Vai trò của Việt Nam và hợp tác chiến lược Nga-ASEAN trước những thách thức toàn cầu

Đây là nhận định của Tiến sĩ khoa học chính trị Valeria Vershinina, Phó Giám đốc Trung tâm ASEAN thuộc Học viện Quan hệ Quốc tế Moskva (MGIMO), Bộ Ngoại giao Nga trong cuộc trả lời phỏng vấn phóng viên TTXVN tại Nga nhân Hội nghị thượng đỉnh kỷ niệm 35 năm ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Nga-ASEAN, diễn ra từ ngày 17/6-19/6 tại thành phố Kazan, Liên bang Nga.

Theo chuyên gia Valeria Vershinina, Moskva và Hà Nội chia sẻ quan điểm tương đồng sâu sắc về việc bảo vệ vững chắc vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc an ninh khu vực, hướng tới xây dựng hệ thống an ninh toàn diện, bền vững tại châu Á-Thái Bình Dương. Phía Nga đánh giá cao đóng góp của Việt Nam vào sự phát triển của Cộng đồng ASEAN và vai trò tích cực trong việc thúc đẩy hợp tác Nga-ASEAN; cam kết ủng hộ nhất quán các sáng kiến mang tính xây dựng của Việt Nam nhằm củng cố sự đoàn kết, thống nhất nội khối và nâng cao năng lực ứng phó linh hoạt của Hiệp hội trước các thách thức địa chính trị đương đại. Minh chứng rõ nét cho sự coi trọng này là thông điệp chào mừng của Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov gửi tới Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ ba diễn ra tại Hà Nội, khẳng định đây là một cơ chế đa phương uy tín và đáp ứng các yêu cầu để các bên cùng trao đổi và đưa ra các đánh giá chuyên sâu trong một loạt các vấn đề then chốt về phát triển khu vực.

Nhìn lại chặng đường 35 năm thiết lập quan hệ đối tác giữa Nga và ASEAN (1991-2026), Phó Giám đốc Trung tâm ASEAN đánh giá thành tựu cốt lõi và quan trọng nhất chính là sự phát triển liên tục, có tính kế thừa và tiến trình vững chắc. Ngay cả trong bối cảnh những thách thức về chính sách đối ngoại và cạnh tranh toàn cầu gia tăng, Nga và ASEAN đều quan tâm mạnh mẽ đến việc duy trì đối thoại. Bài học kinh nghiệm quý báu được rút ra là việc hai bên cùng nhận thức sâu sắc về nhu cầu thực tế và tính bổ trợ lẫn nhau, mở ra những tầm nhìn rộng lớn và không gian phát triển hoàn toàn mới cho mối quan hệ đối tác chiến lược song phương.

Trước những biến động sâu sắc của địa chính trị thế giới, Tiến sĩ Valeria Vershinina nhấn mạnh Nga luôn kiên định ủng hộ vị thế và vai trò trung tâm của ASEAN trong duy trì hòa bình, ổn định bền vững tại châu Á-Thái Bình Dương. Phía Nga tin tưởng rằng các nguyên tắc cơ bản đã được hình thành trong nhiều thập kỷ tồn tại của ASEAN như nguyên tắc đồng thuận, không can thiệp vào công việc nội bộ, tôn trọng chủ quyền quốc gia và giải quyết tranh chấp một cách hòa bình, sẽ được giữ vững như những giá trị cốt lõi mang tính hệ thống.

Về định hướng hợp tác song phương tầm vĩ mô, chuyên gia thuộc MGIMO cho biết triển vọng hội nhập của ASEAN vào hình thành Quan hệ Đối tác Đại Á-Âu và đóng góp vào cấu trúc an ninh Á-Âu từ lâu đã nằm trong chương trình nghị sự. Tuy nhiên, đây là một quá trình dài hạn, đi kèm với một số phức tạp khách quan. Nếu tiếp cận từ thực tiễn, thì việc tiếp cận các thị trường xuất khẩu mới dường như sẽ mang lại những lợi ích kinh tế quan trọng cho cộng đồng doanh nghiệp Đông Nam Á. Ngoài ra, tiềm năng đáng kể của hợp tác song phương nằm ở việc mở rộng hợp tác đầu tư giữa các quốc gia thành viên Liên minh Kinh tế Á-Âu (EAEU) và ASEAN, cũng như phát triển các hành lang vận tải và logistics mới phục vụ lợi ích của hai bên.

Bên cạnh đó, ASEAN có thể tiếp thu những kinh nghiệm hội nhập thực tiễn từ EAEU trong các lĩnh vực điều tiết hải quan, vận hành hệ thống khai báo điện tử và phát triển một cơ sở dữ liệu chứng nhận thống nhất. Đối với hợp tác với Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO), bên cạnh ưu tiên truyền thống là phối hợp an ninh, chống khủng bố và tội phạm xuyên quốc gia, hai bên còn rất nhiều không gian để khai thác chung trong các lĩnh vực mũi nhọn như hạ tầng giao thông, an ninh năng lượng và phát triển kinh tế số.

Trả lời về đóng góp của Hội nghị thượng đỉnh Nga-ASEAN tại Kazan vào việc hiện thực hóa tầm nhìn về một kiến trúc đa cực về an ninh và hợp tác ở Đông Nam Á, Phó Giám đốc Trung tâm ASEAN nhận định, ở một mức độ nào đó, việc lựa chọn Kazan làm địa điểm tổ chức hội nghị thượng đỉnh kỷ niệm 35 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Nga-ASEAN đã chứng minh cho tầm nhìn về tính đa cực này. Trong những năm qua, Kazan đã tổ chức một số sự kiện thể hiện chương trình nghị sự đa cực, bao gồm hội nghị thượng đỉnh BRICS và Diễn đàn Kinh tế Quốc tế KazanForum. Với sự tham dự của Tổng thư ký ASEAN cùng các đại diện lãnh đạo của EAEU và Ban thư ký SCO, dự kiến hội nghị sẽ thảo luận về các giải pháp xây dựng hệ thống an ninh đa cực trước khi hoàn tất các văn kiện chung cuối cùng.