Tháo gỡ điểm nghẽn, mở rộng hợp tác thương mại Việt Nam-Nga

Nhiều lợi thế, không ít thách thức

Theo báo cáo nghiên cứu về thương mại Việt Nam-Nga giai đoạn 2025-2026 do Trung tâm Colaboratoria có trụ sở tại Saint Petersburg phối hợp Quỹ thúc đẩy phát triển hợp tác Nga-Việt “Truyền thống và Hữu nghị” vừa công bố, kim ngạch thương mại song phương giữa Việt Nam và Nga năm 2025 đạt khoảng 4,77 tỷ USD, tăng khoảng 4% so mức năm trước.

Kết quả này cho thấy trao đổi hàng hóa giữa hai nước tiếp tục được duy trì trong bối cảnh kinh tế và thương mại quốc tế có nhiều biến động, song so quy mô và tiềm năng của hai nền kinh tế, con số này vẫn còn khiêm tốn.

Báo cáo chỉ ra rằng, Việt Nam và Nga có cơ cấu kinh tế mang tính bổ trợ, tạo nền tảng thuận lợi để mở rộng trao đổi thương mại. Một trong những điều kiện thuận lợi quan trọng là Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh Kinh tế Á-Âu (EAEU), có hiệu lực từ năm 2016. Các ưu đãi thuế quan theo Hiệp định tạo lợi thế cạnh tranh cho nhiều nhóm hàng hóa, đồng thời mở ra cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận không chỉ thị trường Nga mà cả các nước thành viên Liên minh Kinh tế Á-Âu.

Bên cạnh đó, quan hệ chính trị tin cậy, các cơ chế hợp tác song phương và nhu cầu tăng cường kết nối kinh tế tạo nền tảng để hai nước thúc đẩy hoạt động thương mại, đầu tư.

Tuy nhiên, hoạt động giao thương vẫn đối mặt một số khó khăn. Những biến động của tình hình quốc tế và các biện pháp trừng phạt liên quan Nga tác động đến hoạt động thanh toán, bảo hiểm, vận tải và chuỗi cung ứng. Việc thanh toán quốc tế còn hạn chế về kênh và phương thức giao dịch.

Cùng với đó, khoảng cách địa lý, thời gian vận chuyển và chi phí logistics cũng là những yếu tố cần tính toán, nhất là đối với hàng nông sản, thực phẩm đòi hỏi điều kiện bảo quản và thời gian giao hàng.

Theo các chuyên gia, doanh nghiệp Việt Nam chưa khai thác hết tiềm năng của hệ thống phân phối tại Nga. Việc tiếp cận các chuỗi bán lẻ lớn, tìm kiếm nhà nhập khẩu uy tín, nắm bắt quy định kỹ thuật và thị hiếu tiêu dùng đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng.

Không ít doanh nghiệp còn thiếu thông tin thị trường, kinh nghiệm xây dựng thương hiệu và nguồn lực để duy trì hoạt động xúc tiến thương mại lâu dài. Đây cũng là những yếu tố khiến hàng hóa Việt Nam chưa có sự hiện diện tương xứng với tiềm năng tại thị trường Nga.

Đáng chú ý, dù trao đổi hàng hóa tiếp tục phục hồi, quy mô thương mại hiện tại giữa hai nước vẫn còn cách xa mục tiêu 15 tỷ USD vào năm 2030.

Theo báo cáo tính toán, để đạt mục tiêu 15 tỷ USD năm 2030, kim ngạch hai chiều cần tăng bình quân khoảng 25% mỗi năm trong giai đoạn 2025-2030, cao hơn đáng kể mức tăng hiện nay. Điều đó cũng cho thấy, hai nước cần tạo thêm những động lực tăng trưởng mới, thay vì chỉ dựa vào các mặt hàng và phương thức giao thương hiện có.

Tăng cường kết nối, hỗ trợ doanh nghiệp

Trả lời phỏng vấn phóng viên Báo Nhân Dân thường trú tại Nga, Tham tán thương mại Việt Nam tại Nga Dương Hoàng Minh cho biết, trao đổi hàng hóa giữa hai nước đang có những chuyển biến tích cực. Trong 9 tháng đầu năm 2026, kim ngạch thương mại song phương đạt khoảng 4,1 tỷ USD, tăng 12,9% so cùng kỳ năm trước.

Theo ông Dương Hoàng Minh, doanh nghiệp Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để tiếp cận thị trường Nga. Ưu đãi thuế quan từ Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam-Liên minh Kinh tế Á-Âu, cùng các tuyến vận tải biển và đường sắt, tạo cơ sở để hàng hóa hai nước lưu thông thuận lợi hơn.

Ông Dương Hoàng Minh trao đổi với đại diện phía Nga. (Ảnh: THANH THỂ)

Hiện nay, tuyến vận tải biển trực tiếp giữa Việt Nam và Nga đã được khai thác, kết nối các cảng Hải Phòng, Thành phố Hồ Chí Minh với Vladivostok. Thời gian vận chuyển hàng hóa từ Việt Nam đến Vladivostok chỉ còn hơn 10 ngày.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp hai nước có thể sử dụng các tuyến đường sắt liên vận quốc tế, kết nối Việt Nam qua Trung Quốc đến Nga, hoặc qua Trung Quốc, Kazakhstan rồi đến Nga.

Việc khôi phục và mở rộng các đường bay trực tiếp cũng góp phần thúc đẩy giao lưu thương mại, du lịch và kết nối doanh nghiệp. Nga vừa áp dụng chính sách miễn thị thực cho công dân Việt Nam nhập cảnh vào Liên bang Nga với thời gian lưu trú tối đa 30 ngày.

Về những giải pháp nhằm thúc đẩy kim ngạch thương mại giữa Việt Nam và Nga, một trong những nhiệm vụ được Thương vụ Việt Nam tại Nga chú trọng là hỗ trợ hàng hóa Việt Nam tiếp cận hệ thống phân phối sở tại.

Thương vụ đã làm việc với các hệ thống bán lẻ lớn như Auchan, Metro, X5 và Magnit, đồng thời kết nối các nhà cung cấp Việt Nam với đối tác Nga. Việc đưa sản phẩm vào những hệ thống phân phối này sẽ giúp hàng Việt Nam mở rộng khả năng tiếp cận người tiêu dùng, xây dựng thương hiệu và từng bước gia tăng thị phần.

Thực tế, nhiều mặt hàng Việt Nam như cà-phê, thủy sản, rau quả, gia vị và thực phẩm chế biến có khả năng đáp ứng nhu cầu của thị trường Nga. Các hội chợ, triển lãm chuyên ngành cũng là kênh xúc tiến hiệu quả, giúp doanh nghiệp giới thiệu sản phẩm, tìm kiếm nhà nhập khẩu và nắm bắt thị hiếu tiêu dùng.

Bên cạnh thương mại hàng hóa, hợp tác đầu tư giữa hai nước cũng có những bước phát triển đáng chú ý.

Ông Dương Hoàng Minh phát biểu tại một sự kiện về xuất nhập khẩu ở Moskva. (Ảnh: THANH THỂ)

Ông Phạm Văn Trình, Chủ tịch Công ty cổ phần Tín Thành Đạt chuyên xuất khẩu cà-phê, cho rằng Nga là thị trường có triển vọng đối với các sản phẩm nông sản và thực phẩm Việt Nam.

Qua việc tham gia các hội chợ chuyên ngành, doanh nghiệp có thêm cơ hội tiếp xúc với đối tác, giới thiệu sản phẩm và tìm hiểu nhu cầu thực tế. Theo ông Phạm Văn Trình, vận tải hiện không còn là trở ngại lớn nhất; điều quan trọng là doanh nghiệp cần tìm được khách hàng, xây dựng mạng lưới phân phối và có chiến lược phát triển thị trường lâu dài.

Trong thời gian tới, Thương vụ Việt Nam tại Nga sẽ tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tham gia nhiều hơn các hội chợ, triển lãm chuyên ngành tại Nga.

Theo ông Dương Hoàng Minh, doanh nghiệp không nên chỉ tham gia một lần mà cần duy trì hiện diện tại các hội chợ, triển lãm trong nhiều năm liên tiếp.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp Việt Nam nên xem xét thành lập văn phòng đại diện hoặc mở công ty tại Nga. Điều này giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc kiểm soát hoạt động xuất khẩu, phân phối và tiêu thụ sản phẩm tại thị trường sở tại, đồng thời xây dựng chỗ đứng lâu dài cho hàng hóa Việt Nam.

Đặc biệt, doanh nghiệp Việt Nam cần chú trọng phát triển các sản phẩm có thương hiệu. Việt Nam đã trở thành một trong những quốc gia có thế mạnh xuất khẩu nông sản trên thế giới. Tuy nhiên, cần chuyển từ tăng trưởng về số lượng sang nâng cao chất lượng, gia tăng giá trị sản phẩm và xây dựng thương hiệu. Qua đó, không chỉ nâng cao giá trị xuất khẩu mà còn cải thiện thu nhập cho doanh nghiệp và người sản xuất Việt Nam.

Thời gian qua, Chính phủ và các cơ quan chức năng hai nước, trong đó có Đại sứ quán Việt Nam và Thương vụ Việt Nam tại Nga, đã tích cực phối hợp tháo gỡ nhiều khó khăn cho doanh nghiệp. Chẳng hạn, cách đây vài năm, hoạt động hàng không trực tiếp giữa hai nước gần như bị gián đoạn, nhưng đến nay nhiều đường bay đã được khôi phục, lượng khách đi lại giữa hai nước tăng lên đáng kể.

Theo số liệu mới nhất mà Thương vụ có, trong 10 tháng đầu năm 2026, Việt Nam đã đón khoảng 1,25 triệu lượt khách du lịch Nga. Lượng khách Việt Nam sang Nga cũng khá đông. Hoạt động này không chỉ thúc đẩy du lịch mà còn đóng góp vào tăng trưởng thương mại dịch vụ giữa hai nước.

Theo ông Dương Hoàng Minh, thanh toán vẫn là vấn đề cần tiếp tục được quan tâm tháo gỡ. Việc giao dịch qua các kênh ngân hàng còn hạn chế, trong khi doanh nghiệp cần những phương thức thanh toán ổn định, thuận tiện và phù hợp điều kiện thực tế.

Đánh giá về mục tiêu hai nước nâng kim ngạch thương mại song phương lên 15 tỷ USD vào năm 2030, ông Dương Hoàng Minh cho rằng, hoàn toàn có thể thực hiện được. Kết quả phụ thuộc rất nhiều vào nỗ lực của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam và Nga.

Mở rộng hiện diện tại thị trường Nga

Bà Anastasia Sayanok, Chủ tịch Ủy ban phụ trách hợp tác với Việt Nam thuộc Hiệp hội các nhà xuất khẩu và nhập khẩu Nga nhấn mạnh, hiện nay, đối với Nga, Việt Nam là một đối tác lớn.

Phía Nga đã và đang tiếp tục xây dựng cơ sở hạ tầng cần thiết nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường Nga, cũng như doanh nghiệp Nga thâm nhập thị trường Việt Nam.

Bà Anastasia Sayanok, Chủ tịch Ủy ban phụ trách hợp tác với Việt Nam thuộc Hiệp hội các nhà xuất khẩu và nhập khẩu Nga. (Ảnh: THANH THỂ)

Về cơ hội dành cho doanh nghiệp Việt Nam tại Nga, bà Anastasia Sayanok nhấn mạnh, thị trường tiêu dùng Nga rất cởi mở và có thiện cảm với hàng hóa Việt Nam. Các hệ thống bán lẻ của Nga, đặc biệt là những chuỗi bán lẻ quy mô toàn quốc, rất sẵn sàng đón nhận hàng hóa Việt Nam. Họ thậm chí còn bố trí những quầy hàng, khu vực trưng bày riêng dành cho sản phẩm Việt Nam.

Vì vậy, theo bà Anastasia Sayanok, nhóm hàng tiêu dùng nhanh, có thể được phân phối thông qua hệ thống bán lẻ của Nga, là một lĩnh vực rất đáng quan tâm.

Một hướng đi khác, theo Chủ tịch Ủy ban phụ trách hợp tác với Việt Nam thuộc Hiệp hội các nhà xuất khẩu và nhập khẩu Nga, là thành lập các doanh nghiệp liên doanh.

Bà phân tích, tại Nga đang triển khai tích cực các chương trình thu hút đầu tư nước ngoài, đồng thời có các khu kinh tế đặc biệt. Doanh nghiệp Việt Nam có thể lựa chọn lĩnh vực phù hợp, triển vọng để đầu tư xây dựng cơ sở sản xuất tại đây.

Trong bối cảnh hàng hóa Việt Nam được người tiêu dùng Nga ưa chuộng, doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể phát triển hoạt động sản xuất tại Nga và tận dụng những điều kiện ưu đãi dành cho nhà đầu tư.

Điều quan trọng đối với quan hệ Việt-Nga hiện nay là chuyển hóa nền tảng hữu nghị, tin cậy chính trị và nguồn vốn con người được vun đắp qua nhiều thập niên thành những hình thức hợp tác kinh tế mới. Hợp tác không chỉ giới hạn ở các lĩnh vực truyền thống mà cần mở rộng sang công nghệ, đầu tư, phát triển cơ sở sản xuất, kinh tế số và liên kết giữa các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Ông Nguyễn Quốc Hùng, Giám đốc Quỹ “Truyền thống và Hữu nghị”

Nhận định ở thời điểm hiện tại, thị trường Nga là một thị trường “phức tạp”, có mức độ cạnh tranh rất cao và đặc biệt khắt khe về giá cả, bà Anastasia Sayanok cho rằng, dù hàng hóa Việt Nam có lợi thế được người tiêu dùng Nga ưa chuộng, thách thức lớn đối với các đối tác Việt Nam vẫn là phải nghiên cứu thị trường thật kỹ lưỡng, xác định rõ phân khúc khách hàng, mô hình định giá, phương án logistics và hiểu rõ đối tác của mình tại Nga là ai.

Nói cách khác, theo bà Anastasia Sayanok, hiện nay Nga không phải là thị trường để doanh nghiệp có thể nhanh chóng đưa hàng sang bán và thu lợi nhuận ngay. Đây là thị trường đòi hỏi chiến lược dài hạn và nguồn ngân sách đầu tư đáng kể.

“Chúng tôi luôn khuyến nghị doanh nghiệp nên thành lập văn phòng đại diện tại Nga hoặc hợp tác với đối tác độc quyền tại thị trường này”, bà Anastasia Sayanok cho biết.

Cũng theo bà, đó phải là đối tác có đủ năng lực và khả năng quản lý các quy trình hoạt động tại Nga, hiểu rõ cần xây dựng hệ thống phân phối thông qua những kênh bán hàng nào, lựa chọn danh mục sản phẩm ra sao và triển khai mô hình định giá như thế nào cho phù hợp.

Về mục tiêu của hai nước đưa kim ngạch thương mại song phương lên 15 tỷ USD vào năm 2030, bà Anastasia Sayanok cho rằng, đây là một con số hoàn toàn khả thi. Bà cũng nhấn mạnh, tiềm năng hợp tác hiện có giữa Việt Nam và Nga vẫn chưa được khai thác hết.

Bà cũng muốn nhấn mạnh vai trò của cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Nga. Hiện nay, đại diện Thương vụ tiếp tục tăng cường cung cấp thông tin cho doanh nghiệp về cách thức triển khai hoạt động kinh doanh đúng hướng, giúp doanh nghiệp tránh những sai lầm không đáng có.