Tác động toàn cầu sau bầu cử giữa nhiệm kỳ ở Mỹ: Thế giới chờ chuyển động từ Washington

Tòa nhà Quốc hội Mỹ tại Washington, D.C. Ảnh: THX/TTXVN

Tại vùng Vịnh, một số chính phủ nhận định ông Donald Trump có thêm động lực tìm kiếm thỏa thuận với Iran sau khi chiến sự và giá nhiên liệu trở thành gánh nặng chính trị trong nước. Theo hãng tin Reuters, khả năng mở lại một cuộc tiến công quy mô lớn được nhìn nhận thận trọng hơn. Tổn phí tác động tới lá phiếu, tạo sức ép để Nhà Trắng cân nhắc kỹ hơn lựa chọn tiếp theo.

Giá dầu Brent chốt phiên ngày 4-11 giảm 8,7%, xuống còn 94,62 USD/thùng, mức thấp nhất trong 2 tháng, khi giới đầu tư kỳ vọng kết quả bầu cử sẽ thúc đẩy tiến triển trong thương lượng Mỹ - Iran. Tuy nhiên, để đà giảm được duy trì, những tín hiệu ngoại giao cần chuyển thành điều kiện an toàn cho hoạt động sản xuất và vận chuyển dầu khí.

Để tiến tới thỏa thuận, Washington và Tehran còn phải vượt qua bất đồng về điều kiện thương lượng và yêu cầu an ninh. Sức ép đối với Nhà Trắng có thể khuyến khích Iran tìm kiếm kết quả ngoại giao, nhưng cũng có thể khiến Tehran nâng yêu cầu nếu cho rằng Mỹ đang cần một thỏa thuận sớm. Trong khi đó, Washington phải cân nhắc phản ứng trong nước cùng những cam kết với các đối tác khu vực.

Từ tháng 1-2027, Quốc hội mới có thể tăng giám sát ngân sách, hoạt động quân sự và các thương vụ vũ khí, buộc chính quyền giải trình rõ hơn về mục tiêu và chi phí. Tuy nhiên, đảng Dân chủ cần sự ủng hộ đủ rộng để biến những đề xuất thành ràng buộc có hiệu lực.

Trong thời gian chuyển tiếp, Nhà Trắng vẫn có thể đưa ra những quyết định quan trọng mà Quốc hội mới chưa có điều kiện tác động. Các nhà phân tích lưu ý khả năng Tổng thống Donald Trump có thể hành động quyết liệt hơn về mặt đối ngoại khi gặp nhiều trở ngại trong nước.

Với Trung Đông, tiến triển đáng chờ đợi nhất nằm ở những bước giảm leo thang, duy trì tiếp xúc ngoại giao và bảo đảm an toàn hàng hải. Nếu thương lượng giúp ổn định nguồn cung năng lượng, tác động có thể lan tới chi phí vận tải, sản xuất và giá hàng hóa. Ngược lại, bất đồng kéo dài tiếp tục làm suy giảm lợi ích kinh tế mà nhiều nước đang hy vọng nhận được từ thay đổi chính trị tại Mỹ.

Trong thương mại, Canada và Mexico tránh đưa ra kết luận sớm về tác động của cuộc bầu cử đối với quan hệ với Washington. Dù Quốc hội đổi đa số, hai nước này vẫn phải thương lượng với chính quyền Tổng thống Donald Trump. Doanh nghiệp cần biết mức thuế và điều kiện tiếp cận thị trường trước khi ký hợp đồng, mua nguyên liệu hoặc quyết định đầu tư. Những phản ứng chính trị sau ngày bỏ phiếu chưa thể thay thế các cam kết cụ thể đó. Sức ép từ các địa phương chịu thiệt hại bởi tranh chấp thương mại có thể khiến Washington cân nhắc kỹ hơn trước các đợt tăng thuế mới. Tuy nhiên, bảo vệ việc làm và duy trì năng lực công nghiệp trong nước vẫn là ưu tiên có sức nặng ở cả 2 đảng.

Đối với quan hệ Mỹ - Trung Quốc, Quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát thậm chí có thể gia tăng giám sát những thỏa thuận của Nhà Trắng với Bắc Kinh. Cạnh tranh về công nghệ, sản xuất và chuỗi cung ứng nhận được sự ủng hộ rộng trong chính trường Mỹ. Vì thế, khả năng Washington mềm mỏng hơn trong một cuộc thương lượng không đồng nghĩa sức ép sẽ giảm trên mọi lĩnh vực. Các nền kinh tế gắn với cả 2 thị trường vẫn phải theo sát từng quyết định về thuế, đầu tư và kiểm soát xuất khẩu.

Những nước châu Âu mong Mỹ tăng hỗ trợ Ukraine lại phải tính đến khả năng đáp ứng nhu cầu cấp thiết trên thực địa. Theo Reuters, một gói viện trợ mới, nếu được thông qua, chưa chắc giải quyết nhanh tình trạng thiếu tên lửa đánh chặn Patriot, bởi việc bổ sung còn phụ thuộc năng lực cung ứng và thời gian chuyển giao. Trong khi nhu cầu bảo vệ dân thường và hạ tầng thiết yếu tiếp tục đặt ra, triển vọng chấm dứt xung đột vẫn phụ thuộc vào thương lượng thực chất, trên cơ sở luật pháp quốc tế và các nguyên tắc của Hiến chương Liên hợp quốc.

Trong khi chờ các quyết định từ Mỹ, nhiều nước châu Âu tiếp tục củng cố năng lực quốc phòng và giảm phụ thuộc vào hỗ trợ an ninh bên ngoài. Những lo ngại hình thành qua nhiều năm khiến họ khó điều chỉnh kế hoạch chỉ vì kết quả một kỳ bầu cử. Cách tính toán đó cũng xuất hiện trong thương mại, khi các chính phủ tìm thêm thị trường và nguồn cung để giảm thiệt hại nếu chính sách của đối tác thay đổi.

Các nước vẫn cần hợp tác với Washington, nhưng những nỗ lực giảm phụ thuộc có thể tiếp tục ngay cả khi Mỹ điều chỉnh chính sách. Để các đối tác sẵn sàng đặt cược vào những cam kết dài hạn, Washington cần cho thấy sự ổn định qua nhiều quyết định, vượt khỏi thời điểm sau bầu cử. Đến lúc đó, thách thức của Mỹ còn là khôi phục niềm tin ở những nước đã bắt đầu chuẩn bị cho một thế giới ít dựa vào mình hơn.