Vay nợ phục vụ cuộc đua trí tuệ nhân tạo (AI): Thận trọng trước rủi ro

Một trung tâm dữ liệu phục vụ phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) tại thung lũng Silicon, Mỹ. Ảnh: Reuters

Dù sở hữu nguồn tiền dồi dào, các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới như Google, Meta, Amazon và Microsoft ngày càng phải tận dụng thị trường trái phiếu để tài trợ cho cuộc đua AI. Theo Morgan Stanley, trong 9 tháng năm 2026, các doanh nghiệp trên toàn cầu đã huy động khoảng 466 tỷ USD vốn vay liên quan đến AI, tăng mạnh so với mức 101 tỷ USD cùng kỳ năm 2025. Goldman Sachs dự báo nhu cầu huy động vốn có thể tiếp tục tăng trong năm 2027.

Việc các tập đoàn công nghệ liên tục phát hành trái phiếu cũng khiến thị trường vốn thêm cạnh tranh, buộc doanh nghiệp phải chấp nhận chi phí huy động vốn cao hơn. Meta được cho là phải trả lãi suất trên 7%/năm, trong khi một số doanh nghiệp phát triển trung tâm dữ liệu phải chịu mức lãi suất trên 9%. Chi phí vay tăng khiến các dự án vốn đã đòi hỏi nguồn đầu tư khổng lồ càng trở nên đắt đỏ, đồng thời gia tăng áp lực tạo doanh thu để bù đắp chi phí tài chính.

Sức ép không chỉ giới hạn trong ngành công nghệ. Khi trái phiếu doanh nghiệp mang lại lợi suất hấp dẫn hơn, một phần dòng vốn có thể dịch chuyển khỏi trái phiếu Chính phủ Mỹ, làm gia tăng áp lực đối với chi phí vay của Washington. Diễn biến này càng đáng chú ý trong bối cảnh lạm phát và giá năng lượng tăng do xung đột tại Trung Đông khiến thị trường tài chính thêm căng thẳng. Đầu tháng 10-2026, lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm có thời điểm vượt 5,3%, mức cao nhất kể từ năm 2002. Lợi suất tăng có thể kéo theo chi phí vay mua nhà và huy động vốn của doanh nghiệp cao hơn, đồng thời ảnh hưởng đến hoạt động đầu tư trên toàn cầu.

Dù vậy, đà huy động vốn cho AI đã xuất hiện dấu hiệu chững lại. Theo Morgan Stanley, lượng vốn vay mới liên quan đến lĩnh vực này trên toàn cầu giảm từ mức kỷ lục 113 tỷ USD trong tháng 6 xuống còn 23 tỷ USD vào tháng 9-2026. Sự sụt giảm có thể một phần xuất phát từ việc các doanh nghiệp đã huy động lượng vốn lớn trong những tháng đầu năm. Tuy nhiên, diễn biến này cũng cho thấy giới đầu tư đang cân nhắc kỹ hơn trước những khoản chi khổng lồ chưa có bảo đảm rõ ràng về khả năng sinh lời. Thay vì chỉ chạy theo triển vọng tăng trưởng, thị trường ngày càng chú trọng hiệu quả đầu tư và thời gian thu hồi vốn.

Rủi ro đặc biệt rõ nét ở lĩnh vực trung tâm dữ liệu, nơi doanh nghiệp phải bỏ ra lượng vốn lớn để xây dựng cơ sở hạ tầng, vận hành hệ thống và liên tục nâng cấp thiết bị. Trong khi đó, doanh thu từ các dịch vụ AI chưa chắc tăng nhanh như kỳ vọng. Nếu dự án chậm tiến độ hoặc nhu cầu sử dụng thấp hơn dự báo, doanh nghiệp có thể phải gánh chi phí tài chính trong thời gian dài trước khi tạo ra nguồn thu tương xứng.

Tại bang New Mexico (Mỹ), Dự án Trung tâm dữ liệu Jupiter của Oracle đang gặp trở ngại trong việc tiếp cận nguồn điện, gây sức ép lên các khoản vay liên quan trị giá khoảng 18 tỷ USD. Việc chậm triển khai một dự án quy mô lớn cho thấy nguồn vốn dồi dào chưa đủ bảo đảm các kế hoạch đầu tư AI có thể thực hiện đúng tiến độ. Tại nhiều địa phương khác, các trung tâm dữ liệu còn vấp phải sự phản đối của người dân do lo ngại về nhu cầu sử dụng điện, nước và tác động môi trường...

Trong bối cảnh doanh nghiệp, ngân hàng và các quỹ đầu tư cùng tham gia tài trợ hạ tầng AI, khó khăn tại một dự án quy mô lớn có thể khiến thị trường đánh giá lại mức độ rủi ro của những khoản vay tương tự. Nếu niềm tin suy giảm, doanh nghiệp có nguy cơ phải chấp nhận lãi suất cao hơn hoặc gặp khó khăn khi huy động vốn mới, từ đó làm chậm tiến độ đầu tư trên diện rộng.

Làn sóng đầu tư AI hiện nay phần nào gợi nhớ thời kỳ bùng nổ internet vào cuối thập niên 1990, khi dòng vốn đổ mạnh vào các doanh nghiệp công nghệ nhờ kỳ vọng về tiềm năng của một công nghệ mới, trước khi nhiều công ty không đáp ứng được những dự báo lạc quan. Tuy nhiên, vẫn có sự khác biệt đáng kể giữa hai giai đoạn. Các tập đoàn công nghệ hàng đầu hiện nay sở hữu nguồn doanh thu lớn, hoạt động kinh doanh đa dạng và tiềm lực tài chính đáng kể, giúp họ có khả năng chống chịu tốt hơn trước những biến động của thị trường. Do đó, sự thận trọng của giới đầu tư không hẳn là tín hiệu báo trước một cuộc khủng hoảng, mà còn có thể đóng vai trò như một cơ chế sàng lọc cần thiết, góp phần loại bỏ những dự án kém hiệu quả và hướng dòng vốn vào những hoạt động có hiệu quả thực chất.

Trong nhiều năm, triển vọng của AI đã thuyết phục các nhà đầu tư rót vốn vào những dự án có thời gian thu hồi kéo dài và khả năng sinh lời chưa được kiểm chứng đầy đủ. Tuy nhiên, sự chững lại của thị trường vay nợ gần đây cho thấy quan điểm đánh giá rủi ro đang thay đổi. Các tập đoàn công nghệ vẫn theo đuổi những kế hoạch đầu tư đầy tham vọng, nhưng việc tiếp cận nguồn vốn để hiện thực hóa các kế hoạch đó không còn thuận lợi như trước. Sau giai đoạn thị trường tập trung chủ yếu vào tiềm năng của AI, câu hỏi ngày càng được quan tâm là liệu những khoản đầu tư khổng lồ có thể chuyển hóa thành doanh thu và lợi nhuận tương xứng hay không.