Bảo đảm an ninh mạng - Yêu cầu quan trọng để giữ an ninh năng lượng

Đó cũng là chủ đề của hội thảo “An ninh năng lượng cho chuyển đổi xanh trong kỷ nguyên số”, do Tạp chí điện tử An ninh mạng Việt Nam phối hợp với PV GAS tổ chức sáng 23-10.

Năng lượng là “đầu vào” thiết yếu

Quang cảnh hội thảo. Ảnh: Lê Minh

Hạ tầng năng lượng là một trong những hạ tầng đặc biệt quan trọng, có thể trở thành mục tiêu trong các cuộc xung đột. Nếu hệ thống năng lượng bị tê liệt, nhiều hệ thống khác cũng có thể bị ảnh hưởng, từ thông tin liên lạc đến điều khiển, giám sát và vận hành.

Đại diện Tổng công ty Khí Việt Nam (PV GAS), ông Hồ Diên Vượng, Phó Giám đốc Chi nhánh kinh doanh LNG cho biết, từ tháng 2-2026, căng thẳng địa chính trị và xung đột tại Trung Đông đã tác động lớn đến biến động nguồn cung, giá cả và chuỗi cung ứng sản phẩm khí trên toàn cầu. Giá khí tăng trực tiếp đẩy giá thành sản xuất điện và các sản phẩm công nghiệp lên cao, tác động mạnh đến nền kinh tế. Do nguồn khí trong nước không đủ đáp ứng, Việt Nam phụ thuộc vào việc nhập khẩu LNG.

TS. Nguyễn Huy Hoạch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam (VEA). Ảnh: L.M

Đề cập những thách thức đối với an ninh năng lượng, đại diện Hiệp hội Năng lượng Việt Nam (VEA), TS. Nguyễn Huy Hoạch cho biết, các rủi ro không chỉ đến từ biến đổi khí hậu, thiên tai, biến động thị trường và chuỗi cung ứng, mà còn liên quan đến an ninh mạng, dữ liệu và sự phụ thuộc vào công nghệ.

Các hệ thống điều khiển, giám sát và điều độ vận hành điện có vai trò quan trọng đối với tính ổn định của toàn hệ thống, vì vậy, sự cố tại các hệ thống này có thể ảnh hưởng đến khả năng cung cấp điện.

Do vậy, an ninh năng lượng trong giai đoạn phát triển mới cần bảo đảm đồng thời ba yếu tố: Nguồn cung đủ, vận hành ổn định và chi phí hợp lý. Đặc biệt, sự phát triển của kinh tế số, trí tuệ nhân tạo (AI) và các trung tâm dữ liệu đang làm gia tăng nhu cầu điện liên tục, tin cậy, khiến độ ổn định của nguồn cung trở thành một yếu tố quan trọng đối với môi trường đầu tư và hoạt động của doanh nghiệp.

Đây cũng là vấn đề được Phó Tổng thư ký Hiệp hội An ninh mạng quốc gia Vũ Duy Hiền đề cập. Các hệ thống năng lượng ngày càng phụ thuộc vào dữ liệu và công nghệ điều khiển, bảo vệ an ninh mạng phải trở thành một phần không thể tách rời của bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Do vậy, các các doanh nghiệp cần chủ động quản trị rủi ro và nâng cao khả năng chống chịu; tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp năng lượng và các tổ chức chuyên môn; gắn ứng dụng công nghệ mới với yêu cầu an ninh, an toàn và phát triển bền vững.

Nhận diện rủi ro, bảo vệ tương xứng

Nguy cơ tấn công mạng vào hạ tầng trọng yếu không còn là vấn đề lý thuyết, mà đã hiện hữu, đòi hỏi các đơn vị chủ động nhận diện rủi ro và triển khai biện pháp bảo vệ tương xứng. Thượng tá Nguyễn Trung Hiếu, Phó Giám đốc Trung tâm An ninh mạng quốc gia, Cục An ninh mạng (Bộ Công an) nhấn mạnh, các nguy cơ an ninh mạng đối với hạ tầng năng lượng ngày càng phức tạp, tập trung vào bốn nhóm chính: Khai thác sơ hở từ con người và tài khoản quản trị; lợi dụng kết nối giữa hệ thống công nghệ thông tin (IT) và công nghệ vận hành (OT); xâm nhập thông qua các kết nối bảo trì, truy cập từ xa; tấn công chuỗi cung ứng thiết bị, dịch vụ.

Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng. Ảnh: L.M

Phân tích về vấn đề này, Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó cục trưởng Cục An ninh mạng, Bộ Công an cho rằng, rủi ro lớn nhất đối với ngành năng lượng không nằm ở tổn thất tài chính tức thời, mà là hậu quả kéo dài khi hệ thống bị tê liệt hoàn toàn. Trong bối cảnh tấn công mạng với các hoạt động phát tán mã độc nhằm mã hóa dữ liệu và tống tiền gia tăng, nguy cơ này hoàn toàn có thể xảy ra.

Thực tế có không ít vụ tống tiền hoặc trả chi phí rất lớn cho tin tặc để khôi phục hoạt động. Vì vậy, đối với vấn đề bảo đảm an ninh mạng cho ngành năng lượng, trước hết phải chủ động nhận diện rủi ro và triển khai các giải pháp bảo vệ tương xứng với quy mô hệ thống.

Thượng tá Triệu Mạnh Tùng đề nghị, doanh nghiệp chủ động nhận diện, ưu tiên bảo vệ các hệ thống năng lượng trọng yếu; nâng cao năng lực giám sát, ứng phó và khôi phục sau sự cố; đồng thời tăng cường phối hợp với cơ quan chức năng và các đơn vị chuyên môn.

Đặc biệt, hệ thống công nghệ thông tin (IT), công nghệ vận hành công nghiệp (OT) và dữ liệu vận hành cần được bảo vệ phù hợp với đặc thù của từng hệ thống, ngay từ khâu đầu tư, thiết kế đến tổ chức vận hành...