Nắng nóng kỷ lục và kéo dài tại Tây Âu

Đây là đợt nắng nóng thứ hai tại Pháp và khu vực Tây Âu trong năm nay, sau tuần nắng gay gắt bất thường hồi tháng 5.

Nhiều kỷ lục mới và thiệt hại

Tới ngày 22/6, có hơn 400 kỷ lục nóng được ghi nhận tại Pháp, trong đó có hơn 100 kỷ lục tuyệt đối. Nhiệt độ tại nhiều vùng đã vượt ngưỡng 40-42°C. Tại vùng phía tây nam, thị trấn Pissos ghi nhận mức nóng tới 42,2°C, còn thành phố Bordeaux chạm mốc 41,9°C - mức nóng nhất trong 102 năm qua. Ngay tại thủ đô Paris, nhiệt độ dao động từ 39-40°C.

Trước đó một tháng, ngày 25/5/2026 đã trở thành ngày tháng 5 nóng nhất từng được ghi nhận tại Pháp kể từ khi bắt đầu hệ thống đo đạc vào năm 1947. Chỉ số nhiệt độ trung bình quốc gia đã vượt mốc 24°C, so với kỷ lục cũ từ tận tháng 5/1944.

Các đài phun nước và kênh ở Paris là nơi để người dân và khách du lịch "giải nhiệt".

Nhiệt độ cao nhất từng ghi nhận trên lãnh thổ Pháp là 46°C, đo được tại thị trấn Vérargues (tỉnh Hérault) vào ngày 28/6/2019. Đây cũng là lần đầu tiên trong lịch sử nước Pháp vượt qua ngưỡng này.

Cơ quan Khí tượng quốc gia Pháp (Météo-France) đã ban bố cảnh báo đỏ (mức cao nhất) tại 54 trên tổng số 96 tỉnh trong nước Pháp, ảnh hưởng trực tiếp đến khoảng 39 triệu người dân.

Đã có hàng chục ca tử vong được ghi nhận liên quan đến nắng nóng, bị đuối nước do tự ý tìm cách giải nhiệt tại các vùng nước không có giám sát hay tử vong do bị kẹt trong ô-tô dưới trời nắng nóng.

Theo thông báo của Bộ Giáo dục Pháp, gần 1.400 trường học hoặc cơ sở giáo dục 1.352 trường học và cơ sở giáo dục đóng cửa hoặc điều chỉnh giờ học trong ngày 22/6.

Mạng lưới đường sắt tại Pháp và Bỉ cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi nhiệt độ kỷ lục, với nhiều chuyến và tuyến bị hủy. Lý do là vì nhiệt độ ngoài trời vượt quá 40°C khiến nhiệt độ thanh ray kim loại có thể lên hơn 60°C, nguy cơ cao gây cong vênh đường ray và mất an toàn chạy tàu.

Các chuyên gia nông nghiệp cảnh báo sản lượng lúa mì và nho vụ hè tại Pháp, Italia sẽ sụt giảm mạnh. Bản đồ rủi ro cháy rừng của Pháp liên tục đặt các khu vực rừng phía tây và nam vào mức nguy hiểm báo động.

Nguyên nhân dẫn đến nắng nóng bất thường

Nguyên nhân chính là do hiện tượng "vòm nhiệt" kết hợp với khối không khí nóng từ sa mạc Sahara (áp cao châu Phi) tràn lên, bị giữ lại ở khu vực tây và Trung Âu dưới tác động của hiện tượng El Nino phát triển mạnh trong năm 2026.

Các chuyên gia và nhà khí tượng học tại Météo-France cũng như các viện nghiên cứu khí hậu độc lập tại Pháp bày tỏ sự lo ngại sâu sắc và đưa ra những cảnh báo chưa từng có về đợt nắng nóng lên đỉnh điểm từ ngày 21/6/2026.

Các chuyên gia khí tượng Pháp cảnh báo sự xuất hiện quá sớm của các đợt nắng nóng cực đoan trong năm nay có thể gây ra thiệt hại nặng nề về hạ tầng, kinh tế và năng lượng.

"Chúng ta không còn lạ lẫm với nắng nóng, nhưng việc phải ban bố Báo động đỏ diện rộng cho gần một nửa đất nước ngay ở thời điểm bắt đầu mùa hè (tháng 6) là một dấu hiệu cực kỳ đáng báo động. Khí hậu đang thay đổi nhanh hơn các kịch bản thích ứng của chúng ta", chuyên gia khí hậu Matthieu Sorel tại Météo-France đưa ra nhận định trên Kênh truyền hình TF1.

Theo ông Matthieu Sorel, thay vì tập trung vào tháng 7 và tháng 8 như chu kỳ tự nhiên trước đây, các đợt nắng nóng gay gắt tại Pháp hiện có xu hướng bùng phát ngay từ tháng 5 và kéo dài sang tận tháng 9. Điều này làm thay đổi hoàn toàn định nghĩa về "mùa hè" tại Tây Âu.

Các nhà khí tượng học ở Viện Pierre-Simon Laplace (IPSL), chuyên nghiên cứu về khoa học khí hậu tại Paris, đề cập hiệu ứng "vòng lặp phản hồi khô hạn". Theo đó, đây không chỉ là hiện tượng vòm nhiệt". Bên cạnh khối khí nóng từ Sahara, hiện tượng khô hạn đất ráo riết từ mùa xuân đã tạo ra một vòng lặp nguy hiểm. Do mặt đất quá khô, không còn độ ẩm để bốc hơi và làm mát không khí, toàn bộ năng lượng bức xạ mặt trời đều chuyển hóa thành nhiệt năng làm nóng trực tiếp bầu khí quyển.

Ngoài ra, lượng bê tông hóa quá cao tại các đô thị lớn như Paris hay Lyon đang hoạt động như những "viên gạch tích nhiệt". Chúng hấp thụ nhiệt ban ngày và tỏa ra ban đêm, khiến nhiệt độ ban đêm không thể hạ xuống dưới 24-25°C, làm giảm cơ hội giải nhiệt tự nhiên của cơ thể con người.

Đánh giá chuyên sâu về biến đổi khí hậu

Theo báo cáo khí hậu mới nhất, châu Âu hiện là châu lục có tốc độ ấm lên nhanh nhất thế giới, với tốc độ tăng nhiệt độ cao gấp đôi mức trung bình của toàn cầu.

Các nhà khoa học khí tượng trên thế giới và Météo-France đều đồng loạt khẳng định: đợt nắng nóng năm 2026 không còn là hiện tượng thời tiết cực đoan ngẫu nhiên, mà là hệ quả trực tiếp của hiện tượng ấm lên toàn cầu do con người gây ra.

Đợt nắng nóng này là cực kỳ bất thường vì diễn ra ngay từ giữa tháng 6, tiếp theo đợt vào cuối tháng 5 - thời điểm đáng ra chỉ là khởi đầu của mùa hè. Trong vòng 60 năm trước 2010, Pháp chỉ hứng chịu một nửa số đợt nắng nóng lịch sử.

Theo thống kê từ Météo-France, biến đổi khí hậu đang khiến các kỷ lục bị phá vỡ nhanh hơn và dày đặc hơn. Trong tổng số 51 đợt nắng nóng diện rộng được ghi nhận tại Pháp kể từ năm 1947, có tới 34 đợt xảy ra sau năm 2000 và 26 đợt tính từ năm 2011 trở lại đây.

Mặc dù hiện tượng El Nino đang phát triển mạnh trong năm 2026, các chuyên gia khí hậu Pháp cho rằng El Nino thường chỉ đạt đỉnh vào cuối năm và tác động của nó lên mùa hè châu Âu là khá yếu. Động lực chính tạo ra những ngày "thiêu đốt" 42°C-43°C tại Pháp lúc này chính là nền nhiệt toàn cầu bị giữ lại đã tăng gấp đôi trong vài thập kỷ qua do khí thải nhà kính.

Météo-France đã đưa ra các báo cáo mô hình hóa khí hậu, với những con số rất đáng lo ngại với nước Pháp. Từ nay đến năm 2050, số lượng các đợt nắng nóng tại Pháp được dự báo sẽ tăng ít nhất là gấp đôi. Các nhà khí tượng cảnh báo rằng mốc kỷ lục tuyệt đối 46°C (thiết lập năm 2019) có thể sẽ sớm bị xô đổ trong vài năm tới. Ngưỡng nhiệt độ 50°C vào mùa hè tại các vùng miền nam nước Pháp không còn là kịch bản viễn tưởng mà hoàn toàn có thể xảy ra trước giữa thế kỷ này.