Tăng tốc trong cuộc đua giành chủ quyền số

Với việc chính thức công bố “Gói chủ quyền công nghệ châu Âu”, EU đẩy mạnh các biện pháp mang tính chiến lược nhằm nâng cao năng lực của châu lục trong các lĩnh vực công nghệ then chốt và xây dựng một tương lai số bền vững hơn.

“Gói chủ quyền công nghệ châu Âu” vừa được Ủy ban châu Âu (EC) công bố liên quan hàng loạt các công nghệ cốt lõi gồm bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây và nguồn mở. Với hai đề xuất lập pháp quan trọng: Đạo luật Chip 2.0 (Chips Act 2.0), Đạo luật Phát triển Điện toán đám mây và AI, đi kèm Chiến lược Nguồn mở cùng Lộ trình Chiến lược Kỹ thuật số hóa, Ứng dụng AI trong ngành năng lượng, chuỗi biện pháp của EU được kỳ vọng sẽ hiện thực hóa tham vọng biến châu Âu thành một “Lục địa AI”.

Sự “thức tỉnh” về việc phải làm chủ công nghệ lõi diễn ra trong bối cảnh EU vẫn phụ thuộc quá nhiều vào các nhà cung cấp ngoài khối về công nghệ số cốt lõi, giữa lúc nhu cầu về năng lượng tính toán đang tăng phi mã theo làn sóng bùng nổ của AI.

Một thời gian dài gần như châu Âu chấp nhận sự thống trị của các “ông lớn” công nghệ Mỹ trong mọi khâu của hệ sinh thái số, từ phần mềm, hạ tầng đến lưu trữ dữ liệu. Sự phụ thuộc này không chỉ đem đến những rủi ro mang tính chiến lược mà còn kéo theo những thiệt hại về kinh tế.

Các doanh nghiệp châu Âu hiện chi tới 264 tỷ euro mỗi năm cho phần mềm và dịch vụ đám mây của Mỹ, chiếm phần lớn tổng chi tiêu và tăng đều theo thời gian. Không dừng lại ở chi phí, vấn đề còn nằm ở bảo mật và chủ quyền dữ liệu. Các đạo luật ngoài lãnh thổ của Mỹ cho phép chính quyền nước này yêu cầu các công ty công nghệ cung cấp dữ liệu người dùng, đặt ra thách thức lớn đối với quyền riêng tư và an ninh thông tin của châu Âu. Bên cạnh đó, nguy cơ gián đoạn dịch vụ đám mây, từng bị xem là khó xảy ra, nay đã trở nên hiện hữu hơn trong bối cảnh căng thẳng quốc tế gia tăng.

Những biến động khó lường của tình hình quốc tế gần đây khiến châu Âu xác định cần phải nhanh chóng giành lại chủ quyền số. Các nhà hoạch định chính sách và chuyên gia của châu lục nhận thấy, nếu không hành động nhanh chóng, châu Âu sẽ bị tụt hậu, đối mặt với rủi ro về chi phí, dữ liệu và cả an ninh chiến lược trong bối cảnh địa chính trị ngày càng bất ổn.

Sau nhiều năm phụ thuộc sâu vào các tập đoàn công nghệ Mỹ, châu Âu đang dần chuyển từ hợp tác sang tự chủ công nghệ. Gói chính sách mới công bố đánh dấu một bước chuyển dịch mang tính bước ngoặt trong tư duy tiếp cận công nghệ của EU nhằm xóa bỏ các điểm nghẽn phụ thuộc mang tính cấu trúc.

Chủ tịch EC Ursula von der Leyen nhấn mạnh: “Chúng ta không thể tiếp tục phụ thuộc vào các đối tác bên ngoài đối với những công nghệ quyết định sự vận hành của hệ thống bệnh viện, sự ổn định của mạng lưới năng lượng và tính bảo mật của các dịch vụ công ích. Đây là câu chuyện về bảo vệ công dân, bảo vệ lợi ích cốt lõi và quyền tự quyết của châu Âu”.

EU đang chuyển mạnh sang cách tiếp cận đặt an ninh công nghệ, chủ quyền số và năng lực phòng thủ lên hàng đầu. Đây là tín hiệu cho thấy cạnh tranh công nghệ giữa châu Âu và Mỹ có thể gia tăng trong các lĩnh vực hạ tầng số có ý nghĩa chiến lược. Xác định không thể tiếp tục đóng vai trò là khách hàng của các nhà cung cấp giải pháp số lớn toàn cầu, EU đang xây dựng nguyên tắc “ưu tiên châu Âu” trong phát triển công nghệ, đặc biệt trong đấu thầu và mua sắm công của các quốc gia thành viên trong khối.

Không muốn nhường sân chơi số cho các cường quốc khác, EU đang thúc đẩy hạ tầng số độc lập, tăng năng lực cạnh tranh công nghệ và củng cố an ninh dữ liệu của châu Âu. Thời gian tới, EC dự kiến phát động một chiến dịch kêu gọi đầu tư và xây dựng các siêu nhà máy AI. Cơ quan này

sẽ tiến hành tham vấn sâu rộng với các quốc gia thành viên, Nhóm Ngân hàng Đầu tư châu Âu (EIB) cùng các bên liên quan nhằm thiết lập một quỹ góp vốn cổ phần quy mô lớn, tạo nguồn lực tài chính vững mạnh phục vụ tham vọng làm chủ công nghệ số của châu Âu.