Trí tuệ nhân tạo làm thay đổi tiêu chí tuyển dụng đối với sinh viên mới tốt nghiệp

Chiều 8/10, trong khuôn khổ Hội nghị quốc tế về hợp tác giáo dục trong kỷ nguyên số và Triển lãm giáo dục, công nghệ giáo dục (IECEE 2026) do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức, Trường đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV) phối hợp Công ty nghiên cứu Decision Lab công bố báo cáo Nâng tầm nhân lực Việt Nam 2026: Sinh viên ra trường liệu đã sẵn sàng để thành công trong một thế giới đầy cơ hội mới?

Trí tuệ nhân tạo trở thành năng lực phổ biến

Chia sẻ về báo cáo, ông Paul Julian Bennett, Giám đốc Điều hành khối Marketing và tuyển sinh, Trường đại học Anh Quốc Việt Nam, cho biết trong bảy nhóm năng lực được doanh nghiệp đánh giá, năng lực áp dụng công nghệ là nhóm duy nhất sinh viên mới tốt nghiệp cơ bản đáp ứng kỳ vọng. Tuy nhiên, có tới 94% nhà tuyển dụng cho biết đang đòi hỏi cao hơn về năng lực số và trí tuệ nhân tạo so với hai, ba năm trước.

Ông Paul Julian Bennett, Giám đốc Điều hành khối Marketing và tuyển sinh, Trường đại học Anh Quốc Việt Nam trình bày báo cáo (Ảnh: BUV)

Đáng chú ý, 83% doanh nghiệp cho biết trí tuệ nhân tạo đã hoặc đang bắt đầu làm thay đổi tiêu chí tuyển dụng đối với sinh viên mới tốt nghiệp. Tuy nhiên, chỉ 3% doanh nghiệp yêu cầu ứng viên có kỹ năng lập trình hoặc phân tích dữ liệu liên quan trí tuệ nhân tạo. Trong khi đó, 79% mong muốn cử nhân mới ra trường có thể sử dụng thành thạo các công cụ trí tuệ nhân tạo phổ biến hoặc biết đưa trí tuệ nhân tạo vào giải quyết những bài toán cụ thể của vị trí công việc.

Những con số này cho thấy yêu cầu của thị trường lao động đang dịch chuyển. AI không chỉ tạo ra nhu cầu về những nhân sự chuyên sâu về công nghệ, mà đang trở thành một năng lực ngày càng phổ biến trong nhiều vị trí việc làm.

Báo cáo cũng chỉ ra cả bảy năng lực con người đều được 74-86% nhà tuyển dụng coi là quan trọng, nhưng khi đánh giá cách cử nhân mới làm việc, sáu năng lực vẫn chưa đáp ứng kỳ vọng. Khoảng thiếu hụt lớn nhất nằm ở năng lực quản lý thời gian, với 26 điểm phần trăm; tiếp đến là năng lực giải quyết vấn đề với 23 điểm phần trăm. Các năng lực giao tiếp và thích ứng cũng có khoảng cách đáng kể, lần lượt là 12 và 11 điểm phần trăm. Đáng chú ý, riêng năng lực số của sinh viên mới tốt nghiệp được đánh giá cao hơn kỳ vọng của nhà tuyển dụng 3 điểm.

Điều này cho thấy, trong khi khả năng sử dụng công nghệ của người trẻ đang có những chuyển biến tích cực, công nghệ không thể thay thế những năng lực nền tảng để một người có thể làm việc hiệu quả.

Bà Sylvia Andhini Putri, Trưởng phòng khối Giáo dục, Decision Lab trình bày phương pháp luận của trưởng nhóm nghiên cứu. (Ảnh: BUV)

Tăng cơ hội trải nghiệm thực tế

Từ góc nhìn của người sử dụng lao động, Tiến sĩ Lê Quốc Vinh, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc Tập đoàn Truyền thông Lê (LE Group), cho rằng sinh viên cần được tiếp cận nhiều hơn với môi trường làm việc thực tế.

Theo ông, vấn đề trong doanh nghiệp không phải lúc nào cũng là những bài toán có đề bài rõ ràng như trong môi trường học tập. Trong quá trình vận hành, doanh nghiệp có thể phát sinh những tình huống bất ngờ. Để xử lý những tình huống này, người lao động cần trải nghiệm thực tế bên cạnh kiến thức chuyên môn.

Vì vậy, Tiến sĩ Lê Quốc Vinh khuyến khích sinh viên tìm mọi cơ hội để thực tập. Quá trình này không chỉ giúp sinh viên tích lũy kinh nghiệm mà còn giúp hiểu cách thức phối hợp, ứng xử với đồng nghiệp, người hướng dẫn và thích nghi với văn hóa doanh nghiệp.

Thực tế tại doanh nghiệp của ông cho thấy, khoảng 15 đến 20% người trẻ được tuyển dụng đến từ nguồn sinh viên thực tập. Những người đã có thời gian trải nghiệm trong doanh nghiệp thường thuận lợi hơn khi hòa nhập với môi trường làm việc.

Tiến sĩ Lê Quốc Vinh cho rằng việc thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tiễn cần có sự tham gia chủ động hơn của doanh nghiệp. Theo đó, doanh nghiệp không chỉ tuyển dụng mà có thể đồng hành cùng cơ sở giáo dục trong quá trình đào tạo, qua đó giúp nhà trường hiểu rõ hơn nhu cầu của thị trường lao động và góp phần định hướng chương trình đào tạo phù hợp.

Từ góc độ nhà tuyển dụng, bà Ngô Thị Ngọc Lan, Giám đốc Điều hành Navigos Search cho biết, qua quá trình nghiên cứu thị trường, phỏng vấn doanh nghiệp và người lao động, Navigos nhận thấy có sự khác biệt giữa kỳ vọng của doanh nghiệp và người lao động, nhất là với những người mới ra trường hoặc ít kinh nghiệm.

Theo Giám đốc Điều hành Navigos Search, bên cạnh chuyên môn và kinh nghiệm, doanh nghiệp quan tâm đến thái độ, khả năng giải quyết vấn đề và mức độ phù hợp với công việc. Trong đó, quản trị thời gian thực chất là khả năng lập kế hoạch, xác định việc quan trọng và sắp xếp công việc phù hợp.

Tiến sĩ Lê Quốc Vinh, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc Tập đoàn Truyền thông Lê (LE Group) chia sẻ tại tọa đàm. (Ảnh: BUV)

Về khả năng giải quyết vấn đề, bà Lan nhấn mạnh cần xác định đúng vấn đề trước khi tìm giải pháp. Người lao động cần biết tìm hiểu nguyên nhân, khai thác các nguồn thông tin, đặt câu hỏi và có tư duy phản biện, thay vì chỉ tiếp nhận thông tin rồi đưa ra ngay một giải pháp.

Ở góc độ giáo dục, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Anh, thành viên Hội đồng Quốc gia Giáo dục và Phát triển nhân lực, nguyên Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Nguyễn Tất Thành cho rằng, không nên nhìn nhận người trẻ theo một chiều rằng họ đều thiếu năng lực giải quyết vấn đề hay thiếu trách nhiệm. Thực tế, nhiều người trẻ năng động, có trách nhiệm và khả năng thích ứng tốt.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Anh, giáo dục cần chú trọng hơn việc hình thành năng lực giải quyết vấn đề, tinh thần trách nhiệm và khả năng tự học cho học sinh, sinh viên. Qua thực tế đào tạo và tuyển dụng, việc giao cho người học các nhiệm vụ, dự án gắn với giải quyết vấn đề có thể góp phần phát huy tính chủ động, sáng tạo và trách nhiệm.

Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Anh cho rằng Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đã chú trọng phát triển phẩm chất, năng lực và gắn kiến thức với thực tiễn. Vấn đề quan trọng là tăng cường kết nối giữa nhà trường và doanh nghiệp để người học có thêm cơ hội tiếp cận thực tế.

Theo bà, sự phối hợp cần được thực hiện từ hai phía: nhà trường chủ động kết nối, huy động doanh nghiệp tham gia quá trình đào tạo; doanh nghiệp cung cấp thông tin về nhu cầu, yêu cầu đối với nguồn nhân lực và có thể tham gia đóng góp cho chương trình, kiểm tra, đánh giá. Đồng thời, nhà trường cần bảo đảm chất lượng đầu ra về kiến thức, chuyên môn, khả năng làm việc và tinh thần trách nhiệm của người học.