Nước Mỹ trước bài toán cân bằng sức mạnh quân sự và gánh nặng nợ công: Sức ép phân bổ nguồn lực chiến lược

Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược gia tăng, Washington có lý do để đầu tư cho quốc phòng, cũng như công nghệ và năng lực công nghiệp. Ảnh: Bộ Chiến tranh Mỹ

Thâm hụt ngân sách Liên bang Mỹ trong năm tài khóa kết thúc ngày 30-9-2026 đạt khoảng 1.990 tỷ USD, tăng 217 tỷ USD so với năm trước và là mức cao nhất trong 5 năm qua. Tổng thu ngân sách đạt 5.400 tỷ USD, tăng 3%, nhưng tổng chi tăng nhanh hơn, lên 7.400 tỷ USD, tăng 6%. Đáng chú ý, chi phí trả lãi nợ công tăng 12%, lên mức kỷ lục 1.360 tỷ USD, trong khi nợ công liên bang đã vượt 40.000 tỷ USD.

Những con số trên cho thấy sức ép tài khóa của nền kinh tế lớn nhất thế giới đang gia tăng, ngay cả khi nguồn thu ngân sách đạt mức cao kỷ lục. Vấn đề không chỉ nằm ở quy mô thâm hụt, mà còn ở tốc độ gia tăng các nghĩa vụ chi tiêu và khả năng duy trì nguồn lực cho những ưu tiên chiến lược trong tương lai. Áp lực càng đáng chú ý khi Washington phải duy trì các cam kết an ninh trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược gia tăng và tình hình quốc tế bất ổn. Theo Reuters, chi tiêu quốc phòng Mỹ trong năm tài khóa 2026 tăng 6%, lên 917 tỷ USD. Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) đánh giá, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump hướng tới tổng nguồn lực quốc phòng khoảng 1.500 tỷ USD trong năm tài khóa 2027 - tăng đáng kể so với những năm gần đây. Những mục tiêu này đi kèm yêu cầu về nguồn lực lớn trong dài hạn.

Như vậy, bài toán là làm thế nào để đáp ứng nhu cầu an ninh mà không thu hẹp những ưu tiên khác. Nếu nguồn thu không tăng tương ứng, Washington phải lựa chọn giữa vay thêm, điều chỉnh thuế hoặc cắt giảm một số khoản chi. Mỗi phương án đều có những hệ quả kinh tế và chính trị riêng. Thực tế, chi phí trả lãi nợ công đang trở thành một trong những yếu tố hạn chế dư địa chính sách của Mỹ.

Dù vậy, nợ công lớn không đồng nghĩa với việc Mỹ sắp mất khả năng thanh toán. Những nỗ lực như phát hành nợ bằng đồng USD, cùng với thực tế quy mô thị trường trái phiếu kho bạc và vai trò quốc tế của đồng tiền này, vẫn bảo đảm cho Washington lợi thế huy động vốn đáng kể. Tuy nhiên, lợi thế ấy không loại bỏ các giới hạn kinh tế. Khi nợ tăng và chi phí vay duy trì ở mức cao, ngân sách sẽ nhạy cảm hơn với biến động lãi suất.

Thách thức còn nằm ở cơ cấu chi tiêu. Các chương trình an sinh xã hội và chăm sóc sức khỏe đi kèm các nghĩa vụ chi tiêu dài hạn, trong khi quốc phòng gắn với yêu cầu bảo đảm an ninh quốc gia. Việc điều chỉnh các khoản chi này đều có thể gây tranh luận chính trị. Bởi vậy, giảm thâm hụt không đơn giản là cắt một vài khoản chi tùy nghi, mà đòi hỏi lựa chọn chính sách có tính hệ thống, từ cải thiện hiệu quả ngân sách đến điều chỉnh nguồn thu và kiểm soát tốc độ gia tăng nghĩa vụ tài chính.

Cũng phải nói rằng, nếu chỉ tập trung vào giảm chi tiêu mà không tính đến tác động đối với tăng trưởng, Mỹ có thể làm suy yếu chính những nền tảng tạo ra nguồn thu ngân sách trong tương lai. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược hiện đại, nền tảng công nghiệp, năng lực đổi mới, chất lượng hạ tầng và sự ổn định tài chính là những yếu tố quan trọng quyết định khả năng duy trì vị thế quốc tế trong dài hạn.

Nhìn chung, những diễn biến mới về tình hình tài chính - ngân sách cho thấy bài toán phân bổ nguồn lực ngày càng khó hơn đối với chính quyền Tổng thống Donald Trump. Về dài hạn, khả năng duy trì vị thế cường quốc của Mỹ sẽ không chỉ phụ thuộc vào quy mô chi tiêu quốc phòng hay sức mạnh của đồng USD, mà còn phụ thuộc vào năng lực quản lý các nghĩa vụ tài chính và bảo đảm tăng trưởng bền vững. Washington vẫn có lợi thế lớn trong huy động vốn, nhưng lợi thế này không thể thay thế việc lựa chọn ưu tiên và kiểm soát thâm hụt. Làm thế nào để duy trì sức mạnh quân sự mà không làm suy yếu nền tảng kinh tế vốn tạo nên sức mạnh ấy chính là phép thử đối với năng lực hoạch định chiến lược dài hạn của Mỹ.