Từ 12.000 tỷ đồng lên 120.000 tỷ đồng: Khoa học, công nghệ đứng trước cơ hội bứt phá

Nghiên cứu vắc xin AVAC ASF LIVE tại Công ty Cổ phần AVAC Việt Nam. Ảnh: PV

Nguồn lực tăng mạnh, mở đường cho những đột phá

120.000 tỷ đồng dự kiến dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong năm 2027 là con số đáng chú ý trong bức tranh triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW. So với mức khoảng 12.000 tỷ đồng ngân sách nhà nước bố trí cho khoa học và công nghệ mỗi năm trước khi có Nghị quyết, quy mô nguồn lực dự kiến này đã tăng lên gấp 10 lần. Trước đó, kinh phí dành cho các lĩnh vực trên đã đạt 75.000 tỷ đồng năm 2025 và 95.000 tỷ đồng năm 2026.

Sự gia tăng này cho thấy một thay đổi quan trọng trong tư duy phát triển: Đầu tư cho khoa học, công nghệ không còn được nhìn nhận đơn thuần là khoản chi cho nghiên cứu mà là đầu tư cho năng lực cạnh tranh, năng suất và tương lai của nền kinh tế. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn cả vẫn là làm thế nào để nguồn lực lớn được chuyển hóa thành những công nghệ có giá trị, sản phẩm thương mại và hiệu quả thiết thực trong đời sống.

Muốn vậy, trước hết cần có một hành lang pháp lý đủ rộng để khơi thông các nguồn lực và tạo điều kiện cho những ý tưởng mới được thử nghiệm. Đây cũng là một trong những chuyển biến nổi bật sau gần hai năm thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân. Ảnh: PV

Từ sự chỉ đạo đồng bộ của Trung ương đến các bộ, ngành, địa phương, hệ thống cơ chế, chính sách từng bước được hoàn thiện. Quốc hội ban hành Nghị quyết số 193/2025/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc biệt tạo đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; thông qua 11 luật do Bộ Khoa học và Công nghệ được giao chủ trì soạn thảo. Chính phủ ban hành Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW và tiếp tục sửa đổi, bổ sung để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Đáng chú ý, Bộ Khoa học và Công nghệ đã chủ trì xây dựng, trình cấp có thẩm quyền ban hành hoặc ban hành theo thẩm quyền 195 văn bản quy phạm pháp luật; tham mưu, tổ chức triển khai đợt cao điểm 100 ngày tháo gỡ các điểm nghẽn về chuyển đổi số. Ngày 16-7-2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 29/CT-TTg về đẩy nhanh tiến độ triển khai các nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số năm 2026. Cùng với đó là Danh mục công nghệ chiến lược, Danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược và Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Trần Trung Tính, đại diện Chính phủ Việt Nam nhận Giải thưởng Lãnh đạo Chính phủ năm 2026 từ ông Julian Gorman, Giám đốc khu vực châu Á-Thái Bình Dương của Hiệp hội Hệ thống Di động Toàn cầu (GSMA). Ảnh: PV

Những thay đổi về thể chế và nguồn lực đang góp phần tạo chuyển biến trong năng lực đổi mới sáng tạo quốc gia. Theo Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), năm 2026, Việt Nam xếp thứ 43/139 nền kinh tế về Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII), tăng một bậc so với năm 2025, đứng thứ 3 ASEAN và thứ 2 trong nhóm các nền kinh tế thu nhập trung bình thấp. Đáng chú ý, đầu ra đổi mới sáng tạo của Việt Nam xếp thứ 35 thế giới, tăng hai bậc; hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo xếp thứ 50 toàn cầu, tăng năm bậc so với năm trước.

Một trong những nền tảng quan trọng để hiện thực hóa các mục tiêu này là hạ tầng số. Tốc độ Internet di động của Việt Nam, theo dữ liệu của Ookla (Hoa Kỳ), đã tăng từ 50,9 Mbps, xếp thứ 58 thế giới vào tháng 4-2024, lên khoảng 230 Mbps, xếp thứ 8 thế giới vào tháng 9-2026, gấp khoảng 4,5 lần. Tốc độ Internet cố định đạt 297,64 Mbps, đưa Việt Nam vào nhóm 10 nước dẫn đầu thế giới. Hà Nội cũng thuộc nhóm năm thành phố có tốc độ mạng di động nhanh nhất thế giới.

Kỹ thuật viên Viettel triển khai lắp đặt thiết bị phát sóng 5G trên mạng lưới. Ảnh: PV

Đến hết quý III-2026, cả nước có 60.034 trạm 5G, vùng phủ đạt 93,4% dân số; số thuê bao 5G đạt 27,2 triệu vào tháng 8-2026, gần gấp đôi so với tháng 9-2025. Đặc biệt, hạ tầng viễn thông đang được mở rộng tới những khu vực khó khăn. Từ năm 2021 đến hết quý III-2026, các doanh nghiệp viễn thông đã phủ sóng di động cho 3.513 thôn, bản lõm sóng. Đến ngày 1-11-2026, Internet vệ tinh được kích hoạt tại 196 điểm lõm sóng, gồm 154 thôn, bản và 42 cơ sở công lập.

Từ phòng nghiên cứu đến những sản phẩm chinh phục thị trường

Nếu những con số về ngân sách, hạ tầng và thứ hạng quốc tế phản ánh điều kiện phát triển thì sự xuất hiện của các sản phẩm công nghệ Việt Nam trên thị trường mới là minh chứng trực tiếp cho năng lực nghiên cứu, làm chủ công nghệ.

Vắc-xin Dịch tả lợn châu Phi AVAC ASF LIVE do Công ty Cổ phần AVAC Việt Nam nghiên cứu, sản xuất đã được xuất khẩu. Ảnh: Tiêm vắc-xin AVAC ASF LIVE tại tỉnh Lạng Sơn. Ảnh: PV

Một ví dụ đáng chú ý là vắc xin phòng dịch tả lợn châu Phi do Việt Nam nghiên cứu, sản xuất đã được xuất khẩu. Tháng 10-2026, đơn hàng 300.000 liều sang Philippines đã được hoàn tất. Từ một nhiệm vụ nghiên cứu phục vụ yêu cầu phòng, chống dịch bệnh trong nước, sản phẩm đã từng bước tiếp cận thị trường quốc tế, cho thấy khả năng thương mại hóa kết quả nghiên cứu trong lĩnh vực công nghệ sinh học.

Ở lĩnh vực bảo mật, Ban Cơ yếu Chính phủ phối hợp với doanh nghiệp trong nước chế tạo thành công chip bảo mật chuyên dụng. Trong khi đó, công nghệ hạt nhân cũng có thêm một kết quả ứng dụng cụ thể: Trung tâm Chiếu xạ Hà Nội được Cơ quan Kiểm dịch động thực vật thuộc Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ chứng nhận đáp ứng yêu cầu kỹ thuật xử lý trái cây tươi xuất khẩu. Đây là cơ sở thứ ba của Việt Nam được chứng nhận, tạo điều kiện xử lý kiểm dịch tại miền Bắc đối với vải thiều xuất khẩu sang Hoa Kỳ.

Ban Cơ yếu Chính phủ và Tập đoàn Viettel đã phối hợp phát triển nền tảng bán dẫn bảo mật, với sản phẩm đầu tiên là chip VGC v1.0. Ảnh: PV

Những kết quả này cho thấy nghiên cứu khoa học đang từng bước gắn với yêu cầu của sản xuất và thị trường. Đây cũng là hướng đi được chú trọng trong quá trình triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW: chuyển trọng tâm từ việc chỉ quan tâm đến hoạt động nghiên cứu sang thúc đẩy tạo ra sản phẩm, công nghệ có khả năng ứng dụng và mang lại giá trị.

Nền tảng cho quá trình đó là năng lực nghiên cứu khoa học trong nước đang được cải thiện. Theo SCImago, năm 2025, Việt Nam xếp thứ 42 thế giới về số lượng công bố khoa học, tăng ba bậc so với năm 2024; đứng thứ 12 châu Á và thứ 5 Đông Nam Á. Đặc biệt, trong 10 tháng đầu năm 2026, Việt Nam có 26.107 công bố khoa học trên hệ thống Scopus, vượt tổng số công bố của cả năm 2025.

Các cơ sở giáo dục đại học chiếm 9/10 tổ chức Việt Nam có nhiều công bố quốc tế nhất. Đến tháng 6-2026, có 61 cơ sở giáo dục đại học Việt Nam được SCImago xếp hạng, tăng 15 cơ sở so với năm 2024. Cùng với đó, các chương trình hỗ trợ nghiên cứu sinh xuất sắc giai đoạn 2026-2030 và nghiên cứu cơ bản xuất sắc trong lĩnh vực khoa học tự nhiên giai đoạn 2026-2035 đã được Bộ Khoa học và Công nghệ phê duyệt.

Không chỉ trong nghiên cứu và sản xuất, công nghệ số đang tạo ra những thay đổi đáng kể trong hoạt động kinh tế và quản lý nhà nước. Năm 2025, doanh thu toàn ngành công nghiệp công nghệ số đạt 215 tỷ USD, kim ngạch xuất khẩu đạt 172 tỷ USD. Trong 10 tháng đầu năm 2026, doanh thu ước đạt 254,6 tỷ USD, xuất khẩu ước đạt 212 tỷ USD, tăng tương ứng 53% và 46,2% so với cùng kỳ năm trước.

Ở lĩnh vực chuyển đổi số, đến ngày 30-9-2026, có 37/79 nền tảng số dùng chung quốc gia đang vận hành, 12 nền tảng đang thử nghiệm. Cổng Dịch vụ công quốc gia cung cấp 3.745 thủ tục trực tuyến, trong đó 2.361 thủ tục được cung cấp toàn trình. Đến tháng 10-2026, cả nước đã cấp khoảng 36,16 triệu chứng thư chữ ký số, tăng 36,71% so với cuối năm 2025.

Đặc biệt, trí tuệ nhân tạo đã bắt đầu được đưa vào hỗ trợ hoạt động công vụ. Hai nền tảng AI hỗ trợ công vụ ở phạm vi quốc gia, do doanh nghiệp Việt Nam làm chủ mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt, đang được cung cấp miễn phí trong giai đoạn thử nghiệm tại 24/24 bộ, cơ quan trung ương và 34/34 địa phương. Tính đến ngày 2-11-2026, tổng số tài khoản được tạo đạt khoảng 761.000. Các nền tảng hỗ trợ cán bộ tra cứu pháp luật có dẫn chiếu, soạn thảo, tóm tắt, so sánh và rà soát văn bản.

Trung tâm Chiếu xạ Hà Nội được Cơ quan Kiểm dịch động thực vật thuộc Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ chứng nhận đáp ứng yêu cầu kỹ thuật xử lý trái cây tươi xuất khẩu.Ảnh: PV

Một điểm mới trong định hướng phát triển khoa học, công nghệ là việc tập trung giải quyết những bài toán lớn của đất nước, thay vì triển khai nghiên cứu dàn trải. Thủ tướng Chính phủ đã xác định 20 bài toán lớn, giao 10 bộ, ngành, cơ quan chủ trì; phê duyệt Đề án tái cấu trúc các chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia giai đoạn 2026-2035. Đến ngày 3-11-2026, đã có 18 nhiệm vụ công nghệ chiến lược được phê duyệt.

Sau gần hai năm thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW, những chuyển biến từ thể chế, nguồn lực đến nghiên cứu, sản xuất và chuyển đổi số đã tạo nên nền tảng quan trọng cho giai đoạn phát triển tiếp theo. Tuy nhiên, những con số đầu tư lớn hay thứ hạng được cải thiện mới chỉ phản ánh một phần kết quả. Thước đo cuối cùng vẫn là khả năng làm chủ công nghệ, tạo ra sản phẩm có sức cạnh tranh, nâng cao năng suất và giải quyết hiệu quả những vấn đề đặt ra từ thực tiễn. Đó cũng là yêu cầu để nguồn lực 120.000 tỷ đồng dự kiến trong năm 2027 thực sự trở thành động lực cho những bước bứt phá mới.