Cam kết và hành động về đa dạng sinh học đến năm 2030

Hội nghị lần thứ 17 các bên tham gia Công ước về Đa dạng sinh học (COP17) đang diễn ra tại Armenia, giữa lúc hàng loạt vấn đề như áp lực tài chính, xung đột và căng thẳng địa chính trị gây sức ép lớn lên nỗ lực bảo vệ thiên nhiên.

Vào tháng 12/2022, Khung đa dạng sinh học toàn cầu Côn Minh-Montreal được thông qua, đề ra 23 mục tiêu đến năm 2030 nhằm ngăn chặn và đảo ngược tình trạng suy giảm đa dạng sinh học.

Đến nay, đã có gần 90% số quốc gia tham gia Công ước xây dựng mục tiêu đa dạng sinh học quốc gia. Điều này cho thấy, dù tồn tại những khác biệt về quan điểm hay lợi ích, các quốc gia vẫn có thể đạt được đồng thuận hướng tới bảo vệ hành tinh xanh.

Tuy vậy, bên cạnh đó vẫn còn những mâu thuẫn ngầm chưa được hóa giải và đang gây trở ngại lớn cho tiến trình triển khai các cam kết.

Báo cáo của Liên hợp quốc mới đây nêu rõ, không mục tiêu nào trong số 23 mục tiêu có “bức tranh hoàn toàn tích cực”; và chưa đến một nửa số mục tiêu quốc gia của các bên là đang đi đúng hướng.

Nguyên nhân chính được chỉ ra là hạn chế trong huy động tài chính và sự thiếu quyết liệt trong thực hiện các cam kết, trách nhiệm. Bài toán tài chính là điểm nghẽn lớn của tiến trình bảo vệ đa dạng sinh học.

Khung đa dạng sinh học toàn cầu Côn Minh-Montreal từng đặt mục tiêu huy động ít nhất 200 tỷ USD mỗi năm cho đa dạng sinh học vào năm 2030.

Thế nhưng, thực tế nguồn tiền huy động hiện nay chỉ như “muối bỏ bể”, với tài chính được huy động trong giai đoạn 2023-2025 chỉ khoảng từ 75 đến 92 tỷ USD mỗi năm theo thống kê của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD).

Nền kinh tế toàn cầu đang gặp thách thức do ảnh hưởng từ các cuộc xung đột, nguồn ngân sách còn phải ưu tiên cho các mục tiêu an sinh xã hội quan trọng như ứng phó dòng người tị nạn, phục hồi sau đại dịch Covid-19… khiến việc chia sẻ trách nhiệm tài chính trở thành áp lực với các nước phát triển.

Còn với các nước nghèo, mọi nỗ lực để bảo tồn đa dạng sinh học, từ bảo vệ, giám sát cho đến phục hồi, đều cần nguồn tài chính lớn. Các nước này vốn gặp khó khăn do gánh nặng nợ, ngân sách hạn hẹp, khả năng tiếp cận nguồn vốn quốc tế còn hạn chế.

Đầu tư cho hoạt động khai thác nhiên liệu hóa thạch cũng là vấn đề gây tranh cãi và khó giải quyết với các nước, khi lợi ích kinh tế va chạm mạnh với trách nhiệm bảo vệ môi trường.

Đại diện Quỹ Quốc tế Bảo tồn Thiên nhiên (WWF) Celine Beaulieu chỉ ra rằng, các nước không thể vừa đầu tư bảo vệ thiên nhiên, vừa triển khai các hoạt động gây suy thoái đa dạng sinh học.

Mỗi năm, có tới khoảng 2.600 tỷ USD được dành cho các hoạt động như khai thác khoáng sản, nhiên liệu hóa thạch hay canh tác thâm canh, cao gấp nhiều lần mức chi cho bảo vệ và phục hồi thiên nhiên.

Các nguồn năng lượng tái tạo được phát triển mạnh mẽ trong thời gian qua, nhưng vẫn chưa đủ để làm giảm mức độ sử dụng nhiên liệu hóa thạch, bởi tình hình căng thẳng địa chính trị, xung đột leo thang đang đẩy mạnh nhu cầu năng lượng toàn cầu.

Bản thân mỗi quốc gia cần nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách bảo vệ thiên nhiên. Nhiều ý kiến cho rằng, bên cạnh vai trò của chính phủ, khu vực tư nhân cần có trách nhiệm tăng đóng góp cho công tác bảo tồn, qua đó giúp huy động mạnh mẽ nguồn lực từ những doanh nghiệp hưởng lợi từ tài nguyên thiên nhiên.

Khi thời hạn hoàn thành mục tiêu là năm 2030 đang tới gần, ngày càng có nhiều lời thúc giục cộng đồng quốc tế thu hẹp khoảng cách giữa cam kết và hành động. Bảo tồn đa dạng sinh học chính là góp phần xây dựng tương lai phát triển bền vững cho nhân loại...