Trung Quốc đẩy mạnh chuyển đổi nhà máy nhiệt điện than

Theo số liệu thống kê đến cuối năm 2025, tổng công suất lắp đặt điện gió và điện Mặt Trời tại Trung Quốc đã đạt 1,84 tỷ kW, chiếm 47,3% tổng công suất nguồn điện của nước này. Lần đầu tiên trong lịch sử, năng lượng gió và mặt trời đã vượt qua nhiệt điện để trở thành nguồn cung cấp điện lớn nhất tại Trung Quốc và dự báo sẽ tiếp tục duy trì đà tăng trưởng trong thời gian tới.

Báo cáo về phát triển năng lượng tái tạo năm 2025 do Viện Quy hoạch và thiết kế thủy điện Trung Quốc công bố cho thấy, sản lượng điện từ năng lượng gió và Mặt Trời đạt 2.300 tỷ kWh, vượt tổng lượng tiêu thụ điện của cả ngành nông nghiệp và dịch vụ, qua đó thực hiện hiệu quả quá trình thay thế dần điện than. Trong bối cảnh đó, các nhà máy nhiệt điện than đang dần chuyển dịch vai trò sang hỗ trợ cân bằng tải cho hệ thống năng lượng mới. Do tính chất gián đoạn và biến động của điện gió, điện Mặt Trời, các nhà máy nhiệt điện đóng vai trò “dự phòng”, thực hiện điều tiết công suất để đảm bảo nguồn điện ổn định cho lưới điện.

Đối với các nhà máy, việc điều tiết công suất (giảm tải khi năng lượng tái tạo dồi dào và tăng tải khi nguồn này thiếu hụt) ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu. Ông Vi Tâm Vũ (Wei Xinyu), Bí thư Đảng ủy Nhà máy điện Gián Bích (thuộc Tập đoàn Năng lượng quốc gia Trung Quốc), cho biết vai trò của các nhà máy nhiệt điện than đã thay đổi căn bản. Để tồn tại và phát triển, các đơn vị này cần tìm kiếm những hướng đi riêng biệt. Được thành lập từ năm 1959, nhà máy điện Gián Bích đang nỗ lực đổi mới trong cuộc cách mạng xanh. Nhà máy đã chế tạo thành công tổ máy công suất 1 triệu kW đầu tiên tại Trung Quốc có khả năng điều tiết tải sâu xuống mức 15%, giúp giảm tiêu hao than tiêu chuẩn cho mỗi kWh điện xuống 21,86 gam.

Bên cạnh đó, các nhà máy còn chú trọng khai thác giá trị gia tăng từ tro mịn - phụ phẩm của quá trình đốt than. Với việc cải tiến kỹ thuật, nhà máy Gián Bích đã nâng cao hiệu suất xử lý tro mịn, phục vụ cho nhiều công trình trọng điểm như cầu Hong Kong-Chu Hải-Macau, đường sắt cao tốc Bắc Kinh-Thượng Hải và các công trình phục vụ Đại hội Thể thao châu Á lần thứ 19 (ASIAD 19) diễn ra tại Hàng Châu, Trung Quốc năm 2023.

Hiện nay, nhiều doanh nghiệp nhiệt điện than tại Trung Quốc đang tích cực khai thác các tiềm năng mới như cung cấp nhiệt tập trung cho khu vực, xử lý bùn thải đô thị và ứng dụng công nghệ thu giữ, sử dụng và lưu trữ carbon (CCUS). Trong quá trình chuyển dịch xanh, dù nhiệt điện than vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an ninh năng lượng, song các doanh nghiệp trong ngành đang tiếp tục mở rộng thêm những lộ trình phát triển bền vững.