Tự động hoá mạng lưới - Giải “bài toán kép” ngành viễn thông

Từ tự động hoá từng phần đến mạng tự trị

Ảnh minh hoạ do AI tạo.

Theo các chuyên gia, sự bùng nổ của công nghệ 5G, điện toán đám mây, internet vạn vật (IoT) cùng danh mục dịch vụ số ngày càng đa dạng đang biến mạng viễn thông trở nên mạnh mẽ nhưng cũng ngày càng phức tạp hơn. Trong bối cảnh đó, các nhà mạng lớn trên toàn cầu thúc đẩy một bước chuyển chiến lược từ Automation (tự động hóa từng phần) sang Autonomous network (mạng tự trị).

Đây không đơn thuần là việc bổ sung phần mềm hay trí tuệ nhân tạo (AI) vào trung tâm điều hành. Ngành viễn thông đang hướng tới việc thay đổi căn bản từ phản ứng thụ động sau sự cố sang phát hiện và dự báo sớm; từ quản lý thiết bị riêng lẻ sang bảo đảm chất lượng dịch vụ khách hàng; từ việc con người trực tiếp thao tác sang hệ thống tự vận hành, tự tối ưu hóa trong phạm vi được kiểm soát.

Theo TM Forum (hiệp hội ngành công nghiệp quy tụ hơn 800 công ty thành viên trong lĩnh vực viễn thông và kết nối số), Autonomous network là hướng đi tất yếu khi mạng lưới ngày càng chồng chéo bởi các công nghệ mạng 5G, điện toán biên (Edge computing) và chuẩn bị cho 6G. Tổ chức này đã xây dựng thang đo 6 mức độ trưởng thành, từ mức độ 0 (con người vận hành thủ công) đến mức độ 5 (mạng có mức độ tự trị hoàn toàn).

Các nhà mạng trên toàn cầu đang chuyển dịch sang xây dựng mạng viễn thông tự trị.

Điểm khác biệt cốt lõi giữa hai khái niệm nằm ở "khả năng nhận thức". Nếu như tự động hóa truyền thống chỉ thực hiện theo các kịch bản lập trình sẵn (nếu xảy ra A thì làm B), thì mạng tự chủ đi xa hơn thế. Hệ thống phải tự quan sát đa nguồn dữ liệu, hiểu bối cảnh, phân tích rủi ro và chủ động lựa chọn hành động tối ưu để đạt mục tiêu con người đề ra. Chẳng hạn, thay vì chờ nghẽn mạng mới xử lý, mạng tự chủ có thể dự báo lưu lượng tăng đột biến để phân bổ tài nguyên trước khi khách hàng kịp cảm nhận chất lượng bị suy giảm.

Hành trình này hướng tới đích đến "3 không": Không chờ đợi (zero wait), không chạm tay (zero touch) và không sự cố (zero trouble). Khách hàng, dù không trực tiếp nhìn thấy sự thay đổi kỹ thuật phía sau, nhưng sẽ được thụ hưởng những trải nghiệm khác biệt rõ rệt. Đó là một hệ thống tự chủ có khả năng xử lý lỗi trước khi người dùng kịp gọi tổng đài, rút ngắn tối đa thời gian cung cấp dịch vụ và cam kết chất lượng chuẩn xác cho các doanh nghiệp.

Thực tế, khảo sát thực tế của TM Forum vào tháng 4-2026 cho thấy, 86% doanh nghiệp coi việc cải thiện trải nghiệm và sự hài lòng của khách hàng là động lực lớn nhất để triển khai mạng tự chủ, vượt lên trên cả mục tiêu tiết kiệm chi phí đơn thuần.

Đối với các nhà mạng, việc tự chủ mạng lưới, lợi ích thu về không chỉ dừng lại ở việc giảm tải khối lượng công việc thủ công khổng lồ từ các cảnh báo và thông số kỹ thuật dày đặc mỗi ngày. Mạng tự chủ còn giúp tối ưu hóa tài nguyên, tiết kiệm năng lượng và đẩy nhanh tốc độ đưa dịch vụ mới ra thị trường thông qua các kịch bản giá trị cao, như quản lý sự cố tự động hay quy hoạch mạng thông minh.

Thêm nữa, đây chính là "chìa khóa" để mở rộng quy mô cho việc cung cấp dịch vụ phức tạp như nhà máy thông minh, cảng biển hay sân bay - những nơi vốn sở hữu hàng nghìn thiết bị với yêu cầu kết nối khắt khe mà cách vận hành truyền thống không thể đáp ứng nổi.

Viettel, VNPT với chiến lược tự chủ mạng lưới

VNPT chính thức vận hành Trung tâm Đổi mới sáng tạo mạng lưới để hướng tới mô hình mạng tự trị (Autonomous network). Ảnh: Đức Thiện

Trong bối cảnh ngành viễn thông toàn cầu đang có sự dịch chuyển mạnh mẽ, các nhà mạng lớn tại Việt Nam là Viettel và VNPT đã bắt tay vào lộ trình chuyển đổi mạng lưới hướng tới mô hình mạng tự trị (Autonomous network) nhằm tối ưu hóa vận hành và nâng cao trải nghiệm khách hàng.

Các nhà mạng cho rằng, mạng tự trị (Autonomous network) không chỉ là một nâng cấp về mặt công nghệ, mà là xu hướng chuyển dịch tất yếu của ngành viễn thông toàn cầu trong kỷ nguyên 5G, 6G và AI. Nếu như Automation trước đây chỉ dừng lại ở việc lập trình để máy móc thay thế con người thực hiện các tác vụ lặp đi lặp lại, thì Autonomous network hướng tới một hệ sinh thái mạng lưới có "trí thông minh" - tự nhận biết, tự tối ưu, tự ứng cứu sự cố và tự khắc phục mà không cần sự can thiệp thủ công.

Đi đầu trong xu thế này, vào trung tuần tháng 7 vừa qua, Tập đoàn VNPT đã chính thức ra mắt Trung tâm Đổi mới sáng tạo mạng lưới (VNPT NIC, thuộc Tổng công ty Hạ tầng Mạng VNPT), với ba nhiệm vụ là chuyển đổi mạng lưới, phát triển kịch bản ứng dụng và bài bản hóa hoạt động sáng tạo.

Theo lãnh đạo tập đoàn VNPT, VNPT NIC phải thực thi hiệu quả việc chuyển đổi mạng lưới để tập trung nâng cấp mạng lõi cho 5G SA và 6G trên các nền tảng hiện đại; đưa vào ứng dụng thực tế các kịch bản sử dụng mới trên hạ tầng do VNPT phát triển và cụ thể hóa mọi nội dung phát triển theo đúng phương thức của một nhà sáng tạo chuyên nghiệp.

Mục tiêu dài hạn của VNPT Net thông qua hoạt động của NIC là từng bước hiện đại hóa, tự động hóa mạng lưới để dịch chuyển sang mô hình mạng tự trị (Autonomous network), nơi mọi giải pháp đều xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của khách hàng và được quyết định bởi dữ liệu; đồng thời mở rộng kết nối hạ tầng mở (NaaS/NaaP) để cùng các đối tác trong và ngoài nước kiến tạo một hệ sinh thái số toàn diện.

Trung tâm Điều hành mạng lưới Viettel. Ảnh: Đức Thọ

Tập đoàn Viettel cũng đã có những bước tiến quan trọng khi hợp tác với Ericsson hồi đầu năm 2026 nhằm thúc đẩy tự động hóa mạng lưới, hướng tới xây dựng một hệ thống mạng tự động, tự quản lý và vận hành theo mô hình "không chạm" (zero-touch).

Theo đại diện Tổng công ty Mạng lưới Viettel, Viettel đã xây dựng các kế hoạch hành động chi tiết dựa trên khung chuẩn của TM Forum, tổ chức uy tín hàng đầu thế giới về tiêu chuẩn vận hành viễn thông.

Viettel đặt mục tiêu từng bước đưa hệ thống mạng lưới đạt tự trị mức độ 4 vào giai đoạn 2028-2030. Ở cấp độ này, mạng lưới có khả năng tự vận hành, tự phân tích, đưa ra quyết định và tự tối ưu trong hầu hết các kịch bản vận hành thực tế mà không cần sự can thiệp của con người.

Chiến lược mạng tự trị của Viettel không triển khai nhỏ lẻ mà trải dài trên toàn bộ các dịch vụ cốt lõi cung cấp tới khách hàng, gồm di động và băng rộng cố định với mục tiêu nâng cao chất lượng dịch vụ cho khách hàng đồng thời tối ưu hóa chi phí vận hành khai thác. Để tăng tốc quá trình làm chủ công nghệ, Viettel tích cực hợp tác chiến lược với các đối tác công nghệ hàng đầu thế giới như Qualcomm, Ericsson, Nokia...

Như vậy, có thể thấy, theo xu hướng, trong tương lai, một mạng lưới thực sự tốt sẽ không chỉ được định nghĩa bằng số lượng trạm phát hay tốc độ đường truyền, mà chính là khả năng hiểu và thích ứng hoàn hảo với chất lượng dịch vụ mà khách hàng thực sự nhận được.