Tập trung nguồn lực phát triển công nghệ dùng chung

Phân biệt phần lõi với nhu cầu ứng dụng

Trợ lý ảo ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) được đề xuất tại Thái Nguyên, Điện Biên, Nghệ An, Cần Thơ, Cà Mau, Tây Ninh và Đắk Lắk. Nhiều địa phương cùng quan tâm thiết bị bay không người lái (UAV) phục vụ giám sát rừng, sản xuất nông nghiệp, quản lý đất đai, đô thị, cứu hộ, cứu nạn. Dữ liệu y tế, camera AI, bản sao số và dữ liệu không gian cũng có trong nhiều hồ sơ. Nhu cầu ứng dụng đã rõ, nhưng nếu mỗi địa phương xây một hệ thống khép kín, nguồn lực và dữ liệu sẽ bị chia nhỏ.

Tại hội nghị giao ban ngày 18/9, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân yêu cầu khẩn trương xử lý tình trạng trùng lặp, phân định rõ nhiệm vụ nghiên cứu, phát triển, ứng dụng và mua sắm công nghệ. Nhiệm vụ phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, lấy doanh nghiệp làm hạt nhân, có sự tham gia của viện nghiên cứu, trường đại học. Với nhu cầu chung của nhiều địa phương, Bộ Khoa học và Công nghệ định hướng hình thành nhiệm vụ quy mô lớn để tập trung nguồn lực.

Kết quả rà soát cho thấy, các đề xuất sử dụng cùng một loại công nghệ vẫn có nội dung và mục tiêu khác nhau. Với camera AI, Thành phố Hà Nội đề xuất nghiên cứu, chế tạo nền tảng đa dụng, trong khi một số địa phương tập trung ứng dụng phục vụ an ninh, giao thông hoặc quản lý đô thị.

Với UAV, phần lớn đề xuất hướng tới sử dụng thiết bị thương mại, gắn cảm biến để chụp và xử lý ảnh, một số tập trung phát triển công nghệ lõi. Việc xác định trùng lặp vì thế cần xem xét cụ thể nội dung công nghệ, sản phẩm và phạm vi sử dụng của từng nhiệm vụ.

Điện Biên lựa chọn thử nghiệm có kiểm soát từ ba đến năm mô hình ứng dụng UAV trong nông nghiệp, logistics, y tế và đo đạc bản đồ số, dự tính khoảng 6.000 chuyến bay. Qua thử nghiệm, tỉnh sẽ đánh giá hiệu quả của công nghệ trong giải quyết từng nhu cầu cụ thể, làm cơ sở xem xét nhân rộng.

Ở lĩnh vực y tế, một số địa phương cùng đề xuất xây dựng kho dữ liệu ảnh, huấn luyện mô hình thị giác máy tính và triển khai bệnh án điện tử. Nếu dữ liệu tiếp tục nằm riêng tại từng bệnh viện hoặc từng tỉnh, khả năng tập hợp mẫu cho huấn luyện và kiểm chứng mô hình AI sẽ bị hạn chế. Giải pháp phù hợp là thống nhất tiêu chuẩn, hình thành không gian dữ liệu có thể kết nối, dùng chung, đồng thời từng địa phương lựa chọn bài toán khám, chữa bệnh cần ưu tiên.

Một số địa phương đã gắn đề xuất với lợi thế và năng lực riêng. Quảng Trị hướng tới chuỗi công nghệ từ thạch anh đến vật liệu silicon, Ninh Bình quan tâm bản sao số di sản quốc gia hay Bắc Ninh tập trung đóng gói, kiểm thử vi mạch. Các đề xuất này cần được đặt trong chuỗi giá trị rộng hơn để xác định phần việc địa phương có thể đảm nhiệm, khả năng liên kết với doanh nghiệp và đầu ra sản phẩm.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, trước khi phê duyệt cần làm rõ công nghệ, sản phẩm tương tự đã có hay chưa; có thể mua, thuê, nhận chuyển giao hoặc dùng chung hay không. Việc thẩm định cần xác định sản phẩm, chỉ tiêu kỹ thuật, mức độ nội địa hóa, địa chỉ tiếp nhận và phương án thương mại hóa. Những nội dung này giúp lựa chọn đúng phần cần nghiên cứu, tránh dành kinh phí phát triển công nghệ cho ứng dụng thông thường.

Tập trung nguồn lực nghiên cứu, tạo thuận lợi cho các địa phương

Từ 113 đề xuất của địa phương, Bộ Khoa học và Công nghệ đưa ra phương án tổ chức nhiệm vụ theo ba tầng. Tầng thứ nhất gồm các bài toán quốc gia, liên vùng và công nghệ lõi khó, cần tập hợp thành nhiệm vụ cấp quốc gia. Tầng thứ hai là công nghệ chung được kiểm chứng tại nhiều địa bàn, do bộ, ngành điều phối. Tầng thứ ba là ứng dụng công nghệ đã hoàn thiện, do địa phương chủ động quyết định và triển khai.

Theo cách tổ chức này, phần công nghệ lõi được tập trung nguồn lực phát triển và kiểm chứng thực tế, từng địa phương bổ sung dữ liệu, quy trình và tính năng phù hợp với nhu cầu sử dụng.

Việc xây dựng kho dữ liệu dùng chung tại Nghệ An cũng cho thấy cách kết hợp nền tảng thống nhất với trách nhiệm của từng đơn vị. Kho dữ liệu được triển khai theo kiến trúc dữ liệu quốc gia và của tỉnh, kết nối sổ tay điều hành iNgheAn, nền tảng điều hành thời gian thực và cổng dữ liệu mở.

Đến nay, 8/10 lĩnh vực đã hình thành kho dữ liệu đơn vị với 158 tập dữ liệu, kho cấp tỉnh ghi nhận 138 tập dữ liệu thuộc 31 danh mục. Tỉnh thống nhất kiến trúc và nền tảng công nghệ, còn đơn vị tạo lập chịu trách nhiệm cập nhật, bảo đảm chất lượng dữ liệu.

Ông Nguyễn Minh Đức, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Dịch vụ An ninh mạng, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, Giám đốc điều hành CyRadar cho rằng, khâu đặt hàng cần tách rõ công nghệ lõi và ứng dụng mở rộng. Nền tảng nên được thiết kế theo kiến trúc mở, có giao diện lập trình để địa phương tích hợp chức năng đặc thù. Hợp đồng cần quy định khả năng chuyển dữ liệu theo định dạng chuẩn mở, giúp cơ quan sử dụng tránh phụ thuộc vào một nhà cung cấp.

Theo ông Đức, kiến trúc thống nhất cần đi cùng phân định trách nhiệm quản trị dữ liệu. Hệ thống phải bảo đảm an toàn thông tin theo cấp độ từ khâu thiết kế, có biện pháp hạn chế sự cố lan truyền giữa các ứng dụng. Đề xuất mới cần được đối chiếu với nền tảng quốc gia đã có để tận dụng phần dùng chung, dành nguồn lực cho chức năng còn thiếu.

Tại Diễn đàn Chuyển đổi số quốc gia, Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia Trần Duy Ninh lưu ý việc tuân thủ Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số vẫn dành không gian cho địa phương sáng tạo, phát triển giải pháp phù hợp đặc thù. Để phát triển công nghệ dùng chung, các nhóm nghiên cứu và doanh nghiệp còn cần hạ tầng thử nghiệm đủ năng lực.

Theo kế hoạch triển khai Quyết định số 1483/QĐ-TTg, mục tiêu đến năm 2030 là nâng cấp, đầu tư mới và đưa vào vận hành tối thiểu tám phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia, bốn trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm quốc gia. Bộ Khoa học và Công nghệ dự tính xây dựng nền tảng số quản lý thông tin, kết nối và hỗ trợ khai thác dùng chung hệ thống, bắt đầu vận hành từ quý II/2027.

Cơ chế quản lý đang chuyển sang gói công việc và mốc đánh giá. Mỗi gói xác định mục tiêu, sản phẩm, kinh phí và thời hạn. Kết quả tại từng mốc là căn cứ cấp kinh phí cho giai đoạn tiếp theo, nhiệm vụ không đạt yêu cầu phải được xem xét điều chỉnh hoặc dừng, nguồn lực được điều chuyển phù hợp.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định nhấn mạnh, nhiệm vụ cần được theo dõi bằng các chỉ số về mức độ sẵn sàng công nghệ, sở hữu trí tuệ, tỷ lệ nội địa hóa, vốn ngoài ngân sách và doanh thu. Kết quả chương trình được đánh giá qua công nghệ lõi được làm chủ, sản phẩm được thị trường tiếp nhận, doanh nghiệp công nghệ hình thành, công nghệ nhập khẩu được thay thế và bài toán thực tế được giải quyết, thay vì số lượng đề tài hay mức giải ngân.

Mô hình dùng chung cần xác định phần việc của mỗi chủ thể từ đầu. Bộ, ngành lựa chọn bài toán và tổ chức kêu gọi đề xuất công khai. Địa phương xác định nhu cầu, tạo điều kiện thử nghiệm và sử dụng sản phẩm. Doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học tham gia từ sớm, làm rõ sản phẩm đầu ra, công nghệ lõi, nguồn lực và địa chỉ ứng dụng. Những nội dung chung có thể được tập hợp thành nhiệm vụ quốc gia hoặc liên vùng, phần ứng dụng cụ thể do địa phương lựa chọn và triển khai. Cách làm này giúp tập trung nguồn lực nghiên cứu, đồng thời tạo thuận lợi để các địa phương sử dụng những sản phẩm đã qua kiểm chứng.