Tạo “cú hích” đột phá cho nguồn nhân lực chất lượng cao

Ưu tiên đầu tư phát triển các ngành khoa học chiến lược

Mùa tuyển sinh đại học năm 2026 ghi nhận một điểm nhấn đáng chú ý khi số lượng thí sinh đăng ký vào các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM) tăng mạnh. Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo, cả nước có hơn 1,2 triệu thí sinh đăng ký dự thi tốt nghiệp trung học phổ thông. Trong đó, hơn 874.000 thí sinh đã đăng ký xét tuyển đại học trên hệ thống tuyển sinh chung với hơn 7,1 triệu nguyện vọng. Đáng chú ý, có tới 467.590 thí sinh đăng ký vào các ngành STEM, chiếm khoảng 53,4% tổng số thí sinh đăng ký xét tuyển. Hơn một phần ba lựa chọn các ngành được Nhà nước ưu tiên đầu tư phát triển nhằm đáp ứng nhu cầu nhân lực trong giai đoạn mới.

Sinh viên thực hành tại phòng thí nghiệm Trường Đại học Khoa học tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội). Ảnh: Giang Huy

Riêng lĩnh vực máy tính và công nghệ thông tin tiếp tục giữ sức hút lớn với 154.016 thí sinh đăng ký và hơn 415.000 nguyện vọng. Trong khi đó, lĩnh vực khoa học tự nhiên có hơn 43.700 thí sinh đăng ký với gần 63.800 nguyện vọng. Đối với 15 nhóm ngành thuộc diện được hưởng chính sách học bổng theo Nghị định số 179/2026/NĐ-CP, có 331.693 thí sinh đăng ký, tương đương gần 38% tổng số thí sinh xét tuyển, với hơn 1,29 triệu nguyện vọng, chiếm khoảng 18% tổng số nguyện vọng.

Một trong những lý do quan trọng để có sự thay đổi trong việc đăng ký nguyện vọng của thí sinh chính là việc Chính phủ ban hành Nghị định số 179/2026/NĐ-CP quy định chế độ học bổng đối với 111 ngành đào tạo thuộc 15 nhóm ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược. Theo Nghị định này, tùy theo bậc học, chương trình đào tạo, sinh viên, học viên đáp ứng điều kiện sẽ hưởng các mức hỗ trợ khác nhau: Từ 3,7 đến 5,5 triệu đồng/tháng với đại học; từ 5,5 đến 7,4 triệu đồng/tháng với thạc sĩ; từ 7,4 đến 8,4 triệu đồng/tháng với nghiên cứu sinh trình độ tiến sĩ.

Quyết tâm xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng cao

Đánh giá về những chuyển biến của mùa tuyển sinh năm nay, GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho rằng, sự gia tăng số lượng thí sinh lựa chọn các ngành khoa học chiến lược là tín hiệu rất đáng khích lệ. Bởi, khoa học tự nhiên, toán học, thống kê và kỹ thuật là nền tảng để phát triển trí tuệ nhân tạo, công nghệ bán dẫn, vật liệu mới, năng lượng, công nghệ sinh học và nhiều lĩnh vực công nghệ chiến lược khác. Kết quả bước đầu cho thấy, nhận thức của học sinh và phụ huynh về vai trò của khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học đang có sự thay đổi rõ nét.

“Sự thay đổi này đến từ nhiều yếu tố như chính sách học bổng, cơ chế hỗ trợ người học, triển vọng nghề nghiệp, nhu cầu nhân lực của thị trường lao động cũng như công tác hướng nghiệp ngày càng được chú trọng”, GS.TS Nguyễn Tiến Thảo nhận định.

Đồng quan điểm, PGS.TS Nguyễn Phú Khánh, Phó Tổng Giám đốc Đại học Phenikaa cho rằng, việc Nhà nước dành nguồn lực đầu tư cho đào tạo nhân lực khoa học, công nghệ thể hiện quyết tâm xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng cao phục vụ phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Điểm đáng mừng là chính sách mới không chỉ góp phần thu hút học sinh giỏi theo học các ngành STEM trong nước mà còn bảo đảm tính công bằng trong tiếp cận cơ hội học tập, khi học sinh trường công lập và ngoài công lập đều có cơ hội thụ hưởng chính sách như nhau.

Ghi nhận thực tế, nhiều phụ huynh đã thay đổi định hướng cho con em sau khi các chính sách mới được ban hành. Ông Nguyễn Hải Anh (phường Láng, Hà Nội) cho biết, trước đây gia đình từng dự định cho con du học châu Âu để theo học ngành bán dẫn. Tuy nhiên, sau khi tìm hiểu các chính sách hỗ trợ của Chính phủ, gia đình quyết định để con đăng ký vào các trường đại học hàng đầu trong nước.

“Tôi tin rằng với chủ trương đúng đắn, sự đầu tư bài bản và chính sách trọng dụng nhân tài, ngày càng nhiều học sinh giỏi sẽ lựa chọn học tập trong nước thay vì tìm kiếm cơ hội ở nước ngoài”, ông Nguyễn Hải Anh chia sẻ.

Bên cạnh chính sách học bổng, Bộ Giáo dục và Đào tạo đồng thời ban hành nhiều quy định nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực khoa học, công nghệ. Đơn cử, tại Thông tư số 54/2026/TT-BGDĐT về chuẩn chương trình đào tạo các trình độ của giáo dục đại học có nêu rõ: Chương trình đào tạo đại học phải bảo đảm chuẩn đầu ra về năng lực số, kiến thức và kỹ năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo, năng lực ngoại ngữ, khả năng thích ứng và học tập suốt đời. Đối với trình độ thạc sĩ, chuẩn đầu ra nhấn mạnh năng lực nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, ứng dụng và phát triển tri thức. Với trình độ tiến sĩ, yêu cầu được nâng lên ở năng lực nghiên cứu độc lập, đề xuất công nghệ hoặc giải pháp mới, có công bố khoa học hoặc sản phẩm ứng dụng từ kết quả nghiên cứu, đồng thời có khả năng hướng dẫn nghiên cứu và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Từ các chính sách học bổng, cơ chế hỗ trợ người học đến đổi mới chuẩn chương trình đào tạo, giáo dục đại học đang được định hướng mạnh mẽ theo yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đây không chỉ là giải pháp thu hút nhân tài mà còn là bước đi quan trọng nhằm xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.