Việt Nam mở không gian tăng trưởng mới từ kinh tế tầm thấp

Bộ Chính trị vừa ban hành Kết luận số 99-KL/TW ngày 28/9/2026 về khai thác, quản trị và bảo vệ không gian tầm thấp phục vụ phát triển đất nước trong tình hình mới. Không gian tầm thấp được xác định là tài nguyên quốc gia, không gian phát triển mới của đất nước và không gian chủ quyền đặc biệt, gắn với yêu cầu bảo vệ chủ quyền không phận, chủ quyền dữ liệu và an ninh mạng.

Đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu đưa vào vận hành ba khu thử nghiệm bay cấp quốc gia, đại diện cho các vùng địa hình khác nhau, cùng ít nhất một trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm quốc gia về phương tiện bay không người lái (UAV). Tỷ lệ nội địa hóa các dòng UAV chủ lực phục vụ sản xuất được đặt mục tiêu đạt hơn 30-40% vào năm 2030 và hơn 85% vào năm 2045.

Đến năm 2045, kinh tế không gian tầm thấp được định hướng trở thành ngành kinh tế-kỹ thuật quan trọng, một trong những động lực tăng trưởng mới, có năng lực cạnh tranh cao trong khu vực và đóng góp khoảng 1,5% GDP quốc gia.

Những mục tiêu này đặt ra yêu cầu phát triển đồng bộ năng lực nghiên cứu, chế tạo, hạ tầng và dịch vụ, từng bước hình thành chuỗi cung ứng trong nước. UAV là một phương tiện khai thác không gian tầm thấp; khi kết hợp với trí tuệ nhân tạo, cảm biến, dữ liệu, viễn thông, công nghệ định vị và tự động hóa, phương tiện này có thể mở rộng ứng dụng trong nhiều ngành kinh tế.

Các lĩnh vực ưu tiên gồm logistics, nông nghiệp, quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, giám sát hạ tầng, phòng, chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn, cấp cứu y tế và đô thị thông minh. Hiệu quả khai thác được thể hiện qua khả năng giảm chi phí vận chuyển, nâng năng suất sản xuất, rút ngắn thời gian cung cấp dịch vụ và cải thiện chất lượng phục vụ người dân.

Để hình thành thị trường, Nhà nước giữ vai trò định hướng, dẫn dắt thông qua đặt hàng, thí điểm và ứng dụng trong khu vực công; đồng thời xây dựng khuôn khổ pháp lý, tiêu chuẩn, quy chuẩn và hạ tầng thiết yếu. Doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm trong nghiên cứu, phát triển, sản xuất và thương mại hóa sản phẩm, dịch vụ, với sự tham gia của các viện nghiên cứu, trường đại học.

Quá trình phát triển đi cùng yêu cầu quản trị thống nhất, hiện đại, dựa trên dữ liệu, nền tảng số và mức độ rủi ro. Hoạt động quản lý được thực hiện theo khu vực, phân tầng độ cao và loại hình hoạt động, bao quát từ đăng ký, định danh, cấp phép đến điều hành, giám sát, kiểm tra và xử lý vi phạm.

Kết luận cũng yêu cầu áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới. Mỗi chương trình phải xác định rõ phạm vi, thời hạn, tiêu chí đánh giá, cơ chế giám sát và điều kiện kết thúc hoặc mở rộng, bảo đảm chủ quyền, quốc phòng, an ninh và an toàn.

Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đang phối hợp với tỉnh Điện Biên, Bộ Quốc phòng và một số doanh nghiệp triển khai đề án thử nghiệm có kiểm soát về phát triển kinh tế không gian tầm thấp. Theo kế hoạch, khoảng 6.000 chuyến bay thử nghiệm sẽ được thực hiện tại Điện Biên và kết quả sẽ là cơ sở tham chiếu để hoàn thiện chính sách quốc gia cho lĩnh vực này.

Chương trình thử nghiệm tại Điện Biên hướng tới các ứng dụng trong nông nghiệp, logistics, y tế và đo đạc bản đồ số. Việc triển khai tại địa bàn miền núi, địa hình chia cắt giúp kiểm chứng khả năng ứng dụng công nghệ vào những nhu cầu cụ thể, đồng thời cung cấp dữ liệu để đánh giá hiệu quả, rủi ro và khả năng nhân rộng.

Đối với các địa phương, nội dung khai thác, quản trị và bảo vệ không gian tầm thấp cần được lồng ghép vào quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội. Việc lựa chọn công nghệ, mô hình dịch vụ và nguồn lực đầu tư phải xuất phát từ nhu cầu thực tế, xác định rõ người sử dụng, phương án vận hành và hiệu quả mang lại.

Cách tiếp cận này hướng tới hạn chế đầu tư dàn trải, theo phong trào, đưa công nghệ vào giải quyết các bài toán của sản xuất và đời sống. Thước đo phát triển kinh tế không gian tầm thấp là năng lực công nghệ được hình thành, thị trường được mở rộng và giá trị tạo ra cho người dân, doanh nghiệp.