Nghiên cứu xây dựng nền tảng điều hành số quốc gia

Đáng chú ý, theo Bộ Công an, hệ sinh thái định danh điện tử VNeID từng bước trở thành nền tảng công dân số thống nhất, hỗ trợ người dân giao dịch thuận tiện, tạo môi trường xác thực tin cậy cho doanh nghiệp phát triển dịch vụ số. Trong lĩnh vực tài chính-thuế, hơn 505 nghìn cơ sở kinh doanh đã áp dụng hóa đơn điện tử với hơn 7,3 tỷ hóa đơn, thu ngân sách từ thương mại điện tử đạt 114,2 nghìn tỷ đồng, tăng 9% so với cùng kỳ. Trong lĩnh vực ngân hàng, xác thực sinh trắc học đối với 161,2 triệu lượt khách hàng giúp giảm khoảng 60% vụ việc lừa đảo, ước tiết kiệm 652 tỷ đồng mỗi năm; việc làm sạch 115,8 triệu thuê bao viễn thông góp phần phòng ngừa thiệt hại khoảng 3.000 tỷ đồng mỗi năm; xác thực sinh trắc học tại 19 cảng hàng không rút ngắn thời gian làm thủ tục xuống còn 3 đến 5 giây, tiết kiệm khoảng 126 tỷ đồng mỗi năm…

Bộ Nội vụ cho biết đã hoàn thành đo lường, xác định Chỉ số hài lòng về sự phục vụ hành chính năm 2025 (SIPAS), xác định Chỉ số cải cách hành chính 2025 (PAR Index) của các bộ, cơ quan ngang bộ, ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố. Theo đó, chỉ số SIPAS trung bình cả nước đạt 83,09%; mức độ hài lòng của người dân tại 34 tỉnh, thành phố trong khoảng từ 77,92 đến 91,12%; chỉ số PAR Index của các bộ, cơ quan ngang bộ đạt trung bình 87,20%; chỉ số PAR Index cấp tỉnh đạt trung bình 89,96%, cao nhất từ trước đến nay.

Tuy nhiên, thực tế hiện nay một số hệ thống phần mềm chưa liên thông, chưa ổn định; hệ thống thông tin giải quyết thủ tục tập trung của một số bộ, ngành vận hành, kết nối với hệ thống của địa phương chưa ổn định, có lúc còn xảy ra lỗi trong quá trình xử lý công việc. Một số cơ sở dữ liệu chưa bảo đảm yêu cầu “đúng, đủ, sạch, sống”; việc cấu trúc lại, sửa đổi quy trình nội bộ, quy trình điện tử để thực hiện thủ tục còn chậm làm ảnh hưởng đến triển khai giải quyết thủ tục không phụ thuộc địa giới hành chính. Cán bộ cơ sở phải sử dụng nhiều hệ thống, nhiều phần mềm khác nhau để giải quyết công việc, làm giảm hiệu quả vận hành, tăng áp lực xử lý công việc...

Hơn nữa, tình trạng dữ liệu phân tán còn làm gia tăng rủi ro an ninh. Khi dữ liệu dân cư, định danh, tài chính, đất đai, y tế, doanh nghiệp, tư pháp được khai thác trên nhiều hệ thống với cơ chế phân quyền khác nhau, nguy cơ lộ lọt dữ liệu, giả mạo danh tính, gian lận dịch vụ công, ngân hàng, bảo hiểm, viễn thông có thể gia tăng, khẳng định yêu cầu phải quản trị dữ liệu tập trung, an toàn, minh bạch và kiểm soát được toàn bộ quá trình khai thác.

Vì vậy, các cơ quan hữu quan cần nghiên cứu xây dựng nền tảng điều hành số quốc gia. Nền tảng này không phải là một phần mềm mới thay thế các hệ thống đang có, mà là lớp điều hành thống nhất của quốc gia trên môi trường số. Giá trị lớn nhất của nền tảng không chỉ là hỗ trợ xử lý công việc nhanh hơn, mà còn tạo ra mô hình quản trị mới điều hành bằng dữ liệu, giám sát bằng chỉ số, đánh giá bằng kết quả đầu ra và cảnh báo rủi ro theo thời gian thực. Giúp Nhà nước hình thành một không gian điều hành thống nhất từ Trung ương đến địa phương, mọi nhiệm vụ được giao có cơ quan chủ trì, thời hạn, sản phẩm đầu ra, tiến độ, cảnh báo chậm muộn và trách nhiệm cụ thể; lãnh đạo các cấp có thể nắm tình hình thực thi chính sách, giải quyết thủ tục, chỉ tiêu kinh tế-xã hội, an sinh, y tế, giáo dục, an ninh trật tự trên một hệ thống thống nhất, thay vì phụ thuộc vào báo cáo định kỳ.

Đối với người dân và doanh nghiệp, dữ liệu đã có trong các cơ sở dữ liệu quốc gia, chuyên ngành được khai thác, xác thực, tái sử dụng, giúp giảm giấy tờ, giảm thời gian, chi phí, hạn chế tiếp xúc trực tiếp và nâng cao chất lượng phục vụ. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, kết nối, chia sẻ và khai thác an toàn, Nhà nước có thể phân tích, dự báo, điều hành chính sách kịp thời; doanh nghiệp có cơ sở phát triển dịch vụ số, người dân tiếp cận tiện ích số thuận lợi hơn.