Người tiêu dùng đang trả hóa đơn cho cơn sốt AI

Trong nhiều năm qua, ngành công nghệ vận hành theo một quy luật quen thuộc, đó là thiết bị ngày càng mạnh hơn nhưng giá không tăng tương ứng. Điện thoại có camera tốt hơn, máy tính có hiệu năng cao hơn, dung lượng lưu trữ lớn hơn, trong khi chi phí ngày càng dễ tiếp cận với người dùng.

Chip nhớ đang ngày càng trở nên đắt đỏ. Ảnh: TSMC

Tuy nhiên, cuộc bùng nổ của trí tuệ nhân tạo đang làm lung lay quy luật đó.

Những tín hiệu đầu tiên đã xuất hiện khá rõ ràng. Microsoft vừa nâng giá dòng Surface Pro mới lên 1.599 USD, cao hơn 600 USD so với thế hệ trước. Nintendo tăng giá máy chơi game Switch 2 thêm 50 USD. Sony cũng điều chỉnh giá PlayStation 5 Pro từ 750 USD lên 900 USD. Trong khi đó, nhiều chuyên gia dự báo phiên bản iPhone 18 Pro ra mắt cuối năm nay có thể được bán với giá khoảng 1.299 USD.

Đằng sau các đợt tăng giá này là sự thiếu hụt ngày càng nghiêm trọng của chip nhớ - thành phần thiết yếu trong điện thoại, máy tính và trung tâm dữ liệu. Đây cũng chính là loại linh kiện mà các công ty AI đang cần với số lượng ngày càng lớn để huấn luyện và vận hành các mô hình trí tuệ nhân tạo.

Trong giai đoạn đầu của làn sóng AI tạo sinh, sự chú ý chủ yếu tập trung vào các bộ xử lý đồ họa cao cấp. Nhưng khi AI ngày càng phổ biến, nhu cầu đối với bộ nhớ và lưu trữ dữ liệu cũng tăng mạnh. Các công ty như OpenAI, Anthropic hay xAI không chỉ cần năng lực tính toán mà còn cần lượng bộ nhớ khổng lồ để xử lý và lưu trữ dữ liệu.

Điều đó đang tạo ra một cuộc cạnh tranh âm thầm giữa các trung tâm dữ liệu AI và người tiêu dùng phổ thông.

Mỗi khi một tập đoàn công nghệ xây dựng thêm cụm máy chủ AI, nhu cầu đối với chip nhớ lại tăng lên. Trong khi đó, nguồn cung khó mở rộng đủ nhanh. Việc xây dựng một nhà máy bán dẫn mới đòi hỏi hàng chục tỷ USD và mất nhiều năm để hoàn thành.

Tình hình càng đáng chú ý khi thị trường chip nhớ toàn cầu hiện phụ thuộc chủ yếu vào ba doanh nghiệp: Samsung Electronics, SK Hynix và Micron Technology. Khi nhu cầu từ AI tăng vọt, tác động nhanh chóng lan sang toàn bộ chuỗi cung ứng điện tử toàn cầu.

Theo dữ liệu thị trường, giá hợp đồng của một số loại chip nhớ dành cho trung tâm dữ liệu đã tăng từ khoảng 350 USD lên 1.300 USD chỉ trong vòng một năm. Các nhà sản xuất gần như không gặp khó khăn trong việc tiêu thụ toàn bộ sản lượng.

Ngay cả Apple, doanh nghiệp nổi tiếng với khả năng kiểm soát chuỗi cung ứng hàng đầu thế giới, cũng không còn đứng ngoài áp lực này. Tim Cook thừa nhận công ty đã cố gắng hấp thụ phần chi phí gia tăng trong thời gian qua để hạn chế tác động tới khách hàng, nhưng tình trạng thiếu hụt bộ nhớ và giá linh kiện leo thang khiến điều đó ngày càng khó thực hiện.

Việc Apple công khai thừa nhận sức ép từ thị trường chip nhớ được nhiều chuyên gia xem là dấu hiệu cho thấy tình trạng thiếu hụt đã vượt quá khả năng ứng phó của ngay cả những doanh nghiệp có sức mạnh thương lượng lớn nhất.

Nhiều chuyên gia cho rằng người tiêu dùng đang bắt đầu gánh chịu các chi phí phát sinh từ cuộc đua AI trước cả khi họ cảm nhận đầy đủ những lợi ích mà công nghệ này hứa hẹn mang lại.

Nhận định đó phản ánh một nghịch lý đáng chú ý của cuộc cách mạng AI. Trong nhiều năm, công nghệ giúp giảm chi phí lưu trữ dữ liệu và nâng cao hiệu năng thiết bị. Nhưng AI đang đảo ngược xu hướng đó khi lần đầu tiên sau nhiều thập niên, bộ nhớ và năng lực tính toán trở thành những nguồn lực khan hiếm.

Theo công ty nghiên cứu thị trường công nghệ IDC, giá bán trung bình của điện thoại thông minh trên toàn cầu có thể tăng khoảng 20% trong năm nay. Nhiều nhà sản xuất Android đứng trước lựa chọn khó khan, hoặc tăng giá bán, hoặc cắt giảm cấu hình để duy trì khả năng cạnh tranh.

Các nhà sản xuất chip nhớ đang đầu tư hàng chục tỷ USD để mở rộng công suất, nhưng giới phân tích cho rằng phải mất nhiều năm nữa nguồn cung mới có thể bắt kịp nhu cầu. Điều đó đồng nghĩa người tiêu dùng có thể sẽ còn phải làm quen với những chiếc điện thoại, máy tính hay máy chơi game đắt đỏ hơn trong tương lai gần.

Quan trọng hơn, câu chuyện không chỉ nằm ở giá của một chiếc điện thoại hay một chiếc máy tính. Nó cho thấy cuộc đua AI đang bắt đầu tạo ra những tác động lan tỏa vượt xa lĩnh vực công nghệ.

Trong nhiều năm, sự phát triển của công nghệ giúp chi phí lưu trữ và xử lý dữ liệu liên tục giảm xuống. Nhưng cơn sốt AI đang làm đảo chiều xu hướng đó khi bộ nhớ và năng lực tính toán trở thành những nguồn lực ngày càng khan hiếm.

Tình trạng thiếu hụt chip nhớ hiện nay là dấu hiệu cho thấy các trung tâm dữ liệu AI và người tiêu dùng đang bước vào một cuộc cạnh tranh ngày càng rõ nét đối với cùng một nguồn lực công nghệ.