Từ câu chuyện cổ tích đến khung trời hợp tác Việt Nam-Đan Mạch trong kỷ nguyên mới

Thưa ngài Chủ tịch Quốc hội

Thưa bà Bộ trưởng Khoa học, Cao học và số hóa

Thưa ngài Hiệu trưởng

Thưa các giáo sư, giảng viên, các nhà khoa học, các bạn sinh viên và những người bạn thân thiết của Việt Nam,

Tôi rất vui được đến thăm Đại học Copenhagen, ngôi trường có gần 550 năm lịch sử, trong năm hai nước kỷ niệm 55 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. Tại đây, giữa những người dành tâm huyết cho tri thức và thế hệ trẻ, tôi muốn chia sẻ về tương lai quan hệ Việt Nam và Đan Mạch.

Với nhiều người Việt Nam, Đan Mạch đã trở nên gần gũi từ những trang cổ tích Andersen. Chúng tôi biết đến đất nước các bạn qua chú lính chì dũng cảm, qua cô bé bán diêm với những ước mơ bình dị. Những câu chuyện đi vào tuổi thơ, ở lại trong ký ức, nhắc mỗi người biết thương yêu, biết gìn giữ hy vọng, biết quan tâm đến những số phận kém may mắn, biết vươn lên trong gian khó. Cô bé bán diêm của Đan Mạch cũng gần với Cô Tấm của Việt Nam. Một hạt đậu nhỏ có thể nảy mầm thành cả một thế giới. Một que diêm cháy trong đêm lạnh có thể mở ra cả một giấc mơ ấm áp. Những cổ tích Đan Mạch có nhiều điểm tương đồng với Sự tích cây vú sữa, Cây tre trăm đốt, Thánh Gióng của Việt Nam.

Người Đan Mạch có câu tục ngữ rất đẹp: “Con đường đến nhà một người bạn không bao giờ xa”. Khoảng cách gần 9.000km giữa Hà Nội và Copenhagen chưa bao giờ là rào cản khi hai dân tộc chúng ta luôn dành cho nhau sự trân trọng và tình cảm chân thành. Cuộc gặp gỡ với các giáo sư, sinh viên và bạn bè Đan Mạch hôm nay mang ý nghĩa đặc biệt, nhằm chuyển hóa nền tảng hữu nghị đặc biệt thành một hình mẫu hợp tác mới trong giai đoạn mới.

Thưa quý vị,

1. Câu chuyện “vươn mình” của Việt Nam

Tôi muốn dừng lại đôi chút ở câu chuyện phát triển của Việt Nam, bởi câu chuyện đó sẽ mở ra không gian mới cho quan hệ giữa hai nước.

Trải qua lịch sử đấu tranh giành độc lập và chiến tranh để có hòa bình, Việt Nam luôn lựa chọn con đường hòa bình, độc lập, tự chủ và hợp tác cùng phát triển; gắn củng cố nội lực với mở rộng hợp tác quốc tế, bởi không quốc gia nào có thể tự mình đứng vững trong thế giới biến động “một ngày bằng cả trăm năm” như hiện nay.

Sau 81 năm lập nước và 40 năm Đổi mới, Việt Nam đã chuyển mình từ một đất nước bị tàn phá, nghèo khó thành nền kinh tế năng động và mắt xích quan trọng trong chuỗi sản xuất toàn cầu. Với GDP trên 500 tỷ USD, Việt Nam thuộc nhóm 32 nền kinh tế lớn nhất thế giới, tăng trưởng hàng đầu khu vực; đồng thời có quan hệ thương mại với hơn 230 nền kinh tế, ký 18 FTA với trên 60 đối tác và nằm trong tốp 15 về quy mô thương mại toàn cầu. Từ vị thế bị bao vây, cô lập, Việt Nam hiện đã có quan hệ ngoại giao với 194 quốc gia, trong đó có tất cả các thành viên Liên hợp quốc và thiết lập Đối tác chiến lược, Đối tác toàn diện với 45 đối tác.

Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển mới với hai mục tiêu 100 năm: Trở thành nước có thu nhập trung bình cao, có công nghiệp hiện đại vào năm 2030 và nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045. Đó là sự lựa chọn đường lối kiên định độc lập, tự chủ; lấy con người làm trung tâm, động lực và dùng tri thức, học hỏi để rút ngắn khoảng cách phát triển. Đất nước chúng tôi còn chuẩn bị cho hai kế hoạch 100 lần hai vào năm 2130 và 2145.

Không còn dựa vào lao động giá rẻ hay tài nguyên, Việt Nam xác định mô hình phát triển tự chủ, tự cường, sáng tạo, nhân văn, bền vững và hội nhập. Trong đó, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế tri thức là động lực cốt lõi; chuyển đổi xanh, năng lượng là cơ hội tái cấu trúc nền kinh tế mà không đánh đổi môi trường; giáo dục là quốc sách hàng đầu. Mục tiêu cuối cùng của tăng trưởng không phải là con số, mà để người dân thụ hưởng thành quả một cách thực chất, công bằng và bình đẳng, để nước Việt Nam ngày càng “đàng hoàng hơn, to đẹp hơn”.

Việt Nam đặc biệt coi trọng bài học từ Đan Mạch về lòng tin xã hội, nền hành chính minh bạch, có trách nhiệm và chính sách ổn định. Nhận thấy nhiều điểm tương đồng và lợi thế bổ sung cho nhau, Việt Nam coi Đan Mạch là đối tác tin cậy, trọng nghĩa trọng tình để cùng chia sẻ kinh nghiệm, học hỏi và tạo ra giá trị mới cho chặng đường phía trước.

Thưa quý vị,

2. Câu chuyện về tình bạn được bồi đắp qua năm tháng

Năm 1971, giữa lúc Việt Nam còn chiến tranh và bị tàn phá nặng nề, Đan Mạch là một trong những nước Tây Âu đầu tiên thiết lập quan hệ ngoại giao. Sự đồng hành quý báu ấy trong thời khắc khó khăn chính là minh chứng cho câu ngạn ngữ “Lúc khó khăn mới biết ai là bạn. Khi hoạn nạn mới biết bạn là ai”. Việt Nam luôn trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ chân thành của nhân dân Đan Mạch trong cuộc đấu tranh bảo vệ độc lập cũng như trong công cuộc tái thiết đất nước.

Từ những kết nối ban đầu, quan hệ hai nước đã từng bước mở rộng. Ngày nay, hơn 150 doanh nghiệp Đan Mạch đang hoạt động tại Việt Nam với nhiều dự án tiên phong, quy mô lớn. Sau 55 năm thiết lập quan hệ ngoại giao, hợp tác song phương đã chuyển hóa từ hỗ trợ một chiều sang hợp tác đa chiều, cùng có lợi trên các lĩnh vực thương mại, đầu tư, giáo dục, y tế, giao lưu nhân dân, và nay tiếp tục mở rộng sang năng lượng, khí hậu, công nghệ.

Từ chặng đường 55 năm hữu nghị, có hai bài học lớn được rút ra:

Thứ nhất, mối quan hệ đã được thử thách qua thăng trầm lịch sử để tạo nên nền tảng tin cậy sâu sắc - nền móng vững chắc cho một chương phát triển mới.

Thứ hai, nội hàm hợp tác cần linh hoạt chuyển đổi theo thời đại. Tiếp nối Đối tác toàn diện (2013) và Đối tác chiến lược xanh (2023), hai nước cần một “mô hình hợp tác mới” toàn diện, chiến lược hơn - nơi thế mạnh về khoa học, công nghệ, chuyển đổi xanh của Đan Mạch gặp gỡ quyết tâm chính trị và tiềm năng phát triển nhanh, bền vững của Việt Nam.

Thưa quý vị,

3. Việt Nam-Đan Mạch: Cùng viết tiếp câu chuyện tương lai

Chúng ta đang sống trong một thế giới biến động khi trật tự quốc tế định hình lại, lòng tin chiến lược suy giảm, luật pháp quốc tế bị thách thức và chủ nghĩa bảo hộ, đơn phương gia tăng. Tuy nhiên, Việt Nam và Đan Mạch tìm thấy điểm giao thoa cốt lõi: Tinh thần tự chủ, tự cường; tôn trọng chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ; đề cao luật pháp quốc tế, chủ nghĩa đa phương và luôn giữ cánh cửa đối thoại, hợp tác rộng mở. Coi Đan Mạch là người bạn tin cậy và đối tác quan trọng, Việt Nam đề xuất 5 phương hướng hợp tác lớn trong thời gian tới:

Thứ nhất, nâng tầm hợp tác từ Đối tác chiến lược xanh lên một khuôn khổ quan hệ chiến lược và toàn diện hơn.

Đây là bước đi tất yếu nhằm đưa hợp tác song phương trở thành mô hình tiêu biểu giữa một quốc gia Đông Nam Á và một đối tác Bắc Âu, giúp hai nước trở thành cửa ngõ, đầu cầu chiến lược của nhau tại ASEAN và EU. Sự tin cậy chính trị sâu sắc, những giá trị chung và tầm nhìn tương đồng sẽ là cơ sở để mở ra không gian hợp tác rộng lớn: Tăng cường tiếp xúc thường xuyên qua các kênh Nhà nước, Quốc hội, chính đảng, địa phương và doanh nghiệp; mở rộng sang các lĩnh vực giàu tiềm năng, đồng thời phối hợp chặt chẽ trong giải quyết các vấn đề toàn cầu.

Thứ hai, đổi mới phương thức hợp tác kinh tế, chuyển từ hỗ trợ sang đồng kiến tạo, tạo thêm giá trị mới cho hai nước.

Việt Nam và Đan Mạch không chỉ bổ trợ cho nhau về thị trường, nguồn lực và công nghệ mà còn chia sẻ lợi ích tương đồng trong việc xây dựng chuỗi cung ứng an toàn và duy trì thương mại tự do. Đối với Đan Mạch, Việt Nam là điểm đến cho các khoản đầu tư dài hạn, chất lượng cao, đồng thời là cửa ngõ chiến lược để hàng hóa và dịch vụ tiếp cận thị trường ASEAN 700 triệu dân. Thông qua Hiệp định EVFTA, hai bên có nhiều dư địa thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực Đan Mạch có thế mạnh như: Năng lượng tái tạo, điện gió ngoài khơi; vận tải biển và logistics xanh; dược phẩm, công nghệ y tế; cùng nông nghiệp bền vững.

Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp Việt Nam đang dần hiện diện tại Đan Mạch trong các lĩnh vực phương tiện giao thông xanh, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo. Việc kết nối hạ tầng, logistics và chuỗi giá trị giữa hai nước sẽ tạo nên mắt xích quan trọng nối liền Đông Nam Á với Bắc Âu. Với tiềm năng lớn còn dư địa mở rộng, mục tiêu kim ngạch thương mại 1 tỷ USD nên được nhìn nhận là điểm khởi đầu, chứ không phải đích đến.

Thứ ba, trở thành đối tác ưu tiên của nhau về khoa học công nghệ, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng công bằng và ứng phó biến đổi khí hậu.

Việt Nam theo đuổi tăng trưởng nhanh nhưng tuyệt đối không đánh đổi môi trường hay chịu tụt hậu công nghệ. Do đó, khoa học công nghệ, chuyển đổi xanh và chuyển đổi năng lượng phải trở thành lĩnh vực đột phá mang tính biểu tượng cho quan hệ song phương.

Hợp tác khoa học công nghệ cần chuyển từ trao đổi đơn lẻ sang cơ chế thường xuyên thông qua một khuôn khổ hợp tác song phương nhằm đồng tài trợ nghiên cứu, trao đổi nhà khoa học trẻ và chuyển giao công nghệ có chọn lọc. Ngay tại Đại học Copenhagen, hai bên có thể thúc đẩy việc hình thành mô hình thử nghiệm (sandbox). Bên cạnh công nghệ, hợp tác nghiên cứu cũng cần dành vị trí xứng đáng cho kinh tế học, khoa học xã hội và nghiên cứu chính sách để giải quyết các vấn đề thực tiễn (như tác động của chính sách xanh đến việc làm, tiêu chuẩn cho doanh nghiệp nhỏ hay hiệu quả sử dụng nguồn lực công) giúp hỗ trợ trực tiếp cho quá trình xây dựng, đánh giá chính sách.

Là quốc gia tiên phong thế giới về chuyển đổi xanh và năng lượng gió, Đan Mạch sở hữu kinh nghiệm quý báu về quy hoạch không gian và kinh tế biển. Trong khi đó, Việt Nam có đường bờ biển dài hơn 3.200km cùng tiềm năng điện gió ngoài khơi lớn hàng đầu khu vực. Sự kết hợp này không chỉ tạo ra một ngành công nghiệp mới và hình mẫu hợp tác năng lượng tái tạo đóng góp vào nỗ lực toàn cầu ứng phó biến đổi khí hậu, mà còn tạo tiền đề để Đan Mạch trở thành đối tác của ASEAN trong quy hoạch Lưới điện ASEAN.

Thứ tư, lấy kết nối con người, giáo dục và đào tạo, tăng cường giao lưu nhân dân làm nền tảng lâu dài của quan hệ song phương.

Để phát triển bền vững, một đất nước cần xây dựng năng lực mới. Việt Nam có nhu cầu lớn về nhân lực chất lượng cao, trong khi Đan Mạch sở hữu nền tảng khoa học và giáo dục xuất sắc - tiêu biểu là Đại học Copenhagen. Những kết quả hợp tác tích cực trong y tế, điều trị bệnh không lây nhiễm cần được nhân rộng sang các lĩnh vực mũi nhọn khác như công nghệ sinh học, y dược, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo.

Nhằm thu hút và phát huy tài năng, Việt Nam đang nỗ lực xây dựng môi trường nghiên cứu coi trọng chất lượng, tính trung thực và kết quả đóng góp, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế cho các nhà khoa học trẻ. Hai nước cần phát triển các nhóm nghiên cứu chung, cùng hướng dẫn nghiên cứu sinh và chia sẻ hạ tầng để hình thành thế hệ trí thức gắn bó lâu dài. Đặc biệt, Việt Nam đề nghị Đại học Copenhagen nghiên cứu mở phân hiệu tại Việt Nam và cam kết tạo điều kiện thuận lợi nhất về thuế, đất đai để phục vụ sinh viên Việt Nam lẫn khu vực Đông Nam Á.

Quan hệ hai quốc gia chỉ thực sự bền chặt khi được nuôi dưỡng bằng sự hiểu biết và tình cảm nhân dân. Đường bay thẳng cùng các chương trình hợp tác giáo dục, học bổng, giao lưu văn hóa đang thu hẹp khoảng cách địa lý. Hợp tác hai nước hiện diện sống động từ câu chuyện cổ Andersen, đồ chơi Lego nuôi dưỡng tuổi thơ; sản phẩm Pandora, Carlsberg trong mỗi gia đình; những turbine gió thắp sáng mọi nhà đến giai điệu của Michael Learns to Rock vang lên trên sân khấu Việt Nam.

Cuối cùng, cộng đồng người Việt Nam tại Đan Mạch (đặc biệt là các chuyên gia, nhà khoa học, doanh nhân và sinh viên) chính là cầu nối quan trọng thúc đẩy các cơ hội hợp tác và gắn kết thế hệ trẻ hai nước.

Thứ năm, chung tay đóng góp cho hòa bình, hợp tác và phát triển, cùng giải quyết các vấn đề khu vực và toàn cầu.

Trong thế giới ngày nay, không quốc gia nào có thể đơn độc giải quyết các thách thức toàn cầu như biến đổi khí hậu, an ninh lương thực, an ninh nguồn nước hay những biến động trật tự quốc tế. Là những thành viên tích cực và có trách nhiệm, Việt Nam và Đan Mạch cùng chia sẻ niềm tin vào chủ nghĩa đa phương, luật pháp quốc tế và phương thức giải quyết tranh chấp thông qua đối thoại.

Tại Đại học Copenhagen, tôi muốn nhắc đến Niels Bohr, nhà khoa học đã gắn những khám phá lớn với trách nhiệm đối với hòa bình. Trong thư ngỏ gửi Liên hợp quốc năm 1950, ông kêu gọi một thế giới cởi mở hơn, nơi hợp tác và hiểu biết giúp ngăn ngừa những hiểm họa do chính tiến bộ công nghệ tạo ra. Thông điệp ấy thể hiện trách nhiệm đối với hòa bình, tinh thần ấy càng mang tính thời sự khi nhân loại đối mặt với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo và các công nghệ mới. Các quốc gia cần tăng cường đối thoại về trách nhiệm, sự an toàn và quyền lợi của cộng đồng, và Việt Nam mong muốn cùng Đan Mạch đóng góp thiết thực vào nỗ lực này.

Bên cạnh đó, hai nước cần tiếp tục phối hợp chặt chẽ tại Liên hợp quốc và các diễn đàn đa phương, đồng thời thúc đẩy quan hệ ASEAN-Đan Mạch và ASEAN-EU đi vào thực chất. Là những quốc gia biển, Việt Nam mong Đan Mạch ủng hộ các nỗ lực bảo đảm an ninh, an toàn và tự do hàng hải phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982. Khi cùng chia sẻ những giá trị chung ấy, quan hệ Việt Nam-Đan Mạch sẽ vượt qua khuôn khổ song phương để đóng góp tích cực cho một thế giới hòa bình, công bằng và phát triển bền vững.

Thưa quý vị,

4. Nhìn lại 55 năm qua, từ sự đồng hành trong những năm tháng khó khăn, Việt Nam và Đan Mạch đã xây dựng nên niềm tin sâu sắc để mở ra một khung trời hợp tác mới. Người Đan Mạch có câu: “Khi nhiều người cùng chung vai, gánh nặng sẽ hóa nhẹ nhàng”. Người Việt Nam chúng tôi cũng có câu: “Một cây làm chẳng nên non, ba cây chụm lại nên hòn núi cao”. Trước những biến động và thách thức toàn cầu, chính sự đồng lòng, chia sẻ tri thức và kề vai sát cánh sẽ giúp hai dân tộc chúng ta biến mọi thách thức thành cơ hội. Trong hành trình đó, các bạn sinh viên ngồi đây chính là lực lượng tiên phong viết tiếp những chương mới rực rỡ hơn.

Gợi nhắc hình ảnh trong câu chuyện hạt đậu của Andersen, nếu 55 năm qua là hành trình của những thế hệ gieo mầm đầu tiên, thì hôm nay là thời điểm để chúng ta tiếp tục gieo những hạt giống mới. Câu chuyện tương lai giữa Việt Nam và Đan Mạch sẽ được viết tiếp không chỉ bằng phép màu cổ tích, mà bằng lòng tin, tri thức, ý chí và quyết tâm của cả hai dân tộc.

Xin chúc tình hữu nghị và hợp tác Việt Nam-Đan Mạch không ngừng phát triển qua các thế hệ, cùng đóng góp tích cực cho hòa bình, thịnh vượng và một tương lai tốt đẹp hơn.

Xin trân trọng cảm ơn.