Giá điện tại Đức lập đỉnh, chuyển đổi năng lượng châu Âu gặp khó

Lắp đặt một trụ điện gió tại bang Brandenburg (Đức). Ảnh: indiatimes.com

Đợt tăng giá điện tại Đức bắt nguồn từ sự suy giảm mạnh của sản lượng điện gió. Theo dữ liệu của Sở Giao dịch chứng khoán London (LSEG), kể từ cuối tháng 10-2026, sản lượng điện gió tại Đức liên tục thấp hơn mức cùng kỳ năm trước. Khi nguồn cung từ các trang trại điện gió giảm, doanh nghiệp điện lực phải tăng huy động điện khí để duy trì cân bằng cung - cầu. Do đó, sản lượng điện khí tại Đức trong hai tuần gần đây đã lên mức cao nhất kể từ đầu năm.

Sự thay đổi này diễn ra đúng thời điểm giá khí đốt tại châu Âu tăng mạnh, đẩy chi phí sản xuất điện lên cao. Giá điện tại Đức và giá khí đốt tham chiếu tại Hà Lan diễn biến cùng chiều, phản ánh mối liên hệ đã chi phối thị trường điện châu Âu trong nhiều năm. Cơ chế hình thành giá điện tại khu vực này cũng lý giải vì sao sự phụ thuộc vào khí đốt vẫn có thể khiến giá điện tăng mạnh, ngay cả khi năng lượng tái tạo đã chiếm tỷ trọng đáng kể trong cơ cấu nguồn cung.

Trên thị trường điện châu Âu, các nguồn phát điện thường được huy động theo thứ tự chi phí sản xuất. Điện gió và điện mặt trời có chi phí vận hành thấp nên được ưu tiên. Khi sản lượng từ hai nguồn này không đáp ứng đủ nhu cầu, các nhà máy điện khí được huy động để bù đắp lượng điện thiếu hụt. Trong cơ chế định giá cận biên, chi phí của nguồn điện đắt nhất cần huy động thường quyết định giá bán buôn trên thị trường. Cơ chế này giúp năng lượng tái tạo kéo giảm giá điện khi điều kiện thời tiết thuận lợi, nhưng cũng khiến thị trường nhạy cảm với giá nhiên liệu hóa thạch mỗi khi sản lượng điện gió và điện mặt trời suy giảm.

Áp lực lên an ninh năng lượng của Đức gia tăng khi các nguồn điện có khả năng hỗ trợ cân bằng hệ thống ở nhiều khu vực khác của châu Âu cũng đang suy yếu. Tại Bắc Âu, sản lượng thủy điện sau một đợt hạn hán kéo dài đã xuống mức thấp nhất trong nhiều năm và vẫn thấp hơn đáng kể so với mức trung bình hằng năm. Tình trạng thiếu hụt nguồn nước cũng ảnh hưởng đến sản lượng thủy điện tại lưu vực sông Danube, nơi sản lượng đã sụt giảm mạnh trong mùa hè và chưa phục hồi về mức thông thường.

Với khả năng điều chỉnh công suất tương đối linh hoạt, thủy điện vốn là nguồn dự phòng quan trọng của châu Âu. Các hồ chứa tại Bắc Âu và hệ thống đập thủy điện ở Trung Âu có thể tăng sản lượng phát điện khi nhu cầu tăng cao hoặc sản lượng điện gió suy giảm, qua đó hỗ trợ nguồn cung cho các thị trường lân cận. Tuy nhiên, khi điện gió tại Đức và thủy điện ở nhiều quốc gia châu Âu cùng suy giảm, khả năng hỗ trợ nguồn cung giữa các nước bị thu hẹp. Các nhà máy điện khí phải đảm nhận thêm vai trò cân bằng cung - cầu, kéo theo chi phí sản xuất điện tăng cao.

Theo giới quan sát, biến động trên thị trường năng lượng Đức đặt ra bài toán lớn đối với nỗ lực xây dựng hệ thống điện ổn định và hiệu quả của châu Âu trong quá trình chuyển đổi năng lượng. Nhiều năm qua, khu vực này tập trung mở rộng công suất điện gió và điện mặt trời nhằm giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và cắt giảm phát thải. Tuy nhiên, đầu tư phát triển nguồn năng lượng tái tạo chưa theo kịp yêu cầu đầu tư đồng bộ vào hạ tầng lưu trữ, truyền tải và những nguồn điện có khả năng điều chỉnh công suất.

Để khắc phục những bất cập này, châu Âu cần chuyển trọng tâm từ mở rộng công suất năng lượng tái tạo sang nâng cao khả năng vận hành linh hoạt của toàn hệ thống. Trước mắt, cần ưu tiên phát triển pin lưu trữ quy mô lớn, thủy điện tích năng và các công nghệ lưu trữ dài hạn, giúp lưu trữ điện khi nguồn cung dồi dào để sử dụng trong những thời điểm điện gió và điện mặt trời suy giảm. Việc nâng cấp mạng lưới truyền tải xuyên biên giới cũng cần thiết, cho phép các quốc gia chia sẻ nguồn điện hiệu quả hơn, giảm nguy cơ thiếu hụt cục bộ và hạn chế tình trạng lãng phí sản lượng điện tái tạo.

Bên cạnh hạ tầng, châu Âu cần duy trì cơ cấu nguồn điện đa dạng, kết hợp năng lượng tái tạo với những nguồn phát thải thấp có khả năng cung ứng ổn định như thủy điện và điện hạt nhân. Khí đốt vẫn có thể đảm nhận vai trò dự phòng trong giai đoạn chuyển tiếp, song cần giảm dần sự phụ thuộc vào loại nhiên liệu này. Đồng thời, các cơ chế giá điện linh hoạt, chương trình điều chỉnh phụ tải và chính sách khuyến khích doanh nghiệp điều chỉnh thời gian sử dụng điện cũng sẽ giúp giảm áp lực trong giờ cao điểm, nhất là khi nhu cầu điện ngày càng tăng do xe điện, trung tâm dữ liệu và quá trình điện khí hóa công nghiệp.