Tìm kiếm giải pháp lâu dài cho cuộc xung đột ở Gaza

Hơn ba năm sau khi xung đột giữa Israel và phong trào Hamas bùng nổ ngày 7/10/2023, triển vọng hòa bình cho Dải Gaza vẫn còn xa vời với cục diện an ninh rối ren và những bất đồng sâu sắc chưa được hóa giải.

Mưa lũ, ngập lụt và nguy cơ gia tăng dịch bệnh đang đe dọa cuộc sống hàng triệu người dân ở Dải Gaza. Mùa đông lạnh giá sắp về, thực phẩm, thuốc men thiếu thốn và rác thải không được thu gom càng khiến cuộc khủng hoảng nhân đạo trở nên nghiêm trọng hơn.

Hơn một năm sau khi thỏa thuận ngừng bắn cùng kế hoạch hòa bình cho Gaza được Mỹ thúc đẩy đi vào thực thi, cuộc sống của người dân vẫn bấp bênh. Dù Hội đồng Hòa bình về Gaza từng công bố kế hoạch gồm 66 dự án trong các lĩnh vực như hạ tầng, giáo dục, y tế… nhằm khôi phục sự sống cho mảnh đất đã trải qua nhiều đau thương, một loạt vấn đề liên quan nguồn tài chính, mâu thuẫn quan điểm giữa các bên, câu chuyện quản trị hậu xung đột khiến hành trình tái thiết không dễ dàng.

Thế bế tắc chính trị chủ yếu nằm ở lộ trình rút quân và cơ chế quản lý an ninh tại Dải Gaza. Israel tiếp tục duy trì sự hiện diện an ninh quy mô lớn, trong khi phong trào Hamas chưa tiến hành giải giáp vũ khí. Việc cả hai bên không muốn chấp nhận rủi ro khi phải hành động trước đang phản ánh sự xói mòn lòng tin sâu sắc sau nhiều năm xung đột.

Hội đồng Hòa bình về Gaza mới đây lên tiếng chỉ trích các bên chưa thực hiện đầy đủ các cam kết trong kế hoạch hòa bình, làm chậm tiến trình triển khai kế hoạch. Ủy ban Quốc gia quản lý Gaza được thành lập hồi tháng 1/2026 để tiếp nhận quyền điều hành từ phong trào Hamas, song đến nay vẫn chưa thể hoạt động tại nơi này. Điều này cho thấy khoảng cách còn rất lớn giữa cam kết trên giấy tờ và hành động thực tế.

Những bất đồng về an ninh và kiểm soát lãnh thổ cũng khiến việc tiếp cận nhân đạo trở nên khó khăn. Đại diện Hội đồng Hòa bình về Gaza từng cho biết, việc đình chỉ phối hợp đưa hàng hóa của khu vực tư nhân vào Dải Gaza là không thể chấp nhận được. Cùng với đó, sự thiếu hụt tài chính của các tổ chức quốc tế cũng dẫn đến việc cắt giảm mạnh viện trợ cho người dân ở Gaza trước thềm mùa đông giá lạnh. Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) thông báo phải cắt giảm khoảng 30% mức hỗ trợ cho Gaza, ảnh hưởng trực tiếp tới 500.000 người. Hiện khoảng 200.000 người vẫn ở trong tình trạng khẩn cấp, cần được cứu trợ lương thực tức thì.

Trong hơn ba năm qua, cuộc chiến ở Dải Gaza đã kích hoạt một chuỗi phản ứng dây chuyền trên toàn khu vực. Xung đột nổ ra giữa Israel và lực lượng Hezbollah, căng thẳng Mỹ Iran, lực lượng Houthi tại Yemen tấn công các mục tiêu trên Biển Đỏ… đang đặt môi trường an ninh Trung Đông trong trạng thái căng thẳng thường trực. Với những mối mâu thuẫn đã kéo dài âm ỉ qua nhiều thế hệ, không dễ gì để đưa khu vực này thoát khỏi vòng lặp bế tắc của giao tranh-ngừng bắn-tái vũ trang.

Đạt thỏa thuận ngừng bắn là điều cần thiết, nhưng chưa đủ để dẫn tới hòa bình, ổn định cho Dải Gaza, khi sự nghi kỵ và thiếu tuân thủ các cam kết đang tồn tại. Những vấn đề cốt lõi như kiểm soát lãnh thổ, quản lý Gaza sau xung đột… cần được giải quyết thông qua con đường đối thoại, với việc các bên đi đến một thỏa thuận chính trị toàn diện và bảo đảm hài hòa lợi ích.

Trong bối cảnh người dân ở Dải Gaza đang cận kề một bờ vực thảm họa nhân đạo mới khi mùa đông khắc nghiệt đến gần, việc gạt bỏ những tính toán lợi ích, củng cố lòng tin để tìm kiếm giải pháp ổn định lâu dài cho khu vực là trách nhiệm của các bên liên quan và cả cộng đồng quốc tế.