Những nấc thang mây ở Hồ Thầu

Về Hồ Thầu vào những ngày tháng 9, ngay từ con đường uốn lượn dẫn vào trung tâm xã, khung cảnh thiên nhiên đã khiến bất kỳ ai ghé thăm cũng phải say lòng. Theo tiếng bản địa, Hồ Thầu nghĩa là “Đầu nguồn” - nơi khởi nguồn cho những nhánh suối nhỏ mát lành của lưu vực thượng nguồn sông Chảy và sông Bạc. Hồ Thầu hiện là ngôi nhà chung của hơn 8.700 nhân khẩu thuộc 5 dân tộc anh em: Dao, Nùng, Mông, Tày, Kinh; trong đó, đồng bào Dao chiếm trên 61% dân số.

Du khách lưu lại khoảnh khắc đẹp giữa mùa vàng trên đồi mâm xôi Nậm Khòa.

Ở độ cao trung bình khoảng 900m so với mực nước biển, diện tích đất sản xuất của Hồ Thầu phần lớn nằm nghiêng trên các sườn núi dốc. Để có những mùa vàng, bao thế hệ cư dân nơi đây đã tận dụng nước trời và nương theo thế núi, san đất, đắp bờ, khéo léo dẫn nước từ những khe nguồn về từng thửa ruộng. Năm tháng qua đi, những khoảnh ruộng nhỏ nối nhau thành tầng, thành lớp, khắc họa nên công trình kiến trúc nghệ thuật vĩ đại giữa đất trời.

Hiện nay, toàn xã có trên 800 ha ruộng bậc thang; trong đó, khu vực ruộng bậc thang các thôn Nậm Khòa, Hùng An và Tân Phong đã vinh dự được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Danh lam danh thắng cấp Quốc gia. Đặc biệt, khu vực đồi Mâm xôi thuộc thôn Nậm Khòa từ lâu đã trở thành biểu tượng danh thắng nổi tiếng, thu hút đông đảo giới nghệ sĩ nhiếp ảnh và du khách thập phương tìm về. Nhìn từ trên cao, thửa ruộng hình tròn, xếp nấc đều đặn như một mâm xôi đặt giữa đất trời, phản chiếu ánh chiều tà uốn lượn huyền ảo.

Sự hùng vĩ ấy không chỉ do thiên nhiên ưu ái ban tặng, mà chính là kết tinh từ mồ hôi, trí tuệ và sự cần cù kiên nhẫn qua nhiều thế hệ. Trước khi trở thành danh thắng được vinh danh, những thửa ruộng ấy đơn thuần là nơi làm ra hạt gạo nuôi sống gia đình. Anh Triệu Chồng Chiêm vừa nhẹ nhàng đưa tay nâng những bông lúa đã chắc hạt vừa bộc bạch: “Ruộng này ông bà để lại, bố mẹ làm rồi đến đời mình tiếp tục làm. Ngày trước chỉ biết cố giữ ruộng để có thóc ăn. Bây giờ khách đến ngày càng nhiều, bà con mới thấy ruộng của mình không chỉ làm ra lúa mà còn là cảnh đẹp, là tài sản vô giá của quê hương”.

Ngày nay, trên những thửa ruộng ấy còn lưu giữ một sản vật độc đáo, đó là cá chép ruộng. Khi cây lúa bén rễ xanh tốt, nước được giữ ổn định trong ruộng, bà con lại thả những con cá chép giống bản địa xuống. Cá lớn dần giữa chân lúa, tự tìm thức ăn thiên nhiên dạt dào. Đến mùa lúa chín vàng cũng là lúc người dân tháo nước thu hoạch cá. Vì được nuôi hoàn toàn tự nhiên trong môi trường ruộng lúa, cá chắc thịt, ngọt thơm, trở thành nguyên liệu chính cho những món ăn ấm cúng trong bữa cơm của đồng bào vùng cao. Từ mô hình cá - lúa, bình quân mỗi vụ toàn xã thu hoạch được trên 10 tấn cá, mang lại giá trị kinh tế trên 1,2 tỷ đồng.

Đứng trước không gian bao la của ruộng bậc thang Nậm Khòa, anh Jongrak Choi, du khách đến từ Hàn Quốc không giấu nổi sự ngỡ ngàng: “Tôi đã đi nhiều nơi, nhưng vẻ đẹp ở Hồ Thầu thực sự chạm đến cảm xúc. Những thửa ruộng uốn lượn mềm mại như bức tranh thủy mặc. Đứng ở đây, hít thở không khí trong lành và nhìn ngắm bà con thu hoạch cá chép trên ruộng lúa, tôi cảm nhận được sự bình yên tuyệt đối”.

Không chỉ giàu về cảnh quan thiên nhiên, Hồ Thầu còn là một “kho tàng” văn hóa phi vật thể vô cùng phong phú. Trải qua hằng ngàn năm sinh sống và lập bản, đồng bào các dân tộc nơi đây vẫn giữ vẹn nguyên những nghi lễ, lễ thức cổ truyền. Đáng chú ý là lễ hội Bàn Vương, lễ Quỹa héng, lễ Cấp sắc, những điệu hát Páo dung ngọt ngào lắng đọng của người Dao, hay lễ Cúng rừng linh thiêng của người Nùng - di sản đã được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia.

Phụ nữ dân tộc Dao ở Hồ Thầu gìn giữ nghề thêu thổ cẩm truyền thống.

Chính sự hòa quyện giữa cảnh sắc thiên nhiên di sản và nét văn hóa bản địa độc đáo đã mở ra hướng đi phát triển mới cho Hồ Thầu, đó là du lịch cộng đồng. Những năm trở lại đây, nhiều hộ dân đã mạnh dạn cải tạo những căn nhà gỗ truyền thống, đầu tư trang thiết bị để mở dịch vụ đón khách. Những cái tên như Hồ Thầu Eco Village, Chán Mủi Homestay, Chân Mây Chiêu Lầu Thi, Homestay Pú Phú... đã dần trở thành địa chỉ quen thuộc, ấm áp của du khách trong và ngoài nước. Trong 8 tháng đầu năm, xã Hồ Thầu đón trên 10.000 lượt khách đến tham quan, trải nghiệm.

Vừa nhanh tay sắp xếp lại căn phòng thơm phức mùi gỗ, anh Phùng Chiềm Lụa, chủ cơ sở Mâm Xôi Homestay, thôn Nậm Khòa phấn khởi chia sẻ: “Homestay của gia đình tôi đi vào hoạt động từ năm 2022, gồm phòng nghỉ kết hợp phục vụ các món ăn bản địa. Trước đây bà con chỉ biết làm ruộng, nay làm du lịch có thêm nguồn thu nhập ổn định hơn. Vào mùa lúa chín hoặc những ngày lễ lớn, lượng khách đổ về rất đông, các phòng đều kín chỗ. Du khách đến đây rất thích thưởng thức cá chép ruộng nướng, thắng cố nóng hổi và trực tiếp trải nghiệm gặt lúa cùng bà con”.

Để những giá trị di sản tiếp tục lan tỏa rộng rãi hơn, tạo xung lực mạnh mẽ thúc đẩy kinh tế - xã hội địa phương, xã Hồ Thầu đang tích cực hoàn tất mọi công tác chuẩn bị cho Tuần Văn hóa du lịch năm 2026 với chủ đề “Hồ Thầu - Mùa vàng di sản, khát vọng vươn xa”, dự kiến diễn ra từ ngày 18-9 đến ngày 21-9-2026.

Sự kiện văn hóa - du lịch hứa hẹn mang đến cho du khách chuỗi trải nghiệm phong phú và đậm chất núi rừng: Hội thi hái và chế biến chè Shan tuyết cổ thụ truyền thống cùng không gian thưởng trà tinh tế; giải chạy đầy thử thách chinh phục đỉnh Chiêu Lầu Thi; hội thi bắt cá chép ruộng bậc thang vàng đầy hào hứng; hay phiên chợ vùng cao rực rỡ sắc màu thổ cẩm cùng các tour khám phá danh thắng Nậm Khòa, Tân Phong, trải nghiệm thác Sơn Thành, Tân Thành hoang sơ...

Nắng chiều nhạt dần trên những chóp núi nhấp nhô, nhường chỗ cho làn mây trắng bồng bềnh ôm lấy đỉnh Chiêu Lầu Thi huyền ảo. Dưới thung lũng, tiếng cười nói rộn ràng của bà con thu hoạch lúa mới hòa cùng tiếng suối reo từ đầu nguồn tạo nên bản hợp xướng rộn rã giữa không gian bao la. Mùa vàng Hồ Thầu không chỉ trao cho đất trời một sắc màu no ấm, mà đang mở ra những trang phát triển mới đầy hứa hẹn cho vùng đất di sản thiêng liêng nơi thượng nguồn.

Thanh Thủy