Ngành ô tô Anh "tiến thoái lưỡng nan" giữa Trung Quốc và châu Âu

Anh vẫn là nước sản xuất ô tô và phụ tùng lớn tại châu Âu. Ảnh: Hoàng Linh

EU mới đây đã yêu cầu Anh điều chỉnh chính sách thương mại đối với Trung Quốc theo hướng gần với EU hơn. Cụ thể, London sẽ phải tăng thuế đối với ô tô Trung Quốc nếu muốn tránh cho ô tô của các nhà sản xuất Anh bị đối xử phân biệt trong khuôn khổ đề xuất “Made in Europe” của EU.

Thời điểm EU đưa ra yêu cầu này không phải là ngẫu nhiên. Hoạt động xuất khẩu ô tô của Trung Quốc đang tăng tốc mạnh. Trong tháng 8, xuất khẩu xe điện (EV) của nước này tăng 33% so với cùng kỳ năm trước, lên hơn 284.000 xe. Tính từ đầu năm đến hết tháng 8, Trung Quốc đã xuất khẩu hơn 2,1 triệu xe điện, tăng 53% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, nhiều xe được xuất khẩu sang thị trường châu Âu.

Để bảo vệ ngành công nghiệp ô tô nội địa, sau cuộc điều tra chống trợ cấp tiến hành năm 2024, EU đã áp dụng các mức thuế đối ứng từ 7,8% đến 35,3% đối với xe điện chạy pin của Trung Quốc.

Trong khi đó, Anh vẫn duy trì cơ chế thuế quan tiêu chuẩn, ít mang tính trừng phạt hơn đối với ô tô Trung Quốc. Chính sách này cho thấy Anh là một thị trường hấp dẫn và quan trọng đối với các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc. Theo Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô châu Âu, xe sản xuất tại Trung Quốc chiếm 14% tổng doanh số ô tô mới tại Anh trong năm 2025.

Thực tế này cũng đồng nghĩa với việc đề nghị của châu Âu tạo ra tình thế khá khó xử đối với ngành công nghiệp ô tô Anh, vốn phụ thuộc rất lớn vào xuất khẩu. Năm 2025, Anh xuất khẩu khoảng 555.826 ô tô, tương đương 77,5% tổng sản lượng. Việc EU chiếm 56,7% số xe xuất khẩu của Anh cho thấy dù đã rời EU, các nhà máy ô tô Anh vẫn gắn chặt với thị trường và chuỗi cung ứng của lục địa châu Âu.

Đây là điểm yếu dễ nhận thấy khi nói tới chính sách thuế đối với xe Trung Quốc. Nếu Anh duy trì một chính sách thương mại khác biệt đáng kể so với EU, nước này có thể thu hút thêm các hãng xe Trung Quốc nhờ thị trường mở hơn. Nhưng lợi thế đó phải được cân nhắc với nguy cơ các nhà sản xuất Anh gặp bất lợi khi tiếp cận thị trường châu Âu hoặc các chương trình hỗ trợ sản xuất của EU.

Dù vậy, bức tranh không hoàn toàn tiêu cực. Một trong những lối thoát khả dĩ nhất của ngành ô tô Anh là dựa vào xu hướng phát triển của xe điện để vươn tới các thị trường mới. Năm 2025, các mẫu xe thuần điện (BEV), hybrid sạc ngoài (PHEV) và hybrid tự sạc (HEV) chiếm 41,7% tổng sản lượng ô tô Anh, là mức cao kỷ lục. Tại Sunderland, Nissan đang mở rộng sản xuất thế hệ xe điện mới, trong khi các dự án liên quan đến pin và hệ truyền động điện đang hình thành một cụm công nghiệp mới ở miền Bắc nước Anh.

Rolls-Royce, Bentley và Land Rover là những cái tên tiêu biểu của ngành công nghiệp ô tô Anh. Ảnh: Hoàng Linh

Nissan cũng là ví dụ tiêu biểu cho việc các tập đoàn quốc tế đang góp phần duy trì vai trò của Anh trong mạng lưới sản xuất toàn cầu. Hãng đã cam kết đầu tư 450 triệu bảng Anh để sản xuất thế hệ xe điện Leaf mới tại Sunderland, trong khi một dự án trị giá 50 triệu bảng Anh của JATCO được triển khai để sản xuất hệ truyền động điện tại khu vực này. Chính phủ Anh cho biết nhà máy JATCO dự kiến đạt công suất 340.000 hệ truyền động điện mỗi năm từ năm 2026.

Mặt khác, ngành công nghiệp ô tô Anh vẫn giữ lợi thế đặc biệt ở phân khúc siêu sang với Jaguar Land Rover, Bentley, Rolls-Royce, Aston Martin, McLaren hay Lotus. Những thương hiệu này giúp ngành ô tô Anh duy trì giá trị gia tăng và năng lực kỹ thuật, dù không có doanh số quá lớn.

Như vậy, bài toán của ngành ô tô Anh lúc này là phải cân bằng giữa lợi ích của một thị trường mở hơn và yêu cầu duy trì khả năng tiếp cận EU – thị trường xuất khẩu lớn nhất của ngành. Nếu không biến chính sách thương mại độc lập thành lợi thế thực sự cho sản xuất trong nước, London có thể vừa khó ngăn sức ép cạnh tranh từ xe Trung Quốc, vừa tự làm suy yếu vị thế của các nhà sản xuất ô tô Anh trong chuỗi công nghiệp châu Âu.