Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản trị báo chí tại Việt Nam và quốc tế

Tổng Biên tập Báo Nhân Dân Lê Quốc Minh, đã phác thảo kế hoạch “Bộ não kỹ thuật số” và Bộ 10 quy tắc đạo đức nghiêm ngặt nhằm bảo vệ giá trị nhân văn cốt lõi của báo chí trước làn sóng công nghệ mới.

Từ Hong Kong (Trung Quốc), ông Jun Zhang, Giám đốc Công nghệ của tờ South China Morning Post, mang tới bài học về việc tái định nghĩa cách thức tiêu thụ tin tức thông qua “Hệ thống nội dung linh hoạt” để đối phó hiệu quả với thách thức từ các thuật toán tìm kiếm trên toàn cầu.

Đại diện Tập đoàn truyền thông đa quốc gia Hearst Newspapers (Mỹ), ông Derrick Ho, đã mở ra tầm nhìn về kỷ nguyên của “AI tác nhân”, nơi máy móc hỗ trợ xử lý dữ liệu thô để nhà báo có thêm thời gian cho những câu chuyện có chiều sâu cảm xúc.

Trong khi đó, ông Nguyễn Quốc Huy, đại diện Đài Phát thanh và Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh, giới thiệu một cái nhìn tổng quan về lộ trình xây dựng khung AI dùng chung và kiến trúc dữ liệu lớn nhằm tối ưu hóa toàn diện quy trình sản xuất truyền hình đa phương tiện.

Về phía kinh nghiệm của tờ báo điện tử thuần túy VnExpress, ông Đặng Tiến Ngọc cũng gây ấn tượng mạnh với phương thức “vibe coding”, minh chứng cho khả năng rút ngắn thời gian phát triển các sản phẩm báo chí tương tác từ hàng tuần xuống còn vài giây.

Nhìn chung, các cơ quan báo chí hàng đầu quốc tế và Việt Nam đều chia sẻ chung một tầm nhìn xuyên suốt là vai trò không thể thiếu của con người trong quy trình sản xuất nhằm bảo đảm tính chính trực và xác thực của thông tin báo chí.

Tổng Biên tập Báo Nhân Dân Lê Quốc Minh chia sẻ rằng công nghệ tuyệt đối không thể thay thế được sự trải nghiệm, thấu hiểu và trách nhiệm đạo đức của nhà báo. (Ảnh: MINH DUY)

Báo Nhân Dân thu hẹp “khoảng cách niềm tin với AI” và chuyển hướng “Báo chí trong AI”

Tại diễn đàn, ông Lê Quốc Minh, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, khẳng định ngành báo chí đang đứng trước một bước ngoặt lịch sử khi trí tuệ nhân tạo (AI) thay đổi căn bản phương thức làm nghề.

Trên thực tế, có 8 tác phẩm tham dự giải báo chí của Mỹ Pulitzer vừa qua sử dụng sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo và 5 trong số đó đã đoạt giải. Tuy nhiên, ông Lê Quốc Minh cũng đặc biệt nhấn mạnh về một vấn đề "khoảng cách niềm tin với AI" đáng suy ngẫm hiện nay: “62% công chúng tin tưởng nội dung do con người thực hiện, chỉ có 12% cảm thấy thoải mái với tin tức hoàn toàn do AI tạo ra”.

Theo Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, AI dù mang lại cơ hội phân tích khối lượng tài liệu khổng lồ trong vài ngày thay vì vài tuần, nhưng công nghệ tuyệt đối không thể thay thế được sự trải nghiệm, thấu hiểu và trách nhiệm đạo đức của nhà báo. Ông cảnh báo về hai hiện trạng nguy hiểm mà AI đang lạm dụng để “giữ chân” người sử dụng. Tính “nịnh hót” là phương thức AI sử dụng để nói những điều mà người dùng muốn nghe thay vì sự thật khách quan. Bên cạnh đó, AI còn khiến cho người dùng “buông bỏ nhận thức”, hoàn toàn quen dần với phản xạ không phản biện trước những gợi ý của máy móc.

Đó là lý do vì sao mà Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam buộc “các tòa soạn phải giữ vững quan điểm 'human-in-the-loop', với ý nghĩa con người bắt buộc phải kiểm soát AI bằng cách tham gia vào quy trình duyệt thủ công”.

Trước những thực trạng của thời đại công nghệ số và để bảo vệ giá trị cốt lõi của báo chí đem lại cho cộng đồng, Hội Nhà báo Việt Nam đã ban hành 10 quy tắc sử dụng AI, coi đây là công cụ hỗ trợ chứ không phải nguồn tin hay sự thay thế. Theo đó, người làm báo bị nghiêm cấm sử dụng trí tuệ nhân tạo để tạo nội dung sai lệch và yêu cầu phải dán nhãn minh bạch đối với các sản phẩm có sự can thiệp của AI.

Ông Lê Quốc Minh cũng chia sẻ: “Thực tế, AI đem lại nhiều lợi ích hiệu quả cho năng suất lao động ở cấp độ giai đoạn đầu tiên, nhưng cũng dẫn đến tình trạng các tòa soạn và biên tập viên cấp trung phải đối mặt với gánh nặng công việc gia tăng khi phải thực hiện thêm khâu kiểm tra xem phóng viên có lạm dụng AI hay không. Chưa kể, báo chí hiện nay còn phải đối phó với hiện tượng các nền tảng mạng xã hội có sử dụng công cụ AI để “hút” nội dung và người đọc, trong khi báo chí là địa chỉ tin cậy của tin tức thì lại thiếu vắng dần người tiếp cận”.

Trước bối cảnh đó, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân đề xuất bước chuyển mình của tòa soạn từ “AI trong báo chí” sang “Báo chí trong AI”, nơi nội dung phải được cấu trúc hóa bằng cách gắn nhãn các hạng mục và thông tin phụ trợ để máy móc hiểu và phân loại tin tức. Hơn nữa, các tòa soạn phải quyết liệt liên kết lại tạo thành sức mạnh tập thể của hàng trăm cơ quan báo chí, nhằm yêu cầu các tập đoàn công nghệ lớn trả phí bản quyền thỏa đáng.

Trong thực tiễn quản trị tại Báo Nhân Dân, Tổng Biên tập Lê Quốc Minh đã triển khai kế hoạch “Bộ não kỹ thuật số” để quản lý tòa soạn toàn diện, từ việc tự động hóa trình bày trang báo theo lớp lang cho các ấn phẩm hằng tháng, đến việc sử dụng phần mềm chấm nhuận bút tự động dựa trên các tiêu chí định lượng để bảo đảm tính công bằng trước khi con người duyệt lại.

Tổng Biên tập Báo Nhân Dân còn chia sẻ kinh nghiệm sử dụng hệ thống AI để tóm tắt và phân tích các tài liệu chuyên sâu, thí dụ như xử lý 3.000 trang báo cáo hội nghị chỉ trong thời gian ngắn, và giúp giám sát tiến độ các hợp đồng truyền thông với 34 tỉnh thành để đưa ra cảnh báo kịp thời.

Đặc biệt, một dự án mang đậm tính nhân văn được ông Lê Quốc Minh giới thiệu tại diễn đàn là ứng dụng AI để “ghi chép hồi ký của các nhà báo lão thành, trong đó AI đóng vai trò hệ thống hóa và kiểm tra chéo những ký ức rời rạc từ nhiều nguồn để tạo nên một câu chuyện lịch sử hoàn chỉnh”.

Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam cũng lưu ý các cơ quan báo chí Việt Nam cần chú trọng về việc kết hợp giữa các hệ thống AI quốc tế tiên tiến với các mô hình ngôn ngữ lớn nội địa do các doanh nghiệp, tổ chức hoặc cơ quan nghiên cứu trong nước tự phát triển và làm chủ công nghệ, để bảo đảm tính chính xác và chủ quyền thông tin khi xử lý các vấn đề đặc thù của Việt Nam.

Ông Jun Zhang (bên trái) cho rằng các cơ quan báo chí phải sáng tạo đổi mới cách thức phục vụ độc giả. (Ảnh: MINH DUY)

Báo South China Morning Post học cách vượt qua “Nan đề của nhà đổi mới”

Ông Jun Zhang, Giám đốc Công nghệ của tờ báo South China Morning Post, đã mang tới diễn đàn một tầm nhìn toàn diện và thực tiễn về cuộc cách mạng công nghệ đang định hình lại diện mạo báo chí hiện đại.

Ông Jun Zhang đã có 20 năm kinh nghiệm trong ngành công nghệ và hiện đang dẫn dắt đội ngũ đa lĩnh vực từ sản phẩm, người đăng ký trả phí đến đổi mới trí tuệ nhân tạo. Nhưng ông cũng thẳng thắn đặt ra bài toán về “Nan đề của nhà đổi mới”, cảnh báo rằng “các cơ quan báo chí thường thất bại không phải vì thiếu công nghệ, mà vì chỉ sử dụng AI để duy trì các mô hình cũ, thay vì sáng tạo đổi mới cách thức phục vụ độc giả”.

Báo chí cũng đang đứng trước một thách thức mang tên “Google Zero-Click”, để chỉ hiện tượng người dùng tìm kiếm thông tin trên Google, nhận được ngay câu trả lời hiển thị trực tiếp trên trang kết quả mà không cần phải nhấp chuột vào bất kỳ đường liên kết nào. Điều này khiến cho lưu lượng truy cập từ công cụ tìm kiếm sụt giảm từ 20% đến 40%.

Trong bài tham luận của mình, ông Jun Zhang nhấn mạnh rằng dù AI có khả năng hồi cứu và tổng hợp dữ liệu quá khứ một cách mạnh mẽ, nhưng nó không thể thay thế được các giá trị cốt lõi của báo chí là “tính thực tế” và “tính liêm chính” trong điều tra.

Tờ báo South China Morning Post đã triển khai khung kế hoạch “3+1” tập trung vào ba trụ cột phân phối chính và một trụ cột năng suất nội bộ. Trụ cột đầu tiên là việc xây dựng hệ thống tìm kiếm AI nội bộ dựa trên dữ liệu lưu trữ 100 năm, giúp tăng 50% mức độ tương tác nhờ khả năng tóm tắt và xây dựng dòng thời gian tương tác trực tiếp trên nền tảng của báo, thay vì sử dụng công cụ tìm kiếm Google.

Trụ cột thứ hai là sử dụng kiến trúc nguồn cấp dữ liệu hỗn hợp, trong đó 50% nội dung quan trọng vẫn do biên tập viên kiểm soát và 50% còn lại được thuật toán tối ưu hóa theo sở thích cá nhân.

Trụ cột thứ ba mang tính đột phá là “Hệ thống nội dung linh hoạt” cho phép tòa soạn tự động định dạng tin tức để phân phối đa nền tảng từ mạng xã hội, tin nhắn đến podcast, đương nhiên không thể thiếu vắng sự phê duyệt cuối cùng của con người.

Cuối cùng, tòa soạn South China Morning Post chuẩn bị hạ tầng cho kỷ nguyên “AI tự vận hành”, nơi các tác nhân AI của người dùng sẽ thay mặt họ truy xuất và tổng hợp tin tức từ kho dữ liệu có cấu trúc sạch của tòa soạn.

Về vấn đề bảo vệ tài sản trí tuệ, ông Jun Zhang tiết lộ “báo South China Morning Post đang áp dụng giải pháp phòng thủ đa lớp, từ việc chặn các “trợ lý trí tuệ nhân tạo” quét dữ liệu trái phép đến việc xây dựng các cổng API kết nối giữa các ứng dụng có cấu trúc đi kèm hợp đồng thương mại và yêu cầu trích dẫn nguồn rõ ràng.” Ông cũng kêu gọi các cơ quan báo chí cần liên kết thành một liên minh sức mạnh tập thể để có vị thế đàm phán công bằng về kinh tế với các tập đoàn công nghệ lớn.

Ông Derrick Ho khẳng định: Hearst cam kết không xuất bản các nội dung “rác” do máy tính tạo ra. (Ảnh: MINH DUY)

Hearst Newspapers tối ưu hóa dữ liệu trước ngưỡng cửa của kỷ nguyên “AI tác nhân”

Ông Derrick Ho, Tổng Biên tập về Trí tuệ nhân tạo và Tự động hóa tại Tập đoàn truyền thông Hearst Newspapers (Hoa Kỳ), đã mang đến diễn đàn một cái nhìn thực tiễn và đầy tham vọng về lộ trình chuyển đổi từ các công cụ AI đơn lẻ sang hệ sinh thái “AI tác nhân” tích hợp sâu vào quy trình làm báo.

Ông Derrick Ho khẳng định rằng “xu hướng của Hearst đã dịch chuyển từ sự dè chừng dành cho các công cụ AI như ChatGPT hay Gemini, sang một định hướng toàn diện mới nhằm nâng tầm vai trò của con người, xây dựng lòng tin của độc giả và tiếp cận các nhóm công chúng mới”.

Chia sẻ chung quan điểm với hai tờ báo hàng đầu trên, Hearst cũng cam kết không xuất bản các nội dung “rác” do máy tính tạo ra để bảo vệ uy tín thương hiệu lâu đời.

Hearst đang tập trung vào việc xây dựng các tác nhân AI có khả năng tự chủ trong một số quy trình làm việc để ráp nối các bằng chứng và bối cảnh, từ kho lưu trữ dữ liệu, hồ sơ công khai đến các bản gỡ băng cuộc họp, nhằm giúp nhà báo đưa ra quyết định nhanh chóng về việc liệu một sự kiện có xứng đáng để thực hiện báo cáo chuyên sâu hay không.

Ông Derrick Ho cũng giới thiệu tới diễn đàn công cụ thực tiễn đang vận hành mang tên “hệ thống Assembly”, chuyên theo dõi và tóm tắt các cuộc họp công khai, cho phép phóng viên kiểm chứng nguồn gốc thông tin ngay từ bản gỡ băng.

Bên cạnh đó, công cụ Chain Link biến kho dữ liệu của Hearst thành một “bộ não” thông minh để hỗ trợ tin tức nóng theo thời gian thực. Trong khi đó, dự án Data Nation lại kết hợp các dữ liệu như thời tiết, hỏa hoạn và giá xăng để gửi cảnh báo riêng cho từng khu vực địa lý cụ thể.

Ông Derrick Ho minh họa: “AI sẽ tự động cung cấp bản đồ vệ tinh, thông tin chủ sở hữu, lịch sử xây dựng và danh sách những người sống chung quanh, giúp biên tập viên quyết định cử phóng viên đến hiện trường để khai thác những câu chuyện”. Điều này thật sự cần thiết để Hearst Newspapers vận hành hiệu quả 30 tờ báo thành viên tại các địa phương.

Ông Nguyễn Quốc Huy nhấn mạnh tầm quan trọng của AI trong việc nâng tầm các giá trị văn hóa truyền thống. (Ảnh: MINH DUY)

HTV thiết lập khung AI dùng chung và lộ trình tích hợp công nghệ trong sản xuất truyền hình

Tại diễn đàn, ông Nguyễn Quốc Huy, Trưởng phòng Kỹ thuật công nghệ của Đài Phát thanh và Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh (HTV), đã trình bày một bản lộ trình toàn diện và thực tiễn về việc tích hợp AI vào quy trình sản xuất tin tức đa phương tiện.

Ông Nguyễn Quốc Huy khẳng định mọi nỗ lực ứng dụng công nghệ tại HTV đều phải song hành với tính minh bạch, trách nhiệm đạo đức và bảo vệ uy tín thương hiệu. Ông nhấn mạnh rằng việc triển khai AI là một cuộc chuyển đổi quy trình làm việc sâu rộng, nhưng con người vẫn giữ vai trò quyết định nhằm ngăn chặn hiện tượng “ảo giác” và thông tin sai lệch của máy móc.

Các công cụ AI được ứng dụng cụ thể qua từng giai đoạn sản xuất tại HTV, bắt đầu từ khâu tiền kỳ với việc sử dụng AI để nghiên cứu, phân tích dữ liệu, cấu trúc câu chuyện và soạn thảo câu hỏi phỏng vấn, nhưng tuyệt đối không để AI tự viết hoàn toàn các bài báo hay những câu chuyện cảm xúc.

Trong giai đoạn sản xuất, HTV ứng dụng cả các mô hình AI chuyển đổi giọng nói thành văn bản trong thời gian thực để gỡ băng phỏng vấn tức thì, kết hợp với các thuật toán lọc nhiễu và ổn định hình ảnh cho phát sóng trực tiếp.

Bước sang giai đoạn hậu kỳ, các công cụ như CapCut Pro và các mô hình AI tạo sinh được tận dụng để tự động hóa việc biên tập video ngắn, tạo phụ đề, lồng tiếng trực tiếp và thiết kế đồ họa tin tức nhanh chóng.

Cuối cùng, ở khâu phân phối, AI hỗ trợ tối ưu hóa từ khóa, mô tả và phân tích mức độ tương tác của khán giả để điều chỉnh kế hoạch xuất bản, nhưng không được phép tự động đăng tải nội dung nếu không có sự phê duyệt của biên tập viên.

Trước những thách thức như rào cản lớn về chi phí bản quyền phân mảnh và vấn đề “rác thải kỹ thuật số” khi dữ liệu AI không được cấu trúc hóa để tái sử dụng, HTV đang tập trung vào hai trụ cột giải pháp cốt lõi.

Thứ nhất là khung AI dùng chung, giúp chia sẻ tài nguyên và các mô hình chuyên biệt nhằm giảm chi phí bản quyền và chuẩn hóa các hướng dẫn đạo đức. Thứ hai là kiến trúc dữ liệu lớn do AI tạo ra và thông tin chi tiết về khán giả được gắn thẻ.

Những thành quả bước đầu như người dẫn chương trình ảo được tạo bằng công nghệ bắt chuyển động và dự án phục dựng “tô màu” cho các vở cải lương đen trắng kinh điển của Việt Nam, một lần nữa khẳng định sức mạnh của AI trong việc nâng tầm các giá trị văn hóa truyền thống.

Ông Đặng Tiến Ngọc chia sẻ về những công cụ AI đang được VnExpress ứng dụng hiện nay. (Ảnh: MINH DUY)

VnExpress đột phá hiệu suất với “vibe coding” và quản trị sản phẩm báo chí thuần số

Đến với diễn đàn, ông Đặng Tiến Ngọc, Trưởng bộ phận Sản phẩm của báo điện tử VnExpress, đã giới thiệu về hành trình ứng dụng phương thức “vibe coding” để tái định nghĩa quy trình sản xuất sản phẩm báo chí hiện đại.

“Vibe coding” là phương pháp phát triển phần mềm mà kỹ thuật viên không cần gõ từng dòng mã lệnh thủ công, mà chỉ dùng ngôn ngữ tự nhiên để trò chuyện, ra lệnh và định hướng cho AI làm toàn bộ phần kỹ thuật.

VnExpress đã chứng minh hiệu quả đột phá của phương thức này thông qua các con số thực chứng đầy ấn tượng. Nếu như vào năm 2016, việc xây dựng danh sách lãnh đạo Việt Nam mất từ 3 đến 4 tuần với 7 nhân sự thì nay, với sự hỗ trợ của AI, tòa soạn chỉ mất một ngày để hoàn thiện sản phẩm và thêm một tuần để tối ưu hóa trải nghiệm người dùng.

Đi sâu vào khía cạnh kỹ thuật, ông Đặng Tiến Ngọc đưa ra gợi ý cho các cơ quan báo chí có thể xem xét việc bắt đầu với Google AI Studio bởi tính năng thiết kế ổn định, chi phí thấp và khả năng tùy biến cao thông qua các câu lệnh kỹ lưỡng về mặt thẩm mỹ, phông chữ và màu sắc.

Để bảo đảm tính chuẩn hóa và duy trì bản sắc riêng, VnExpress có sử dụng các công cụ tiêu chuẩn như Design.md để thiết kế, Rule.md cho các quy tắc viết văn phong đặc thù của VnExpress và Agent.md để xác định mục tiêu cho từng sản phẩm cụ thể. Ngoài ra, ông Đặng Tiến Ngọc còn chia sẻ về hệ thống “Trendie” đang vận hành tại báo với khả năng theo dõi 5.600 website và mạng xã hội để bóc tách thông tin quan trọng.

Ông Lee Kah Whye đánh giá cao sự nhanh nhạy của báo chí Việt Nam trong việc tiếp cận các xu hướng công nghệ quốc tế. (Ảnh: MINH DUY)

WAN-IFRA đồng hành cùng khát vọng xây dựng nền báo chí hiện đại

Phát biểu bế mạc Diễn đàn Trí tuệ nhân tạo (AI) quốc tế WAN-IFRA Việt Nam 2026, ông Lee Kah Whye, Giám đốc Khu vực châu Á của WAN-IFRA, khẳng định mục tiêu cốt lõi của sự kiện là quy tụ các chuyên gia, nhà tư tưởng và nhà thực hành AI hàng đầu thế giới để mang đến cho cộng đồng báo chí Việt Nam cái nhìn toàn diện nhất về các xu hướng đang diễn ra trên toàn cầu.

Ông Lee Kah Whye đánh giá cao việc các xu hướng công nghệ quốc tế đã được nối tiếp bằng những mô hình ứng dụng thực tiễn tại các cơ quan báo chí Việt Nam. Đại diện WAN-IFRA kỳ vọng diễn đàn không chỉ dừng lại ở việc khơi gợi ý tưởng hay chia sẻ kiến thức, mà còn phải truyền cảm hứng mạnh mẽ để các tòa soạn bắt đầu hành động.

Dưới góc nhìn của các nhà lãnh đạo báo chí thế giới, ông Lee Kah Whye nhấn mạnh: “Trí tuệ nhân tạo chính là bước ngoặt đối với ngành truyền thông. Tuy nhiên, công nghệ này chỉ phát huy hiệu quả khi các cơ quan báo chí xây dựng được kế hoạch và định hướng rõ ràng, hiểu đúng tiềm năng cũng như nhận diện đầy đủ những thách thức đi kèm”.