Tân Trào - từ mùa Thu lịch sử đến hành trình mới

Du khách nghe giới thiệu về đình Tân Trào, nơi diễn ra Quốc dân Đại hội trong hai ngày 16 và 17/8/1945.

Nơi những quyết định lịch sử được đưa ra

Những ngày tháng Tám, con đường dẫn vào Khu di tích quốc gia đặc biệt Tân Trào rợp bóng cây xanh. Dòng người nối nhau về lán Nà Nưa, đình Tân Trào, cây đa Tân Trào, đình Hồng Thái... Có những cựu chiến binh tóc đã bạc, những đoàn cán bộ về nguồn, những gia đình đưa con nhỏ đi cùng và nhiều bạn trẻ lần đầu tìm đến vùng đất mà trước đây họ chỉ biết qua những trang sách lịch sử.

Giữa núi rừng Tân Trào, lán Nà Nưa vẫn đơn sơ như một chứng nhân của những ngày vận mệnh dân tộc đứng trước thời cơ lớn. Ngày 21/5/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh từ Cao Bằng về Tân Trào, lựa chọn nơi đây làm trung tâm căn cứ địa để cùng Trung ương Đảng chuẩn bị cho cuộc Tổng khởi nghĩa. Tại lán Nà Nưa, Người đã sống và làm việc trong những tháng cuối cùng trước khi Cách mạng Tháng Tám giành thắng lợi.

Trong hai ngày 16 và 17/8/1945, Quốc dân Đại hội họp tại đình Tân Trào, với hơn 60 đại biểu đại diện ba miền Bắc - Trung - Nam, các đảng phái yêu nước, đoàn thể, dân tộc, tôn giáo và kiều bào. Đại hội tán thành chủ trương Tổng khởi nghĩa; thông qua 10 chính sách lớn của Việt Minh; quyết định Quốc kỳ, Quốc ca; bầu Ủy ban Dân tộc Giải phóng Việt Nam do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch. Quốc dân Đại hội Tân Trào được xem là tiền thân của Quốc hội Việt Nam, thể hiện tinh thần đại đoàn kết và ý chí của toàn dân tộc trước giờ phút quyết định.

Chiều 16/8/1945, dưới cây đa Tân Trào, đồng chí Võ Nguyên Giáp đọc Quân lệnh số 1 và chỉ huy đơn vị Giải phóng quân làm lễ xuất quân, tiến về giải phóng Thái Nguyên mở đầu cho cuộc Tổng khởi nghĩa. Chỉ ít ngày sau, khí thế cách mạng lan rộng trên cả nước; ngày 19/8, khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi ở Hà Nội và ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Khoảng cách từ lán Nà Nưa, mái đình, gốc đa của Tân Trào đến Quảng trường Ba Đình là một hành trình ngắn về thời gian nhưng đã làm thay đổi vận mệnh dân tộc. Bởi vậy, với nhiều người, đến Tân Trào không đơn thuần là một chuyến tham quan.

Chị Nguyễn Thị Ngọc Anh, du khách đến từ Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ, trước đây chị đã nhiều lần đọc về Tân Trào trong sách, xem hình ảnh lán Nà Nưa, đình Tân Trào trên truyền hình, nhưng khi trực tiếp đứng giữa không gian lịch sử mới cảm nhận rõ hơn những gian khó của thế hệ đi trước. Điều khiến chị xúc động là từ một căn lán nhỏ giữa núi rừng, trong điều kiện vô cùng thiếu thốn, những quyết định liên quan đến vận mệnh cả dân tộc đã được chuẩn bị. Chuyến đi giúp các thành viên trong gia đình, nhất là những người trẻ, hiểu lịch sử bằng cảm xúc chứ không chỉ qua những mốc thời gian.

Cảm nhận ấy cũng là giá trị đặc biệt mà Tân Trào đang trao truyền. Lịch sử ở đây hiện diện trong những địa danh cụ thể, trong từng hiện vật, câu chuyện và không gian mà các thế hệ hôm nay có thể trực tiếp tìm đến. Khu di tích quốc gia đặc biệt Tân Trào hiện có 177 di tích trên địa bàn các xã Tân Trào, Minh Thanh, Trung Sơn và Hùng Lợi, với tổng diện tích tự nhiên 530,9 km². Đây vừa là nơi lưu giữ hệ thống di tích cách mạng đặc biệt quan trọng, vừa là trung tâm giáo dục truyền thống thu hút đông đảo cán bộ, đảng viên, lực lượng vũ trang, học sinh, sinh viên và nhân dân.

Theo ông Dương Minh Tuấn, Chủ tịch UBND xã Tân Trào, được sống trên quê hương cách mạng vừa là niềm tự hào, vừa đặt ra trách nhiệm lớn đối với cấp ủy, chính quyền và nhân dân địa phương trong việc gìn giữ, bảo tồn, phát huy giá trị di sản cho các thế hệ hôm nay và mai sau. Thời gian tới, địa phương tiếp tục phối hợp với các cơ quan chuyên môn quản lý, bảo vệ, tu bổ, tôn tạo hệ thống di tích; giữ gìn cảnh quan, không gian văn hóa và môi trường, bảo đảm tính nguyên gốc, chân thực của di sản.

Cùng với đó, Tân Trào từng bước đổi mới phương thức giới thiệu lịch sử, chuyển từ cung cấp thông tin, hiện vật đơn thuần sang tăng cường trải nghiệm, tương tác và kể chuyện, để mỗi di tích, địa danh, hiện vật trở thành một câu chuyện có chiều sâu. “Chúng tôi xác định bảo tồn không phải để di tích đứng yên, mà để những giá trị lịch sử tiếp tục được sống trong đời sống hiện đại; phát triển du lịch không chỉ nhằm thu hút khách mà quan trọng hơn là tạo sinh kế và nâng cao đời sống cho người dân địa phương”, ông Dương Minh Tuấn nhấn mạnh.

Tìm hiểu những hình ảnh, tư liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh và vùng đất cách mạng Tân Trào.

Để giá trị lịch sử tiếp tục lan tỏa

Hơn tám thập kỷ đã trôi qua, Tân Trào vẫn là một trong những điểm đến về nguồn tiêu biểu của cả nước. Giai đoạn 2021 - 2025, Khu di tích đón trên 2 triệu lượt khách, tăng bình quân khoảng 5% mỗi năm; riêng năm 2025 đón 555.000 lượt. Những con số cho thấy sức hút bền bỉ của vùng đất cách mạng, đồng thời đặt ra yêu cầu mới: làm thế nào để giá trị lịch sử tiếp tục được lan tỏa bằng những cách phù hợp hơn với đời sống đương đại.

UBND tỉnh Tuyên Quang đang xây dựng Đề án “Phát triển du lịch Tân Trào giai đoạn 2026 - 2030”, xác định giá trị lịch sử, văn hóa là nền tảng; du lịch về nguồn và giáo dục truyền thống là sản phẩm chủ đạo. Mục tiêu đến năm 2030, Tân Trào đón 750.000 lượt khách, tổng thu từ khách du lịch đạt 600 tỷ đồng; đồng thời hoàn thiện các tiêu chí để trình Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xem xét công nhận Khu du lịch quốc gia Tân Trào vào năm 2029.

Điểm đáng chú ý trong định hướng mới không chỉ là tăng lượng khách mà còn đổi mới cách đưa lịch sử đến với công chúng. Thực tế hiện nay, phần lớn du khách tham quan Tân Trào trong ngày, thời gian lưu trú bình quân khoảng 4 - 6 giờ; sản phẩm trải nghiệm chưa thật sự đa dạng. Trong khi đó, nhu cầu của người tham quan, nhất là thế hệ trẻ, đang thay đổi. Họ muốn được tương tác, khám phá và cảm nhận lịch sử bằng nhiều giác quan thay vì chỉ nghe thuyết minh và quan sát hiện vật.

Từ yêu cầu đó, Tân Trào định hướng ứng dụng mạnh công nghệ số vào bảo tồn, giới thiệu di tích. Theo Đề án, ít nhất 10 điểm di tích sẽ được ứng dụng tham quan thực tế ảo và các ứng dụng đa ngôn ngữ. Mã QR, thiết bị thuyết minh, công nghệ AR/VR, phim 3D phục dựng sự kiện lịch sử và các sản phẩm tương tác được nghiên cứu để tăng tính trực quan, nhất là đối với học sinh, sinh viên, khách trẻ và khách quốc tế.

Công nghệ có thể giúp người trẻ hình dung sinh động hơn những gì đã diễn ra cách đây 81 năm, nhưng không thay thế giá trị của di tích gốc. Đứng trước lán Nà Nưa, điều gây xúc động vẫn là sự đơn sơ của nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh từng sống và làm việc trong những ngày chuẩn bị Tổng khởi nghĩa. Bước vào đình Tân Trào, giá trị lớn nhất vẫn là được đứng dưới mái đình nơi Quốc dân Đại hội đưa ra những quyết định quan trọng trước giờ vận mệnh dân tộc chuyển mình. Công nghệ chỉ là một cách kể mới để câu chuyện ấy đến gần hơn với con người hôm nay.

Cùng với đổi mới phương thức giới thiệu lịch sử, Tân Trào hướng tới kết nối di tích với không gian văn hóa và đời sống cộng đồng. Bao quanh các “địa chỉ đỏ” là bản làng, nhà sàn, làn điệu Then, tiếng đàn Tính, vùng chè, ẩm thực và cảnh quan sinh thái. Làng văn hóa du lịch cộng đồng Tân Lập là một trong những điểm được định hướng tiếp tục nâng cao chất lượng, để người dân tham gia cung cấp dịch vụ lưu trú, ẩm thực, trải nghiệm văn hóa và sản phẩm địa phương.

Sự kết nối ấy mở rộng ý nghĩa của hành trình về nguồn. Sau khi thăm các di tích, du khách có thể ở lại lâu hơn để tìm hiểu cuộc sống của người dân, thưởng thức ẩm thực, nghe Then, đàn Tính, trải nghiệm vùng chè và cảnh quan sinh thái. Qua đó, giá trị lịch sử được đặt trong một không gian văn hóa sống động, đồng thời tạo thêm sinh kế cho cộng đồng.

Theo đồng chí Ma Thị Thao, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tuyên Quang, định hướng xuyên suốt trong phát triển Tân Trào là bảo tồn và phát huy bền vững giá trị của Khu di tích quốc gia đặc biệt, lấy giá trị lịch sử, văn hóa làm nền tảng và con người làm trung tâm. Việc phát triển sản phẩm du lịch, ứng dụng công nghệ số hay thu hút các nguồn lực đầu tư phải bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, giữ gìn tính nguyên gốc, sự trang nghiêm và chiều sâu lịch sử của vùng đất cách mạng; đồng thời góp phần đưa những giá trị của Tân Trào đến gần hơn với công chúng, nhất là thế hệ trẻ.

“Phát triển Tân Trào không phải là làm mới lịch sử, mà là tìm những cách thức phù hợp để lịch sử tiếp tục sống trong đời sống hôm nay. Mỗi sản phẩm du lịch, mỗi ứng dụng công nghệ hay hoạt động dịch vụ đều phải góp phần làm nổi bật hơn giá trị của "Thủ đô Khu Giải phóng", "Thủ đô Kháng chiến", nâng cao hiệu quả giáo dục truyền thống cách mạng; đồng thời tạo sinh kế, nâng cao đời sống và để người dân địa phương thực sự được hưởng lợi từ việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản”, đồng chí Ma Thị Thao nhấn mạnh.

Điều đó cũng đặt ra yêu cầu giữ được sự trang nghiêm của một không gian lịch sử đặc biệt. Phát triển dịch vụ không đồng nghĩa với thương mại hóa di tích; đổi mới cách kể chuyện không thể làm sai lệch lịch sử. Đề án xác định việc khai thác du lịch phải gắn với bảo vệ vùng lõi di tích, rừng đặc dụng, cảnh quan sinh thái; các hoạt động đầu tư, kinh doanh phải được kiểm soát để hài hòa giữa bảo tồn di sản, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế.

Tháng Tám lại về trên Tân Trào. Dưới mái đình xưa, những đoàn người vẫn lặng nghe câu chuyện về Quốc dân Đại hội; con đường lên lán Nà Nưa vẫn in dấu chân của các thế hệ tìm về. Giữa màu xanh của núi rừng Việt Bắc, những địa danh từng gắn với thời khắc vận mệnh của dân tộc hôm nay tiếp tục nhắc nhớ về ý chí độc lập, sức mạnh đại đoàn kết và niềm tin vào nhân dân. Hơn tám thập kỷ đã trôi qua, nhưng mùa Thu lịch sử năm 1945 dường như vẫn hiện hữu trong từng mái đình, gốc đa, căn lán và trong niềm xúc động của mỗi người khi đặt chân đến vùng đất này.

Tân Trào hôm nay đang bước tiếp một hành trình mới. Đó không chỉ là gìn giữ nguyên vẹn những dấu tích của quá khứ mà còn làm cho lịch sử tiếp tục sống trong nhận thức, tình cảm và trách nhiệm của mỗi thế hệ; để mỗi câu chuyện được kể lại, mỗi trải nghiệm được mở ra đều bồi đắp thêm tình yêu quê hương, đất nước. Từ mái đình, gốc đa, căn lán nhỏ giữa núi rừng năm xưa, câu chuyện về một dân tộc biết nắm lấy thời cơ, đoàn kết đứng lên giành độc lập sẽ còn được trao truyền. Và từ cội nguồn cách mạng ấy, Tân Trào tiếp tục đi tới tương lai bằng niềm tự hào, khát vọng phát triển và trách nhiệm gìn giữ những giá trị đã làm nên một vùng đất đặc biệt trong lịch sử dân tộc./.

Bài, ảnh: Đức Quý