Tuổi trẻ với nỗ lực lan tỏa giá trị lịch sử

Mai Phú Hào (sinh năm 2008, xã An Biên, tỉnh An Giang) hiện lưu giữ hơn 700 kỷ vật chiến tranh thuộc nhiều giai đoạn lịch sử khác nhau. Từ những chiếc mũ sắt, bộ quân phục đến hiện vật đã phủ màu thời gian, đối với Hào, đó không đơn thuần là hiện vật mà còn mang theo những câu chuyện và dấu ấn của một thời đã qua.

Chia sẻ về cơ duyên đến với việc sưu tầm hiện vật, Hào kể: “Năm 2017, lúc em đang học lớp 4, khi nghe những câu chuyện về chiến tranh thì em rất tò mò về bộ đội mình sử dụng những gì, quân phục ra làm sao, trang bị qua các giai đoạn như thế nào. Từ đó, em bắt đầu tìm hiểu và sưu tầm”.

Trong bộ sưu tập đang lưu giữ, kỷ vật khiến Hào xúc động nhất là một tờ báo cũ ghi lại thông tin về ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời. “Kỷ vật ấy không chỉ gợi nhắc một dấu mốc đặc biệt của lịch sử dân tộc mà còn mang ý nghĩa riêng, khi Bác Hồ luôn là tấm gương để em học tập và noi theo”, Hào chia sẻ.

Để có được bộ sưu tập như hiện nay, Hào đã dành nhiều thời gian tìm kiếm thông tin, đi nhiều nơi và kết nối với những người có cùng sở thích. Hành trình ấy không phải lúc nào cũng thuận lợi, bởi nhiều hiện vật đã thất lạc theo thời gian hoặc thiếu thông tin về nguồn gốc và câu chuyện phía sau. Nhưng với tình yêu dành cho lịch sử, Hào vẫn kiên trì theo đuổi công việc này suốt nhiều năm qua.

Em cũng tự mày mò phục chế nhiều kỷ vật đã hư hỏng như mũ sắt, quân phục hay các mô hình vũ khí. Một số hiện vật sau khi phục hồi được đem đến trưng bày tại các bảo tàng và đền thờ liệt sĩ ở địa phương.

Với Hào, việc lưu giữ hiện vật cũng là lưu giữ những câu chuyện về hành trình chiến đấu và hy sinh của thế hệ cha anh. Hào cho biết: “Em mong những người trẻ khi đứng trước những kỷ vật sẽ xem chúng như một chiếc gương lịch sử. Những dấu vết cũ kỹ trên đó cũng là lời nhắc rằng hòa bình không dễ có, từ đó giúp người trẻ thêm trân trọng quá khứ và ý thức hơn về trách nhiệm với đất nước”.

Bên cạnh việc lưu giữ những kỷ vật mang dấu ấn thời gian, nhiều người trẻ còn lựa chọn cách kể lại những câu chuyện quá khứ dưới góc nhìn của thế hệ mình. Dự án “Chuyện thời bình” của nhóm sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền là một trong những cách tiếp cận như vậy. Thay vì tập trung tái hiện ký ức chiến tranh hay các dấu mốc lịch sử quen thuộc, dự án lựa chọn khai thác cuộc sống của người lính thời hậu chiến. Câu chuyện về công việc, gia đình hay hành trình tiếp tục cống hiến của họ trở thành những lát cắt để người trẻ có thêm góc nhìn gần hơn về lịch sử.

Theo Văn Gia Khánh, Trưởng dự án “Chuyện thời bình”, thay vì chỉ dừng lại ở các sự kiện hay con số, nhóm mong muốn kể nhiều hơn về những con người đã làm nên lịch sử. Nhóm hy vọng thông qua những lát cắt đời thường ấy, người trẻ sẽ hiểu và trân trọng hơn các giá trị mà thế hệ đi trước đã gìn giữ và tiếp nối.

Dự án thực hiện ba tuyến nội dung chính. Chuyên mục “Thời bình của tôi” kể về những cựu chiến binh vẫn đang tiếp tục cống hiến cho đất nước trong thời bình thông qua nhiều hoạt động và nhiệm vụ khác nhau. Chuyên mục “Những vết sẹo của thời gian” ghi lại những câu chuyện về một thời hoa lửa của các bác thương, bệnh binh đang được chăm sóc tại Trung tâm Điều dưỡng thương binh Nghệ An và Thuận Thành (tỉnh Bắc Ninh).

Bên cạnh đó, chuyên mục “Những người đồng hành” khắc họa hình ảnh các y, bác sĩ, điều dưỡng đang ngày ngày chăm sóc các thương, bệnh binh; góp phần viết tiếp câu chuyện về lòng biết ơn trong thời bình.

Quá trình thực hiện cũng đặt ra không ít thách thức cho các thành viên. Bên cạnh việc tìm kiếm tư liệu hay kết nối với nhân vật ở nhiều tỉnh, thành phố, nhóm còn phải tìm cách thể hiện sáng tạo để những câu chuyện lịch sử đến gần hơn với công chúng trẻ. Do vậy, thay vì chỉ dừng lại ở hình thức truyền tải quen thuộc, nhóm lựa chọn lưu giữ và kể lại các câu chuyện thông qua tư liệu số, sách ảnh (photobook) hay hoạt động triển lãm, trải nghiệm. Qua đó, ký ức tưởng chừng đã lùi xa được tái hiện sống động và mở ra thêm những góc nhìn về đời sống của người lính thời hậu chiến.

Văn Gia Khánh bày tỏ: “Điều khiến chúng em xúc động nhất là cảm nhận được tinh thần của những người lính, Bộ đội Cụ Hồ chưa bao giờ thay đổi. Nếu trong chiến tranh đó là lý tưởng bảo vệ Tổ quốc, thì hiện nay lại được tiếp nối bằng khát vọng xây dựng đất nước, gìn giữ hòa bình và tiếp tục cống hiến cho cộng đồng. Chính sự lạc quan, nghị lực và tình yêu đất nước của thế hệ đi trước đã trở thành nguồn cảm hứng và động lực rất lớn đối với chúng em”. Sự quan tâm cùng những phản hồi tích cực từ cộng đồng đã trở thành nguồn khích lệ để Khánh và các thành viên lên kế hoạch cho những dự án lịch sử mới, sẽ triển khai trong thời gian tới.

Bên cạnh “Chuyện thời bình”, nhiều dự án như “Gen Z và sử Việt”, “Sao đầu mũ” hay “Tình yêu nước trong thời đại mới”... cũng cho thấy lịch sử và tinh thần dân tộc đang được người trẻ truyền tải theo các hình thức phù hợp hơn với xã hội hiện đại. Nỗ lực ấy khẳng định lịch sử vẫn tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa trong đời sống hôm nay; qua đó thể hiện lòng biết ơn, niềm tự hào dân tộc và ý thức về giá trị của hòa bình trong thế hệ trẻ.