Trí tuệ nhân tạo thay đổi cách lập trình, nhưng không thay thế tư duy thuật toán

Khi AI viết code, kỹ sư cần hiểu bài toán sâu hơn

AI đang làm thay đổi đáng kể cách lập trình viên tiếp cận công việc. Nhiều công đoạn từ sinh mã, phát hiện lỗi đến tối ưu chương trình có thể được các công cụ AI hỗ trợ. Tuy nhiên, khả năng đưa ra yêu cầu phù hợp, đánh giá kết quả và xác định cách giải quyết một bài toán vẫn phụ thuộc vào năng lực của người sử dụng.

Điều này đặt ra yêu cầu mới đối với đào tạo nhân lực công nghệ. Thay vì chỉ chú trọng kỹ năng viết mã, người học cần được rèn luyện khả năng phân tích, tư duy logic, thiết kế thuật toán và giải quyết vấn đề.

Theo số liệu được cung cấp, hơn 467.000 thí sinh, tương đương hơn 53% số thí sinh đăng ký xét tuyển đại học năm 2026, lựa chọn nhóm ngành STEM. Trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu và bán dẫn tiếp tục là những lĩnh vực thu hút nhiều sự quan tâm.

Tuy nhiên, số lượng người học tăng chưa đồng nghĩa với việc thị trường có đủ nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu chuyên môn. Báo cáo Thị trường Tuyển dụng 2025 của TopCV cho thấy khoảng 55% doanh nghiệp trong nhóm IT-phần mềm phản ánh tình trạng thiếu ứng viên có kỹ năng cao.

Khoảng cách này cho thấy bài toán nhân lực công nghệ không chỉ nằm ở số lượng người được đào tạo, mà còn ở chất lượng và khả năng đáp ứng công việc thực tế.

Trong môi trường mà công cụ AI có thể hỗ trợ ngày càng nhiều phần việc, nền tảng chuyên môn càng trở nên quan trọng. Kỹ sư phần mềm không chỉ cần tạo ra một đoạn mã có thể chạy, mà phải hiểu vì sao giải pháp hoạt động, liệu nó có tối ưu, an toàn và phù hợp với bài toán hay không.

Thuật toán vẫn là nền tảng

Code Tour 2026 tiếp tục lựa chọn lập trình thuật toán làm trọng tâm.

Đây cũng là lý do Code Tour 2026 tiếp tục lựa chọn lập trình thuật toán làm trọng tâm khi bước sang năm tổ chức thứ 8.

Thay vì phụ thuộc vào công cụ để tạo mã, thí sinh phải tự phân tích đề bài, xây dựng phương án giải quyết và tối ưu chương trình. Quá trình này tập trung vào những năng lực có tính nền tảng đối với kỹ sư công nghệ, gồm tư duy logic, khả năng phân rã vấn đề và xây dựng lời giải.

TS Nguyễn Thái Bình Long, Phó Trưởng ban Đối ngoại và Phát triển dự án, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, cho rằng sự phát triển của AI càng làm rõ vai trò của tư duy logic và nền tảng thuật toán.

“Dù AI đang phát triển mạnh mẽ, tư duy logic và nền tảng thuật toán vững chắc vẫn là gốc rễ để người học hiểu bản chất vấn đề và làm chủ công nghệ”, TS Nguyễn Thái Bình Long nói.

Theo ông, kỹ sư trẻ cần chuyển từ việc “chỉ viết code” sang biết khai thác, kiểm chứng và làm chủ các công cụ AI. Những sân chơi thực hành giúp sinh viên vận dụng kiến thức để xử lý các bài toán phức tạp, đồng thời rèn luyện khả năng thích ứng với yêu cầu thực tế.

Code Tour được tổ chức cho thí sinh từ 15 đến 24 tuổi. Sau hơn 7 năm, cuộc thi đã thu hút gần 10.000 thí sinh từ nhiều tỉnh, thành phố và trường trung học phổ thông, đại học.

Năm 2025, mùa đầu tiên Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh và VNG phối hợp tổ chức, cuộc thi ghi nhận hơn 5.100 lượt đăng ký, với thí sinh nhỏ tuổi nhất 15 tuổi.

Năm nay, bên cạnh thời gian thi, hoạt động luyện tập trên nền tảng Code Tour được duy trì sau mùa giải. Cách tiếp cận này hướng tới việc biến quá trình rèn luyện thuật toán thành hoạt động liên tục, thay vì chỉ diễn ra trong khuôn khổ một cuộc thi.

Từ “viết code” đến làm chủ công cụ

Sự thay đổi của AI cũng đặt ra một cách nhìn khác về kỹ năng lập trình. Nếu trước đây khả năng viết mã là một trong những kỹ năng cốt lõi của lập trình viên, thì trong môi trường có AI hỗ trợ, người kỹ sư ngày càng phải đảm nhiệm nhiều hơn vai trò thiết kế và kiểm soát giải pháp.

AI có thể tạo ra mã theo yêu cầu, nhưng để đưa ra yêu cầu đúng, người dùng phải hiểu bài toán. Để đánh giá mã do AI tạo ra, người dùng phải có kiến thức chuyên môn. Và để lựa chọn giữa nhiều phương án do AI đề xuất, người dùng vẫn cần năng lực phân tích và tư duy thuật toán.

Vì vậy, việc AI hỗ trợ lập trình không làm giảm ý nghĩa của nền tảng thuật toán mà ngược lại, có thể khiến yêu cầu đối với nền tảng này trở nên rõ nét hơn.

Từ góc độ đào tạo, điều đó đòi hỏi sự kết hợp giữa kiến thức nền tảng và trải nghiệm thực tế. Nhà trường cung cấp kiến thức và phương pháp tư duy, trong khi doanh nghiệp có thể đưa vào những bài toán, quy trình và yêu cầu phát sinh từ thực tiễn.

Đây cũng là hướng hợp tác được Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh và VNG triển khai trong các hoạt động đào tạo. Trong năm 2026, hai bên phối hợp với Trường đại học Công nghệ thông tin tổ chức hai môn học liên quan phát triển game, với hơn 80 sinh viên tham gia.

Sinh viên được tiếp cận quy trình phát triển sản phẩm và làm việc với các đội ngũ đang triển khai sản phẩm thực tế. Đáng chú ý, ở năm thứ hai triển khai môn Phát triển kỹ năng Lập trình Game ứng dụng trong thực tế, sinh viên khóa trước tham gia hỗ trợ các khóa sau, tạo thêm môi trường trao đổi kinh nghiệm trong cộng đồng người học.

Bài toán dài hạn của đào tạo nhân lực công nghệ

AI đang làm thay đổi công việc của lập trình viên, nhưng chưa làm thay đổi yêu cầu căn bản đối với một kỹ sư: phải hiểu vấn đề mình đang giải quyết.

Trong bối cảnh công nghệ liên tục xuất hiện những công cụ mới, việc đào tạo nhân lực vì thế không thể chỉ chạy theo từng công nghệ hoặc ngôn ngữ lập trình. Những năng lực nền tảng như tư duy logic, thuật toán, giải quyết vấn đề và khả năng kiểm chứng vẫn cần được đặt ở vị trí trung tâm.

Bà Trần Xuân Ngọc Thảo, Giám đốc Nhân sự và Truyền thông VNG, cho rằng phát triển nguồn nhân lực công nghệ là bài toán dài hạn, cần sự đồng hành giữa nhà trường và doanh nghiệp.

Từ các cuộc thi chuyên môn đến hoạt động đào tạo, trải nghiệm thực tế, việc tạo ra môi trường để người học liên tục vận dụng kiến thức có thể góp phần thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và yêu cầu của thị trường lao động.

Trong làn sóng AI, câu hỏi đối với người học công nghệ vì thế không còn đơn thuần là “có thể viết code hay không”, mà ngày càng chuyển sang “có hiểu bài toán, thiết kế được lời giải và kiểm soát được công cụ hay không”.

Đó cũng là lý do những nền tảng tưởng như căn bản của lập trình vẫn giữ vai trò quan trọng trong quá trình chuẩn bị nguồn nhân lực cho một ngành công nghệ đang thay đổi rất nhanh.