Triển lãm chuyên đề "Từ Văn Miếu-Quốc Tử Giám Thăng Long đến Văn Miếu Diên Khánh"

Không chỉ giới thiệu những giá trị đặc sắc của hệ thống di tích Nho học Việt Nam, triển lãm còn góp phần tôn vinh truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo và trọng dụng hiền tài - những giá trị đã bền bỉ tạo nên bản sắc văn hóa dân tộc qua nhiều thế kỷ.

Trong tiến trình lịch sử, hệ thống Văn Miếu, Văn từ, Văn chỉ giữ vị trí đặc biệt trong đời sống văn hóa và giáo dục của đất nước. Đây không chỉ là nơi lưu giữ nhiều giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể đặc sắc mà còn phản ánh quá trình hình thành, phát triển của nền giáo dục Nho học Việt Nam. Từ trung tâm giáo dục của quốc gia đến các địa phương, hệ thống di tích này đã góp phần hun đúc truyền thống hiếu học, khơi dậy khát vọng học tập, lập thân, lập nghiệp và tinh thần trọng đạo, trọng người tài của nhiều thế hệ người Việt.

Với gần 100 hình ảnh, tư liệu và hiện vật, triển lãm giới thiệu lịch sử hình thành và những giá trị tiêu biểu của Văn Miếu-Quốc Tử Giám Thăng Long, trung tâm giáo dục và đào tạo lớn nhất của Việt Nam thời quân chủ; đồng thời giới thiệu Văn Miếu Diên Khánh, một trong số ít Văn Miếu cấp tỉnh còn được bảo tồn đến ngày nay. Qua đó, triển lãm làm nổi bật mối liên hệ giữa Văn Miếu của quốc gia với hệ thống Văn Miếu địa phương, khẳng định sự lan tỏa của truyền thống hiếu học và nền văn hiến Việt Nam trên khắp mọi miền đất nước.

Năm 1070, vua Lý Thánh Tông cho xây dựng Văn Miếu tại kinh thành Thăng Long để thờ Khổng Tử cùng các bậc Tiên thánh, Tiên hiền. Sáu năm sau, vua Lý Nhân Tông thành lập Quốc Tử Giám - trường quốc học đầu tiên của Việt Nam. Trải qua gần một thiên niên kỷ, Văn Miếu-Quốc Tử Giám không chỉ là biểu tượng của truyền thống hiếu học và tôn sư trọng đạo mà còn là nơi đào tạo nhiều hiền tài, đóng góp quan trọng vào sự nghiệp dựng nước và giữ nước.

Góc triển lãm. (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp)

Từ mô hình Văn Miếu Thăng Long, nhiều Văn Miếu đã được xây dựng tại các địa phương nhằm truyền bá đạo học, phát triển giáo dục và tôn vinh hiền tài. Trong đó, Văn Miếu Diên Khánh được xây dựng năm 1803 dưới triều Nguyễn, là trung tâm thờ tự Khổng Tử và các bậc hiền triết Nho giáo của tỉnh Khánh Hòa. Trải qua hơn hai thế kỷ cùng nhiều lần di dời, trùng tu, đặc biệt là đợt đại trùng tu năm 2008, di tích hiện tọa lạc trên khuôn viên rộng gần 1,8ha với hệ thống kiến trúc truyền thống gồm: Nghi môn, Nhà bia, Tiền tế, Chính điện, Tả vu và Hữu vu. Không chỉ mang giá trị về lịch sử và kiến trúc, Văn Miếu Diên Khánh còn là nơi tổ chức các hoạt động khuyến học, khuyến tài, giáo dục truyền thống và các nghi lễ văn hóa hằng năm, góp phần gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa của địa phương.

Triển lãm được bố cục thành bốn chủ đề: Văn Miếu-Quốc Tử Giám Thăng Long; Quốc Tử Giám - Trường quốc học đầu tiên của Việt Nam; Bảo tồn và phát huy giá trị Văn Miếu-Quốc Tử Giám; Văn Miếu Diên Khánh - Di sản văn hóa của vùng đất Khánh Hòa. Thông qua các chủ đề, công chúng có dịp tìm hiểu quá trình hình thành và phát triển của nền giáo dục khoa cử Việt Nam; vai trò của các bậc minh quân như: Lý Thánh Tông, Lý Nhân Tông, Lê Thánh Tông cùng nhà giáo Chu Văn An trong sự nghiệp phát triển giáo dục; đồng thời tiếp cận những nỗ lực bảo tồn và phát huy giá trị di sản thông qua hoạt động nghiên cứu, giáo dục di sản, chuyển đổi số, tổ chức trưng bày, tour đêm và phát triển các sản phẩm văn hóa sáng tạo.

Bên cạnh hệ thống pano, hình ảnh, tư liệu và hiện vật, triển lãm còn tổ chức nhiều hoạt động trải nghiệm như mài mực, tập cầm bút lông viết chữ Hán, in tranh mộc bản với hoa văn trên bia Tiến sĩ và đóng sách Nho sinh bằng giấy dó. Những hoạt động tương tác này góp phần giúp công chúng, nhất là thế hệ trẻ, tiếp cận di sản bằng những trải nghiệm trực quan, sinh động, qua đó bồi đắp tình yêu đối với lịch sử, văn hóa dân tộc.

Tiến sĩ Đường Ngọc Hà, Phó Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu-Quốc Tử Giám cho biết, thông qua triển lãm, đơn vị tổ chức mong muốn tăng cường kết nối giữa hệ thống các di tích Nho học trên cả nước, thúc đẩy hợp tác trong nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị di sản; từng bước xây dựng các tuyến, tour tham quan chuyên đề, phát triển các chương trình giáo dục di sản, khuyến học, khuyến tài và các hoạt động văn hóa, khoa học gắn với điều kiện, đặc trưng của từng địa phương. Qua đó, hệ thống Văn Miếu tiếp tục khẳng định vai trò là những không gian văn hóa, giáo dục giàu giá trị lịch sử; lan tỏa truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo và trọng dụng hiền tài đến các thế hệ hôm nay, đồng thời góp phần khai thác hiệu quả nguồn lực di sản, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa và du lịch văn hóa bền vững.

Được tổ chức trong khuôn khổ Festival Biển Khánh Hòa 2026, triển lãm không chỉ góp phần quảng bá giá trị của hệ thống Văn Miếu Việt Nam mà còn tăng cường giao lưu văn hóa giữa Thủ đô Hà Nội và tỉnh Khánh Hòa. Đây cũng là dịp khẳng định vai trò của di sản văn hóa trong giáo dục truyền thống, bồi dưỡng nhân tài, xây dựng bản sắc văn hóa dân tộc và phát huy nguồn lực văn hóa phục vụ phát triển bền vững trong bối cảnh hiện nay.