Sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường: Tăng cường hậu kiểm, thúc đẩy chuyển đổi xanh

Sáng 24/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội làm việc tại hội trường nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường.

Thừa ủy quyền của Thủ tướng, trình bày Tờ trình dự án Luật, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết: Dự thảo Luật được bố cục gồm 3 điều, trong đó sửa đổi, bổ sung 78/171 điều, trong đó bổ sung mới 2 điều

Cắt giảm thủ tục, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm

Một trong những điểm mới nổi bật là đơn giản hóa việc phân loại dự án đầu tư theo tiêu chí môi trường từ 4 nhóm xuống còn 3 nhóm; giảm số nhóm tiêu chí môi trường đối với đánh giá sơ bộ tác động môi trường, đánh giá tác động môi trường (ĐTM) từ 3 xuống còn 2 nhóm. Dự thảo Luật cắt giảm mạnh đối tượng phải thực hiện ĐTM, phải có giấy phép môi trường; bổ sung nhiều trường hợp được miễn ĐTM và chuyển một số đối tượng sang đăng ký môi trường, vốn không phải là thủ tục hành chính.

Đối với ĐTM, dự thảo đơn giản hóa nội dung báo cáo, trình tự thẩm định, phân định thẩm quyền rõ ràng hơn; tập trung đánh giá sơ bộ vào lựa chọn địa điểm, tính khả thi và hiệu quả của dự án. Đối với giấy phép môi trường, dự thảo Luật đơn giản hóa nội dung, hồ sơ cấp phép, kéo dài thời hạn giấy phép đối với một số đối tượng và cắt giảm các yêu cầu không cần thiết.

Thừa ủy quyền của Thủ tướng, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày Tờ trình dự án Luật. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Đáng chú ý, dự thảo bãi bỏ thủ tục cấp lại giấy phép môi trường, chứng nhận đủ điều kiện hoạt động dịch vụ quan trắc môi trường và một số quy định về vận hành thử nghiệm công trình xử lý chất thải, báo cáo kết quả vận hành thử nghiệm. Những thay đổi này nhằm giảm thời gian, chi phí tuân thủ, chuyển trọng tâm từ kiểm soát trước khi dự án hoạt động sang tăng cường hậu kiểm, quản lý theo mức độ rủi ro và tuân thủ pháp luật.

Theo Tờ trình của Chính phủ, dự thảo Luật kế thừa các nội dung cải cách đã được triển khai, bãi bỏ 5 thủ tục hành chính, sửa đổi, bổ sung 3 thủ tục; đồng thời, 2 thủ tục thuộc thẩm quyền quy định chi tiết của Chính phủ sẽ tiếp tục được cắt giảm tại nghị định.

Dự thảo Luật quy định nguyên tắc phân định thẩm quyền thẩm định báo cáo ĐTM theo mức độ nguy cơ tác động xấu đến môi trường và tính chất đặc thù của dự án (yếu tố bí mật nhà nước) và giao Chính phủ phân định chi tiết.

Bổ sung quy định mới về tái chế, thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý chất thải

Dự thảo Luật bổ sung Điều 72a về quản lý vật liệu tái chế thu hồi từ chất thải, giao Chính phủ quy định lộ trình tỷ lệ tái chế trong sản phẩm, hàng hóa. Các quy định về quản lý chất thải được hoàn thiện theo hướng coi chất thải là tài nguyên, khuyến khích tái chế, tái sử dụng làm nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu thay thế; bổ sung ưu đãi sử dụng vật liệu tái chế và thúc đẩy tuần hoàn, tái sử dụng khí thải.

Cùng với đó, bổ sung quy định về quản lý hoạt động trao đổi quốc tế kết quả giảm phát thải và tín chỉ các-bon; bổ sung đối tượng được ưu đãi, hỗ trợ về bảo vệ môi trường là doanh nghiệp kinh doanh công nghệ thân thiện với khí hậu, giảm thiểu sử dụng các chất được kiểm soát, làm mát bền vững.

Dự thảo Luật bổ sung yêu cầu xây dựng cơ sở dữ liệu môi trường quốc gia và cơ sở dữ liệu quốc gia về biến đổi khí hậu theo hướng thống nhất, đồng bộ, tích hợp, liên thông với Trung tâm Dữ liệu quốc gia và Cổng Dịch vụ công quốc gia. Thủ tục thẩm định ĐTM, cấp và điều chỉnh giấy phép môi trường được thực hiện trên môi trường điện tử; dữ liệu về phát sinh, thu gom, vận chuyển, tái chế và xử lý chất thải được cập nhật, bao gồm cả chứng từ, biên bản giao nhận điện tử.

Đồng thời, dự thảo Luật tăng yêu cầu về tính khách quan, độ chính xác, toàn vẹn và khả năng truy xuất nguồn gốc của dữ liệu quan trắc môi trường; bổ sung cơ chế giám sát nguy cơ ô nhiễm, suy thoái và sự cố môi trường theo mức độ rủi ro; bổ sung quy định về dịch vụ môi trường nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp môi trường; khuyến khích sản xuất trong nước hướng tới hình thành hệ sinh thái công nghiệp môi trường.

Cần bổ sung cơ chế giám sát, kiểm soát chặt rủi ro

Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết: Ủy ban tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường. Ủy ban đánh giá cao cải cách trong dự thảo Luật, nhất là việc thu hẹp khoảng 90% đối tượng phải thực hiện đánh giá tác động môi trường, cấp giấy phép môi trường và đẩy mạnh phân cấp cho chính quyền địa phương. Tuy nhiên, đề nghị cần bổ sung cơ chế giám sát từ Trung ương, tăng cường năng lực hậu kiểm, quản trị dữ liệu số và quy định rõ trách nhiệm người đứng đầu địa phương khi để xảy ra ô nhiễm môi trường.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải trình bày Báo cáo thẩm tra. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Để hoàn thiện dự thảo, Ủy ban đề nghị định lượng rõ các tiêu chí môi trường, bảo đảm minh bạch, hạn chế tùy tiện trong áp dụng pháp luật; rà soát các yếu tố nhạy cảm liên quan trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Đồng thời, nghiên cứu cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ, dịch vụ, mô hình kinh doanh xanh, tuần hoàn mới; bảo đảm nguồn lực cho bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu.

Về cải cách thủ tục hành chính, cần đẩy mạnh thực hiện trực tuyến toàn bộ quy trình ĐTM, cấp giấy phép môi trường và đăng ký môi trường; không yêu cầu tổ chức, doanh nghiệp nộp lại thông tin, tài liệu đã có trong cơ sở dữ liệu của cơ quan nhà nước. Việc phân cấp phải đi đôi với cơ chế kiểm soát phù hợp, nhất là đối với dự án có tác động liên tỉnh, xuyên biên giới hoặc ảnh hưởng đến vùng biển ngoài phạm vi quản lý của một địa phương.

Ủy ban cũng đề nghị hoàn thiện quy định về kiểm soát xả thải theo nồng độ và tải lượng chất ô nhiễm, gắn với khả năng chịu tải thực tế của nguồn nước; công khai định kỳ khả năng chịu tải các lưu vực sông. Đối với quản lý chất thải, cần có lộ trình phù hợp khi thay đổi cơ chế trách nhiệm tái chế, đơn giản hóa việc cập nhật dữ liệu và tạo điều kiện để vật liệu tái chế đủ tiêu chí được lưu thông như hàng hóa.

Về chuyển đổi số và quan trắc môi trường, cần bảo đảm dữ liệu khách quan, toàn vẹn, có khả năng truy xuất, xác thực và đủ giá trị pháp lý phục vụ quản lý, xử phạt vi phạm. Đồng thời, đánh giá kỹ tính khả thi, chi phí của việc kiểm kê khí nhà kính hằng năm; hoàn thiện cơ chế trao đổi quốc tế tín chỉ các-bon, bảo đảm lợi ích quốc gia, quyền lợi cộng đồng và người dân tham gia bảo vệ rừng.