều là thành viên chủ động, tích cực và có trách nhiệm của Hiệp hội các quốc gia Ðông Nam Á (ASEAN); nỗ lực xây dựng Cộng đồng ASEAN và thúc đẩy vai trò trung tâm của Hiệp hội, góp phần bảo đảm ổn định, hợp tác và phát triển trong khu vực và trên thế giới. Trong vấn đề Biển Đông, hai nước có nhiều điểm tương đồng về lập trường...

Hợp tác kinh tế-thương mại là điểm sáng nổi bật

Nếu chính trị-ngoại giao là nền tảng thì hợp tác kinh tế-thương mại chính là điểm sáng nổi bật trong quan hệ Việt Nam-Philippines những năm gần đây.

Hai nước có nhiều điều kiện thuận lợi để thúc đẩy hợp tác kinh tế.

Cả Việt Nam và Philippines đều sở hữu thị trường tiêu dùng lớn, nguồn lao động dồi dào và tốc độ tăng trưởng kinh tế cao trong khu vực Đông Nam Á. Việc cùng là thành viên ASEAN giúp hai nước tận dụng hiệu quả các ưu đãi trong khuôn khổ Cộng đồng Kinh tế ASEAN cũng như các hiệp định thương mại tự do khu vực.

Kim ngạch thương mại song phương năm 2023 đạt khoảng 7,8 tỷ USD, trong đó Việt Nam xuất khẩu 5,15 tỷ USD và nhập khẩu 2,65 tỷ USD.

Việt Nam hiện là đối tác thương mại lớn thứ 11 của Philippines. Kim ngạch thương mại song phương tăng trưởng ấn tượng với tốc độ trung bình trên 10%/năm trong giai đoạn 2015-2025, từ 2,92 tỷ USD lên 7,8 tỷ USD.

Trong 2 tháng đầu năm 2026 đạt 1,3 tỷ USD. Cơ cấu hàng hóa ngày càng đa dạng với gần 40 nhóm mặt hàng xuất khẩu chủ lực từ Việt Nam. Hai nước đặt mục tiêu sớm đạt kim ngạch thương mại 10 tỷ USD.

Philippines hiện là thị trường nhập khẩu gạo lớn nhất của Việt Nam. Riêng năm 2023, lượng gạo xuất khẩu sang Philippines đạt khoảng 3,1 triệu tấn, tương đương 1,75 tỷ USD, chiếm hơn 38% tổng lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam.

Philippines hiện là thị trường nhập khẩu gạo lớn nhất của Việt Nam. (Ảnh: Vũ Sinh/TTXVN)

Không chỉ mang lại lợi ích kinh tế, việc Việt Nam cung cấp gạo còn góp phần hỗ trợ Philippines bảo đảm an ninh lương thực trong bối cảnh biến đổi khí hậu, thiên tai và biến động giá lương thực toàn cầu.

Trong các cuộc tiếp xúc cấp cao gần đây, lãnh đạo hai nước đều nhất trí phấn đấu sớm nâng kim ngạch thương mại song phương lên 10 tỷ USD.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, hai bên đang thúc đẩy hợp tác phát triển chuỗi cung ứng, tạo thuận lợi cho xuất nhập khẩu các mặt hàng chủ lực như gạo, vật liệu xây dựng, nông sản, điện tử và hàng tiêu dùng.

Ngoài thương mại, hợp tác đầu tư cũng ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực.

Hợp tác đầu tư từ Việt Nam sang Philippines tăng mạnh trong những năm gần đây, trong đó riêng năm 2025 đạt hơn 92 triệu USD, chiếm gần 70% tổng vốn lũy kế (133 triệu USD). Các dự án của Việt Nam vào Philipines tập trung vào lĩnh vực chuyển đổi xanh, taxi điện và công nghệ cao, mở ra động lực mới cho hạ tầng và phát triển bền vững của Philippines.

Nhiều tập đoàn lớn của Philippines đầu tư vào thực phẩm, năng lượng tái tạo, hạ tầng và cấp nước sạch tại Việt Nam. Việt Nam cũng quan tâm tới kinh nghiệm của doanh nghiệp Philippines trong vận hành cảng biển quốc tế.

Một số công ty Philippines có nhiều kinh nghiệm quản lý cảng biển quốc tế ngoài lãnh thổ Philippines và đang được phía Việt Nam đề nghị hợp tác theo hình thức liên doanh nhằm phát triển hệ thống cảng quốc tế tại Việt Nam.

Hai bên hiện duy trì cơ chế Tiểu ban hỗn hợp thương mại và Hội đồng Kinh doanh Việt Nam-Philippines nhằm thúc đẩy hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư. Đây được xem là những kênh kết nối quan trọng giữa cộng đồng doanh nghiệp hai nước.

Mở rộng hợp tác trên các lĩnh vực mới

Bên cạnh những lĩnh vực truyền thống, Việt Nam và Philippines đang tích cực mở rộng hợp tác sang các lĩnh vực mới giàu tiềm năng như chuyển đổi số, thương mại điện tử, tăng trưởng xanh, năng lượng tái tạo và ứng phó biến đổi khí hậu.

Đây là những lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược trong bối cảnh cả hai quốc gia đều chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu và đang thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh và bền vững.

Philippines hiện đối mặt với nhiều thách thức về an ninh năng lượng do phụ thuộc lớn vào nguồn dầu nhập khẩu từ Trung Đông. Từ đầu năm 2026, tác động từ xung đột tại khu vực này đã khiến Philippines gặp khó khăn về nguồn cung nhiên liệu và giá dầu tăng cao. Tổng thống Marcos Jr. đã phải ban bố tình trạng khẩn cấp về năng lượng nhằm ứng phó nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng.

Trong bối cảnh đó, hợp tác với Việt Nam về an ninh lương thực, nông nghiệp và chuỗi cung ứng được đánh giá có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

​Ở lĩnh vực văn hóa, giáo dục và du lịch, giao lưu nhân dân ngày càng sôi động. Hai bên đang hoàn tất Chương trình hợp tác văn hóa giai đoạn 2024-2028 và thúc đẩy triển khai hợp tác du lịch giữa cơ quan chức năng hai nước.

Sau đại dịch COVID-19, lượng khách du lịch hai chiều phục hồi mạnh mẽ. Năm 2025, lượng du khách từ Philippines sang Việt Nam là hơn 482.000 lượt, tăng 81,3% so với năm 2024; số chuyến bay giữa hai nước là 6.700 chuyến, tăng 59% so với năm 2024.

Lúc 21 giờ ngày 7/12/2023, chuyến bay đầu tiên mang số hiệu 5J 5756 của Hãng hàng không Cebu Pacific Air từ Manila (Philippines) đã hạ cánh tại Sân bay Quốc tế Đà Nẵng, đưa 177 hành khách Philippines đến tham quan, trải nghiệm dịch vụ du lịch tại thành phố Đà Nẵng. (Ảnh: Trần Lê Lâm/TTXVN)

Nếu như cách đây 10-15 năm, người dân muốn di chuyển giữa hai nước phải quá cảnh qua nước thứ ba thì hiện nay đã có các chuyến bay trực tiếp giữa nhiều thành phố của Philippines với Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng. Philippines cũng đang khuyến khích các hãng hàng không Việt Nam mở thêm các đường bay mới nhằm thúc đẩy hơn nữa giao lưu nhân dân.

Các hoạt động như “Những ngày văn hóa Việt Nam tại Philippines,” “Những ngày văn hóa Philippines tại Việt Nam,” các liên hoan ẩm thực và triển lãm nghệ thuật đã góp phần giúp nhân dân hai nước hiểu biết sâu sắc hơn về bản sắc văn hóa của nhau.

Hợp tác giáo dục cũng ghi nhận bước phát triển đáng kể. Số lượng sinh viên và nghiên cứu sinh Việt Nam học tập tại Philippines tăng nhanh trong những năm gần đây. Philippines hiện được xem là điểm đến hấp dẫn với nhiều sinh viên Việt Nam trong các ngành y khoa, ngoại ngữ và hàng hải.

Hiện nay, Việt Nam là nơi sinh sống và làm việc của gần 5.000 công dân Philippines, trong khi khoảng 3.000 người Việt Nam đang học tập, làm việc tại Philippines. Cộng đồng người dân hai nước đang trở thành những cầu nối quan trọng thúc đẩy giao lưu và hợp tác song phương.

Cùng ASEAN hướng tới hòa bình và phát triển bền vững

Trên bình diện khu vực và quốc tế, Việt Nam và Philippines đều là những thành viên tích cực, có trách nhiệm của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á. Hai nước phối hợp chặt chẽ trong nhiều vấn đề khu vực và quốc tế, cùng thúc đẩy vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực đang định hình.

Hai bên thường xuyên ủng hộ lẫn nhau tại các tổ chức quốc tế và trong các cuộc ứng cử vào các cơ quan quan trọng của Liên hợp quốc. Sự phối hợp này không chỉ thể hiện sự tin cậy chính trị mà còn phản ánh lợi ích chiến lược tương đồng giữa hai quốc gia Đông Nam Á.

Trong bối cảnh ASEAN đứng trước nhiều thách thức từ cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng và an ninh lương thực, quan hệ Việt Nam-Philippines càng có ý nghĩa quan trọng đối với việc củng cố đoàn kết nội khối.

Gần 50 năm kể từ ngày thiết lập quan hệ ngoại giao, Việt Nam và Philippines đã xây dựng được nền tảng hợp tác toàn diện, thực chất và ngày càng bền chặt. Từ chính trị, quốc phòng-an ninh, kinh tế-thương mại cho tới văn hóa, giáo dục và giao lưu nhân dân, quan hệ hai nước đang mở ra nhiều dư địa phát triển mới.

Thượng tướng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Hoàng Xuân Chiến và Ngài Irineo Espino, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Philippines ký biên bản Đối thoại Chính sách Quốc phòng Việt Nam-Philippines lần thứ 7, tháng 11/2025. (Ảnh: Trọng Đức/TTXVN)

​Trong một thế giới đầy biến động, sự gắn kết giữa Việt Nam và Philippines không chỉ phục vụ lợi ích của mỗi quốc gia mà còn góp phần xây dựng một ASEAN đoàn kết, tự cường, hòa bình và thịnh vượng.

Với nền tảng hữu nghị truyền thống, sự tin cậy chính trị ngày càng cao cùng quyết tâm của lãnh đạo và nhân dân hai nước, quan hệ Đối tác chiến lược Việt Nam-Philippines được kỳ vọng sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong những năm tới.

Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Philippines của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lần này có ý nghĩa hết sức đặc biệt. Chuyến thăm thể hiện sự coi trọng cao của Việt Nam đối với quan hệ hữu nghị và hợp tác với Philippines cũng như đối với ASEAN và khu vực Đông Nam Á. Đây cũng là dịp để lãnh đạo cấp cao hai nước trao đổi sâu rộng về các định hướng lớn nhằm đưa quan hệ Đối tác Chiến lược Việt Nam-Philippines phát triển mạnh mẽ, thực chất và hiệu quả hơn trong giai đoạn mới.

Trải qua gần nửa thế kỷ đồng hành, từ những tiếp xúc ban đầu mang tính hữu nghị, quan hệ song phương Việt Nam-Philippines đã không ngừng được củng cố, mở rộng và nâng tầm.

Một kỳ vọng quan trọng của chuyến thăm là tiếp tục củng cố và làm sâu sắc hơn nữa tin cậy chính trị giữa hai nước. Trong bối cảnh tình hình khu vực và thế giới đang có nhiều diễn biến phức tạp, việc tăng cường trao đổi chiến lược, duy trì tiếp xúc cấp cao và phối hợp lập trường có ý nghĩa rất quan trọng. Đây là nền tảng để hai nước tiếp tục mở rộng hợp tác trên tất cả các lĩnh vực.

Đặc biệt, chuyến thăm được kỳ vọng sẽ tạo động lực mới để đưa hợp tác kinh tế trở thành một trụ cột quan trọng hơn trong quan hệ song phương. Hợp tác kinh tế giữa hai nước còn nhiều dư địa để phát triển, nhất là trong các lĩnh vực như: Thương mại, đầu tư, logistics, nông nghiệp công nghệ cao, năng lượng tái tạo, chuyển đổi số và kinh tế biển.

Có thể khẳng định rằng, với nền tảng hữu nghị tốt đẹp, tin cậy chính trị ngày càng cao và nhiều tiềm năng hợp tác rộng mở, chuyến thăm lần này sẽ tạo thêm xung lực mới, đưa quan hệ Việt Nam-Philippines phát triển mạnh mẽ hơn nữa, đóng góp tích cực cho hòa bình, ổn định và phát triển ở khu vực./.​

Theo TTXVN/Vietnam+